Psychopatologia (, z języka greckiego ψυχή psyche „dusza”, πάθος pathos „cierpienie” i λόγος logos „słowo, myśl, rozumowanie”) – gałąź psychiatrii, której domeną jest opisywanie, wyjaśnianie i porządkowanie nieprawidłowych, chorobowych zjawisk psychicznych, którym przypisuje się znaczenie kliniczne, czyli objawów psychopatologicznych lub zespołów objawowych, a których rozpoznanie, analiza i ocena są przydatne w postępowaniu terapeutycznym. W szerszym rozumieniu, za przedmiot psychopatologii przyjmuje się opisywanie zaburzeń psychicznych (ten sposób rozumienia pojęcia psychopatologii dominuje w piśmiennictwie anglosaskim). Mianem psychopatologii określa się również zaburzenia psychiczne. W odróżnieniu od patopsychologii jako dziedziny psychologii, psychopatologia jest dyscypliną medyczną.

Opisy psychopatologiczne, w zależności od celu, któremu służą, mogą mieć charakter idiograficzny (koncentrować się na indywidualnych, swoistych właściwościach opisywanych zjawisk) lub nomotetyczny (opisywać obserwowane zjawiska w kategoriach reguł i zależności obowiązujących w psychopatologii).

Kryteria służące wyodrębnianiu zjawisk psychopatologicznych Odróżnienie większości patologicznych zjawisk psychicznych będących objawami zaburzeń psychicznych od zjawisk prawidłowych, możliwe jest dzięki następującym atrybutom charakteryzującym zjawiska patologiczne: są źródłem cierpienia lub są formą cierpienia, zakłócają indywidualne funkcjonowanie i utrudniają przystosowanie się, wiążą się z nieprzewidywalnością zachowań i utratą kontroli nad własnym zachowaniem, powodują dyskomfort obserwatora, wiążą się z naruszeniem norm społecznych, są nieracjonalne lub dziwaczne, są rzadko spotykane lub niekonwencjonalne.

Normatywne definiowanie zjawisk psychopatologicznych (czyli rozpoznawanie ich np. w oparciu o ich niekonwencjonalność, czy też naruszanie przez nie norm kulturowych) wymaga szczególnej ostrożności, zindywidualizowanego podejścia, wnikliwej analizy kontekstu ocenianych zjawisk, w tym też kontekstu kulturowego.

Klasyfikacje chorób i zaburzeń psychicznych Rozpoznanie objawów klinicznych oraz ich zespołów pozwala zdiagnozować zaburzenia psychiczne. Do najczęściej wykorzystywanych systemów diagnostycznych (klasyfikacji zaburzeń psychicznych) należą: DSM (Diagnostyczny i statystyczny podręcznik zaburzeń klinicznych) wydawany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, ICD-11 (Międzynarodowa klasyfikacja chorób i problemów zdrowotnych, wersja 11.), wydawana przez Światową Organizację Zdrowia.

Klasyfikacja objawów psychopatologicznych W ramach symptomatologii (czyli nauki o objawach klinicznych) psychopatologicznej wyróżnia się następujące grupy objawów: zaburzenia czynności poznawczych, zaburzenia uwagi (np. zwiększona przerzutność uwagi, mniejsza zdolność do utrzymania skupiania nad poszczególnymi czynnościami), zaburzenia pamięci, ilościowe zaburzenia pamięci (np. hipermnezja, hipomnezja, amnezja, ekmnezja), jakościowe zaburzenia pamięci (np. iluzje pamięci, omamy pamięci, kryptomnezja, konfabulacje), zaburzenia spostrzegania, spostrzeżenia pojawiające się bez udziału bodźca zmysłowego (nieistniejących przedmiotów), halucynacje (np. halucynacje wzrokowe, słuchowe, czuciowe, węchowe), pseudohalucynacje, parahalucynacje (np. skotomata, teichopsje), zniekształcone spostrzeżenia pojawiające się przy udziale bodźca zmysłowego (istniejących przedmiotów), iluzje (np. iluzje wzrokowe, słuchowe, czuciowe, węchowe), derealizacja, depersonalizacja, déjà vu, jamais vu pareidolie, spostrzeżenia nierozpoznane, agnozje, deficyty percepcji, przeżycia ejdetyczne, zaburzenia myślenia, zaburzenia treści myślenia (np. urojenia, myśli natrętne, myśli nadwartościowe, automatyzmy psychiczne, myślenie magiczne), zaburzenia formy myślenia, zaburzenia toku myślenia (np. natłok myśli, słowotok, spowolnienie toku myślenia, zahamowanie toku myślenia, mutyzm, otamowania, stereotypie, perseweracje, iteracje, werbigeracje, rozwlekłość), zaburzenia struktury i funkcji myślenia (np. rozkojarzenie, schizofazja, niespójność myślenia, rozluźnienie skojarzeń, ześlizgiwanie się myślenia, uskokowość myślenia, dźwięczenie, myślenie paralogiczne, dereizm, nieskładność gramatyczna, rozpraszalność, zubożenie myślenia), zaburzenia czynności emocjonalnych i motywacyjnych, zaburzenia emocjonalne, obniżenie nastroju (np. nastrój depresyjny, depresyjno-dysforyczny, dystymiczny), podwyższenie nastroju (np. nastrój maniakalny, euforyczny, moriatyczny), lęk (np. lęk wolnopłynący, lęk napadowy, lęk fobiczny), dysforia (drażliwość, złość), zobojętnienie uczuciowe, spłycenie uczuciowe, zubożenie uczuciowe, zaleganie uczuć, lepkość uczuciowa, chwiejność uczuciowa (labilność emocjonalna), tendencja do gwałtownych reakcji emocjonalnych, syntymia, paratymia, katatymia, zaburzenia czynności motywacyjnych, uogólnione – zaburzenia napędu psychoruchowego, obniżenie napędu (np. stupor), wzmożenie napędu zaburzenia dotyczące szczególnych form motywacji, pobudzenie psycho-ruchowe, mutyzm, iteracje ruchowe, stereotypie ruchowe, czynności natrętne, katalepsja, giętkość woskowa, automatyzmy, negatywizm katatoniczny, zaburzenia aktywności popędowych (impulsywnych), zaburzenia łaknienia, ilościowe (np. anoreksja, hiperoreksja), jakościowe (np. pica) zaburzenia pragnienia (np. oligodypsja, polidypsja), zaburzenia snu (np. bezsenność, hipersomnia), zaburzenia popędu płciowego, ilościowe (np. hipolibidia, satyriaza, nimfomania), jakościowe (np. parafilie takie, jak pedofilia, sadyzm, nekrofilia etc), zaburzenia dotyczące czynności nawykowych (np. kleptomania, piromania, poriomania, gromadzenie niepotrzebnych przedmiotów), zaburzenia scalania czynności psychicznych, zaburzenia świadomości, zaburzenia świadomości rdzennej (przytomności), ilościowe (np. przymglenie, senność patologiczna, sopor, śpiączka), jakościowe (np. zamącenie, zawężenie świadomości, splątanie), zaburzenia poczucia otoczenia i siebie (świadomości rozszerzonej), dotyczące otoczenia (np. derealizacja), dotyczące samego siebie (np. poczucia jaźni, schematu ciała, poczucia zdrowia lub choroby, depersonalizacja), zaburzenia pod postacią somatyczną (np. somatyzacje, konwersje, objawy hipochondryczne, anestezja, hiperestezja, objawy dysocjacyjne), zaburzenia orientacji co do bieżącego czasu, miejsca, sytuacji i własnej tożsamości, zaburzenia sprawności intelektualnej (np. upośledzenie umysłowe, opóźnienie rozwoju intelektualnego, otępienie), zaburzenia osobowości.

Klasyfikacja zespołów psychopatologicznych Wyróżnia się następujące zespoły objawów psychopatologicznych: zespół otępienny, zespół upośledzenia umysłowego, zespół amnestyczny, zespół wyłączenia, zespół przymglenia prostego, zespół splątaniowy (amencja), zespół majaczeniowy, zespół zamroczeniowy (stan pomroczny), zespół odmiennej świadomości, zespół wzmożonej świadomości, zespół asteniczny, zespół omamowy, zespół uzależnienia, zespół katatoniczny, zespół urojeniowy, zespół paranoidalny, zespół parafreniczny, zespół paranoiczny, zespół dezorganizacji psychicznej, zespół depresyjny, zespół maniakalny, zespół fobii, zespół lęku napadowego, zespół lęku uogólnionego, zespół natręctw, zespoły konwersyjne, zespoły dysocjacyjne, zespoły somatoformiczne, zespół derealizacji, zespół depersonalizacji.

Zobacz też

zdrowie psychiczne

Przypisy

Kategoria:Dziedziny psychiatrii Kategoria:Psychologia kliniczna