thumb|Ławeczka Kazimierza Wyki w Krzeszowicach Kazimierz Wyka (ur. 19 marca 1910 w Krzeszowicach, zm. 19 stycznia 1975 w Krakowie) – polski historyk i krytyk literatury, eseista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, poseł na Sejm PRL I kadencji, członek prezydium Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w 1952Trybuna Robotnicza, nr 294 (2726), 8 grudnia 1952 roku, s. 2..

Życiorys Urodził się w rodzinie Wojciecha, właściciela niewielkiego tartaku, i Marii z PiętakiewiczówKazimierz Wyka Encyklopedia Krakowa [dostęp 2024-06-12].. Studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim (1928–1932), m.in. pod kierunkiem Ignacego Chrzanowskiego, Stefana Kołaczkowskiego i Kazimierza Nitscha. W latach 1933–1934 przebywał w Belgii i Francji jako stypendysta Funduszu Kultury Narodowej. Po powrocie ze stypendium został asystentem w Seminarium Historii Literatury Polskiej UJ. W latach 30. XX w. był jednym z najważniejszych krytyków literackich młodego pokolenia. W 1937 doktoryzował się na podstawie rozprawy „Studia nad programem Młodej Polski”. W 1939 był członkiem Komisji Literatury i Komisji Socjologicznej PAU.

Po wybuchu II wojny światowej ponownie zamieszkał w Krzeszowicach i przebywał tam do 1945. W czasie okupacji niemieckiej współpracował z polityczno-wojskową katolicką organizacją podziemną Unia. Działał w konspiracyjnym życiu literackim. Opublikował m.in. w podziemnym „Miesięczniku Literackim” List do Jana Bugaja (1943), poświęcony wierszom K. K. Baczyńskiego.

Po wojnie habilitował się (1946). Od 1948 był profesorem UJ, w latach 1948–1950 pełnił funkcję prodziekana Wydziału Humanistycznego, w latach 1963–1965 prorektora UJ. W 1948 współtworzył Instytut Badań Literackich PAN, na którego czele stał w latach 1953–1970. Seminarium literackie Kazimierza Wyki stało się zalążkiem tzw. krakowskiej szkoły krytyki.

W 1945 został prezesem oddziału krakowskiego ZLP, w latach 1947–1958 (z przerwami) był prezesem Zarządu Głównego ZLP. W latach 1945–1950 był redaktorem naczelnym miesięcznika literackiego „Twórczość”. W 1952 został członkiem korespondentem, a w 1961 członkiem rzeczywistym PAN.

Pełnił mandat poselski w Sejmie PRL I kadencji (1952–1956).

Sygnatariusz Listu 34, krytykującego cenzurę w PRL; następnie wycofał swój podpis; jego nazwisko znalazło się też pod listem zbiorowym do The Times, zawierającym stwierdzenie, że w Polsce nie było represji i dyskredytującym Radio Wolna Europa.

W swych analizach literackich zajmował się szczególnie romantyzmem i Młodą Polską. Fascynowała go twórczość Stanisława Brzozowskiego. Był krytykiem współczesnej poezji polskiej, pisał m.in. o T. Różewiczu, Cz. Miłoszu, J. Harasymowiczu i A. Wacie.

Zmarł 19 stycznia 1975 w Krakowie, pochowany na cmentarzu Salwatorskim (sektor SC3, rząd 1, nr grobu 25). Obok niego spoczęła żona Jadwiga (1904–1988).

mały|Grób prof. Kazimierza Wyki na cmentarzu Salwatorskim Córkami Kazimierza Wyki są: Marta, profesor polonistyki UJ, i Małgorzata, artysta plastyk i graficzkaTeresa Nowak, Wieczór wspomnień o Profesorze Kazimierzu Wyce i promocja książki „Pod okupacją. Listy” w Krzeszowickiej Bibliotece [dostęp 2024-06-12]..

Dzieła Pogranicze powieści, Kraków 1948, 1974, 1989 Cyprian Norwid, poeta i sztukmistrz, Kraków 1948 Legenda i prawda „Wesela”, Warszawa 1950 „Teka Stańczyka” na tle historii Galicji w latach 1849–1869, Wrocław 1951 Matejko i Słowacki, Warszawa 1953 O formie prawdziwej „Pana Tadeusza”, Warszawa 1955 Szkice literackie i artystyczne, t. 1–2, Kraków 1956 Życie na niby. Szkice z lat 1939–1945, Warszawa 1957, 1959, 1985, 2010 Rzecz wyobraźni, Warszawa 1959, 1977 Modernizm polski, Kraków 1959, 1968 Duch poetów podsłuchane. Pastisze, Kraków 1959, 1962 Krzysztof Baczyński 1921–1944, Kraków 1961 Makowski, Kraków 1963, 1973 Podróż do krainy nieprawdopodobieństwa, Kraków 1964 Łowy na kryteria, Warszawa 1965 Stara szuflada, Kraków 1967, wydanie 2, znacznie poszerzone w 2000 Norwid w Krakowie, Kraków 1967 Aleksander Fredro, Warszawa 1968, 1986 O potrzebie historii literatury. Szkice polonistyczne z lat 1944–1967, Warszawa 1969 Wędrówki po tematach, t. 1–3, Kraków 1971 Thanatos i Polska, czyli o Jacku Malczewskim, Kraków 1971 Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny (współautor), Warszawa 1985 Pokolenia literackie, Kraków 1977, 1989 Młoda Polska, t. 1–2, Kraków 1977, 1987 Różewicz parokrotnie, Warszawa 1977 Nowe i dawne wędrówki po tematach, Warszawa 1978 Opowiadania, Kraków 1978 Reymont, czyli Ucieczka do życia, Warszawa 1979 Odeszli, Warszawa 1983 List do Jana Bugaja. Droga do Baczyńskiego, Warszawa 1986 Cyprian Norwid, Kraków 1989 Baczyński i Różewicz, Kraków 1994 Wyznania uduszonego, Kraków 1995 Wśród poetów, Kraków 2000 Tylnym pomostem. Felietony zebrane, Kraków 2010

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (25 kwietnia 1956) „za zasługi położone przy sporządzeniu Wydania Narodowego dzieł Adama Mickiewicza”. Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1956) Order Sztandaru Pracy II klasy (22 lipca 1949) „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1952) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (14 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 – na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Złota odznaka „Za pracę społeczną dla miasta Krakowa” (1964)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m. Krakowa, nr 26, 5 grudnia 1964, s. 6.

Nagrody Nagroda Państwowa II stopnia za całość pracy naukowej w minionym dziesięcioleciu w zakresie historii i krytyki nowszej literatury polskiej (1955) Nagroda „Życia literackiego” (1958) Nagroda Państwowa I stopnia (1972)Dziennik Polski, rok XXVIII, nr 172 (8835), s. 3. Nagroda Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego (1972) Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji (1974)

Upamiętnienie 31 stycznia 1979 w Warszawie jednej z ulic na terenie obecnej dzielnicy Bemowo zostało nadanie imię Kazimierza WykiUchwała nr 32 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 1977 r. w sprawie nadania nazw ulicom, „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, Warszawa, dnia 31 stycznia 1978 r., nr 1, poz. 1, s. 1..

W 1980 Prezydent Miasta Krakowa ustanowił literacką Nagrodę im. Kazimierza Wyki.

Kazimierz Wyka jest patronem Miejsko-Gminnej Biblioteki w Krzeszowicach.

W 1986 Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krzeszowickiej ufundowało tablicę pamiątkową z popiersiem K. Wyki. Odsłonięcie jej nastąpiło 16 grudnia 1986 na froncie budynku, gdzie się urodził (obecna ul. K. Wyki nr 8).

Przypisy

Bibliografia

Lesław M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni 1939–1991. Leksykon, Warszawa: Wydaw. Nauk. PWN, 1995 (hasło Wyka Kazimierz, s. 473–474).

Linki zewnętrzne Dzieła Kazimierza Wyki w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Działacze Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Krzeszowicach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie Kategoria:Polscy literaci upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy redaktorzy naczelni Kategoria:Posłowie z okręgu Chrzanów (PRL) Kategoria:Pracownicy Instytutu Badań Literackich PAN Kategoria:Prorektorzy uczelni w Polsce Kategoria:Sygnatariusze Listu 34 Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Zmarli w 1975