Edward Żentara (ur. 18 marca 1956 w Sianowie, zm. 25 maja 2011 w Tarnowie) – polski aktor i reżyser teatralny, filmowy i telewizyjny.
Znany z roli plastyka-karateki w dramacie Wojciecha Wójcika Karate po polsku (1982), wrażliwego poety Janka Pradery w filmie poetyckim Witolda Leszczyńskiego Siekierezada (1985), Maksymiliana Kolbe w dramacie biograficznym Krzysztofa Zanussiego Życie za życie. Maksymilian Kolbe (1991), a także generała Rajmunda Sieradzkiego, komendanta wojewódzkiej policji z serialu sensacyjnego Polsat Fala zbrodni (2003–2008) i Wiktora Nachorskiego, męża Marioli (Marta Klubowicz) w operze mydlanej Polsatu Pierwsza miłość (2005–2011).
Laureat nagrody Złoty Ekran (1986), przyznawanej przez tygodnik „Ekran”, Złotej Kaczki (1987) i nagrody im. Zbyszka Cybulskiego w kategorii najlepszy polski aktor za rok 1986. W 1989 został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi.
Był dyrektorem Bałtyckiego Teatru Dramatycznego (2004–2005) i Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie (2008–2011).
Życiorys Wczesne lata Urodził się w Sianowie. Jego młodszy brat, Leszek Żentara (ur. 18 sierpnia 1959) został także aktorem. Dorastał w Koszalinie, mieszkając w budynku przy ul. Zwycięstwa 177https://www.biblioteka.koszalin.pl/wirtualna-czytelnia/rok-2012/kultura-koszalinska-almanach-2011, s. 173.. Ukończył Szkołę Podstawową nr 10 w Koszalinie oraz Liceum Ekonomiczne w koszalińskim Ekonomiehttps://www.biblioteka.koszalin.pl/wirtualna-czytelnia/rok-2012/kultura-koszalinska-almanach-2011, s. 171.. Studiował na Wydziale Aktorskim w łódzkiej Szkole Filmowej, którą ukończył w 1980.
Kariera teatralna thumb|Budynek teatru w Tarnowie w 2008 r., kiedy jego dyrektorem był E. Żentara. W 1975 zadebiutował na deskach Teatru Propozycji „Dialog” w Koszalinie w benefisowym przedstawieniu Aktor. Po ukończeniu studiów występował w teatrach: im. Juliusza Osterwy w Lublinie (1979–1980), Polskim w Warszawie (1980–1981), Starym w Krakowie (1981–1990), Teatr Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (1993–96), Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1996–1997), Polskim w Szczecinie (1998–2001) i Bałtyckim Teatrze Dramatycznym, gdzie w latach 2004–2005 pełnił funkcję dyrektora artystycznego.
Rola tytułowa w sztuce Georga Büchnera Woyzeck przyniosła mu Główną Nagrodę Aktorską na XXVI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych 1986. Za występ w monodramie Romans z Monizą Clavier według Sławomira Mrożka zdobył nagrodę jury oraz nagrodę prezydenta miasta na XXI Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Jednego Aktora 1987 w Toruniu. W 1988 odebrał nagrodę prezydenta miasta Krakowa za wybitne dokonania w dziedzinie twórczości filmowej i teatralnej.
Był także prezesem Stowarzyszenia Dialog, dyrektorem Teatru Dialog (1998–2003), przez dwa lata dyrektorem artystycznym Grudziądzkich Sezonów Teatralnych. Wyreżyserował wiele spektakli.
Od 4 lipca 2008 pełnił funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie.
Kariera filmowa Po raz pierwszy trafił na szklany ekran w serialu Rodzina Połanieckich (1978), gdzie wystąpił w trzech odcinkach jako służący w Krzemieniu. Rok potem pojawił się jako chłopak na zabawie w serialu W słońcu i w deszczu (1979). Zadebiutował na dużym ekranie w dramacie politycznym Feliksa Falka Był jazz (1981) u boku Michała Bajora.
W 1986 został uhonorowany nagrodą Złotego Ekranu, przyznawaną przez tygodnik „Ekran”, za rolę Piotra, mistrza wschodnich sztuk walki i zarazem artysty plastyka, w dramacie Karate po polsku (1982) i kreację wrażliwego poety Janka Pradery w filmie poetyckim Witolda Leszczyńskiego Siekierezada (1985). Przez tego reżysera Żentara został określony mianem „polskiego Maxa von Sydowa”. Te dwie role oraz postać księdza Władysława Ryby w serialu Trzy młyny (1984) w reżyserii Jerzego Domaradzkiego przyniosły mu także Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego, przyznawaną przez tygodnik „Film”. Był potem kilkakrotnie jeszcze obsadzany w roli księdza w dramacie Krystyny Jandy Pestka (1995), dramacie psychologicznym Barbary Sass Pokuszenie (1995) i filmie niezależnym Dominika Matwiejczyka Czarny (2008).
Po występie jako Janusz u boku Willema Dafoe (w roli żydowsko-greckiego boksera Salama Aroucha) w dramacie wojennym Roberta M. Younga Triumf ducha (Triumph of the Spirit, 1989), którego akcja rozgrywa się w Auschwitz-Birkenau, wcielił się w postać Maksymiliana Kolbe w dramacie biograficznym Krzysztofa Zanussiego Życie za życie. Maksymilian Kolbe (1990) z udziałem Christopha Waltza.
Obdarzony bardzo korzystnymi warunkami fizycznymi, wysportowany, często grywał role wojskowych jak Rudi, adiutant Knocha w dramacie wojennym Jerzego Hoffmana Wedle wyroków twoich... (1983), kapitan Salapska w dramacie historycznym Istvána Szabó Pułkownik Redl (1985), Jerzy, aplikant, pomocnik sędziego śledczego w serialu Temida (1985), porucznik w komedii Janusza Majewskiego C.K. Dezerterzy (1986), polski oficer w dramacie wojennym Carlosa Saury Aj, Carmela! (1990) czy pułkownik Orłowski w serialu FR3 Powrót Arsène’a Lupin (1993). W telewizyjnym filmie biograficznym Jan Paweł II (2006) z Jonem Voightem i Carym Elwesem wystąpił jako oficer Gestapo – tajnej policji państwowej III Rzeszy. W rosyjskim miniserialu wojennym Dywersant. Koniec wojny (2007) zagrał postać niemieckiego pułkownika.
W 2007 wystąpił w roli pierwszoplanowej w filmie Teczka Kossakowskiego, który opowiadał o powszechnym w ostatnich latach procesie lustracji prowadzonym przez IPN. Film ten otrzymał nagrodę dla „Najlepszego Filmu Polskiego” na Sopot Film Festival, m.in. „za przejmujące kreacje aktorskie Edwarda Żentary, Andrzeja Szczytko i Kamili Sammler”.
Życie prywatne Był żonaty z Martą Żentarą, miał jednego syna – Mikołaja, muzyka m.in. Kriegsmaschine i Mgły. Śmierć
25 maja 2011 popełnił samobójstwo w swoim tarnowskim mieszkaniu. Odebrał sobie życie w wannie, w sposób niezwykle bolesny, poprzez podcięcie żył podudzia. Jego ciało zostało odnalezione po trzech dniach. Pozostawił list, w którym tłumaczył swoje postępowanie. Popełnił samobójstwo z uwagi na fatalną sytuację w tarnowskim teatrze, jak również problemy i rozterki sercowe. Został pochowany 30 maja 2011 na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Gnieźnieńskiej w Koszalinie.
Filmografia Filmy kinowe
Seriale TV 1978: Rodzina Połanieckich jako służący w Krzemieniu (odc. 1 i 7) 1979: W słońcu i w deszczu jako chłopak na zabawie (odc. 2) 1984: Trzy młyny jako ksiądz Władysław Ryba 1985: Temida jako Jerzy, aplikant, pomocnik sędziego śledczego (odc. 2) 1987: Zdaniem obrony jako maszynista Zyga Paulajtis, kuzyn Bireckiego (odc. 5) 1993: Nowe przygody Arsena Lupin jako pułkownik Orłowski (odc. 13) 1993: Złoto Alaski jako Sprague 1997: Wojenna narzeczona jako ojciec dziewczynek (odc. 3) 1997: 13 posterunek jako lekarz (odc. 7) 1998: Ekstradycja 3 jako Ernest Sumar, zawodowy morderca 2000: Sukces jako Jan Dolecki, właściciel Bezpiecznej Kasy Oszczędności „Penelopa” 2000−2003: M jak miłość jako Tomasz Kamiński, kolega Marii Zduńskiej, wspólnik Krzysztofa Zduńskiego 2001: Na dobre i na złe jako kapitan Michał Burzyca (odc. 57) 2001: Marszałek Piłsudski jako przybysz z Paryża (odc. 4) 2002: Wiedźmin jako król Foltest (odc. 8) 2003: Zaginiona jako sędzia Adam Milanowski (odc. 7) 2003–2008: Fala zbrodni jako generał Rajmund Sieradzki, komendant wojewódzki policji 2004: Dziki jako „Basior” 2005–2011: Pierwsza miłość jako Wiktor Nachorski, mąż Marioli 2005: Egzamin z życia jako dyrektor domu dziecka (odc. 19) 2005–2006: Warto kochać jako dekorator Krzysztof 2005: Dziki 2: Pojedynek jako Andrzej Baszyński „Basior” 2007: Świat według Kiepskich jako Jerzy Kotlarczyk (odc. 277 pt. Koniec świata męskiego bata) 2007: Dywersant: Koniec wojny 2012: Trick jako wicepremier
Dubbing 2006: Eragon jako Durza
Filmy dokumentalne 1992: Republika marzeń (Republik der Träume) jako Cezar
Nagrody Rok Nagroda Kategoria Tytuł1986Złoty Ekran, nagroda tygodnika „Ekran”Najlepszy aktor Karate po polsku (1982)Siekierezada (1985)XXVI Kaliskie Spotkania TeatralneGłówna Nagroda Aktorska za rolę tytułową Woyzeck Büchnera 1987Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego, Złota Kaczka, nagroda tygodnika „Film”Najlepszy polski aktor roku 1986 Karate po polsku (1982)Trzy młyny (1984)Siekierezada (1985)1988XXI Ogólnopolski Festiwal Teatrów Jednego Aktora w ToruniuNagroda Jury/Nagroda Prezydenta MiastaRomans z Monizą Clavier według Mrożka Nagroda prezydenta miasta KrakowaWybitne dokonania w dziedzinie twórczości filmowej i teatralnej –1989Brązowy Krzyż Zasługi – –2007Sopot Film FestivalPrzejmujące kreacje aktorskie (z Andrzejem Szczytko i Kamilą Sammler)Teczka (2007)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Aktorzy związani ze Szczecinem Kategoria:Laureaci Nagrody im. Zbyszka Cybulskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Sianowie Kategoria:Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym w Koszalinie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Dyrektorzy teatrów w Polsce Kategoria:Polscy reżyserzy teatralni Kategoria:Polscy samobójcy Kategoria:Urodzeni w 1956 Kategoria:Zmarli w 2011