Kokoszczyn (pol. hist. „Kokoszczyno”) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Tarnowo Podgórne.

Historia Wieś istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1428 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Kocoscyno”, 1433 „Cocosczino”, 1500 „Cokoschczyno”, 1521 „Cokoszczyno”.

Początkowo miejscowość była wsią prestymonialną, własnością kościelną należącą do kapituły katedry poznańskiej. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego w parafii Tarnowo (obecnie Tarnowo Podgórne).

W 1433 kapituła katedry poznańskiej zwolniła posiadacza Kokoszczyna kanonika Macieja Chłapowskiego od opłat ze wsi na dwa lata, a kmieci kokoszczyńskich od czynszów na 3 lata. W 1436 szkody, jakie ponieśli regensi wsi Lusowo i Kokoszczyna oraz ich mieszkańcy na skutek działań osób świeckich (łac. „propter impignoraciones secularium”), kapituła katedry poznańskiej uznała za własne, a nie regensów i mieszkańców tych wsi.

W 1500 miała miejsce wizytacja wsi prestymonialnej kapituły katedry poznańskiej dzięki której zachował się dokładny opis wsi. Kokoszczyn nie miał wówczas sołtysa, ani nie miał sołectwa. Graniczył wówczas z Chlewiskami i Napachaniem, wsiami panów z Szamotuł, a z tych wsi każdy z kmieci zagarniał dla siebie role i łąki w Kokoszczynie. Czasem po 6 stajań na szerokość i długość, gdzie indziej na jedno, czy też na 2 stajania, zaś sołtys z Napachania zagarnął ostrów. Z innymi sąsiadami granice były spokojne. Wizytacja wykazała, że w Kokoszczynie było 7 łanów, w tym 6 łanów osiadłych. Łany opuszczone uprawiali miejscowi kmiecie w zamian za czynsz. Płacili oni od łana po jednej grzywnie czynszu, dawali też z roli w naturze po dwa koguty i 30 jaj. Role folwarczne były rozrzucone, nie pomierzone i według kmieci wysiewano na nich na zimę 5 małdratów ziarna i tyleż na wiosnę. Kmiecie żalili się, że regens zmusza ich, aby z każdego domu wychodziły dwie osoby kosić i stożyć siano oraz, że zabrał niektórym kmieciom w całości lub w części łąki położone obok folwarku. Karczmarz zapłacił połowę grzywny, dwóch zagrodników nie zapłacili nic. We wsi odnotowano dom, dwór szlachecki oraz płoty w dobrym stanie. Dom i jego komin wymagał naprawy, piwnica (łac. „celarium”) była zniszczona, a stodoła (łac „horreum”) wielka i w dobrym stanie.

Kolejna zachowana relacja z wizytacji pochodzi z 1509. Kokoszczyn miał wówczas granice zewsząd spokojne, z wyjątkiem Napachania, ponieważ jego mieszkańcy podorywują i zagarniają grunty wsi. Wizytacja wykazała, że sołtys i kmiecie z Napachania zagarnęli ostrów uprawiany przez Piotra Burdę, gdzie można wysiać kilka ćwiertni zboża. Odnotowano także 7 łanów kmiecych, z tego 5 łanów osiadłych. Czynsz z każdego łana wynosił jedną grzywnę oraz w naturze dwa koguty i 30 jaj. Folwark był dobry i wysiewano na nim po 4 małdraty na zimę i na wiosnę. Łąki dla regensa były wystarczające. Miejscowa karczma płaciła połowę grzywny oraz w naturze dwa koguty i 30 jaj. W wiejskiej karczmie warzono również wówczas lokalne piwo. Od każdej beczki wyszynkowanego piwa pobierano po 4 denary. Odnotowano także, że idący na wojnę wyrządzili we wsi szkody. Zachował się opis dworu i zabudowań wiejskich. Kmiecie skarżyli się na Mrowińskiego, że zmusza ich, aby mu orali po 3 dni w roku (zapewne w zamian za korzystanie z pastwisk).

Wizytacja wsi odbyła się również w 1531 w czasie gdy regensem archidiecezji był Jan Górski. Odnotowano, że wieś graniczy z Napachaniem, Tarnowem (Podgórnym), Górą, Brzeźnem, Chlewiskami i Mrowinem. Wspomniano, że ludzie z Napachania i Chlewisk znacznie podorali role poddanych w Kokoszczynie, którzy ponadto ponosili szkody na pastwisku wspólnym z Brzeźnem, od tamtejszego sołtysa. Postanowiono, że z tego powodu niezbędne jest odnowienie granic z Brzeźnem, Napachaniem i Chlewiskami. Wieś miała wówczas 7 łanów, z tego 6 łanów osiadłych. Mieszkańcy płacili po jednej grzywnie czynszu oraz w naturze dawali po dwa kapłony i 30 jaj. Karczmarz uprawiał siódmy, opuszczony łan w zamian za czynsz, a z karczmy płacił połowę grzywny oraz przywoźne – opłatę od piwa przywiezionego na wyszynk. Odnotowano także, że we wsi było dwóch zagrodników, a trzecia zagroda była opuszczona. Folwark był według relacji dosyć obszerny i pusty, na zimę wysiewano na nim 4 małdraty żyta i pszenicy. Łąki dawały 5 stogów dobrego siana. Zachował się także dworu i zabudowań. Kmiecie prosili, aby dać w Puszczykowie (obecnie Puszczykowo Stare) koło Mosiny, wsi kapitulnej katedry poznańskiej, drewno na płoty i pale, ponieważ mieszkańcy wznoszą sobie budynki i z tego tytułu ponoszą znaczne koszty.

W 1550 kapituła katedry poznańskiej pozbawiła kanonika Jana Łęckiego z Łęk Wielkich i Kamieńca koło Grodziska Wielkopolskiego wsi prestymonialnych Kokoszczyna i Kobylnik w parafii Lusowo i wysłała swego prokuratora, aby zlustrował te wsie, opisał ich stan oraz kmieciom nakazał posłuszeństwo kapitule. W 1567 Kokoszczyno było wsią kapitulną katedry poznańskiej i znajdowała się w posiadaniu dziekana Andrzeja Przecławskiego.

W 1563 odnotowano we wsi 7 łanów, w 1580 7 i ¼ łana, jednego zagrodnika, dwóch komorników oraz wyszynk gorzałki.

W procesach sądowych odnotowano także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1428 imiennie wspomniani zostali pracownicy, kmiecie Kokoszczyńscy Tomasz i Piotr, którzy toczyli proces ze szlachcicem Janem z Góry koło Tarnowa Podgórnego jako pozwanym. W 1468 pracownicy, kmiecie z Kokoszczyna, Jakub włodarz, Mikołaj Zięba, Maciej Zięba, Wojciech Wachno, Mikołaj Maćkowic solidarnie kupili dziesięcinę snopową z ról kmiecych w Jeziorach Wielkich koło Kórnika w powiecie pyzdrskim od Mikołaja plebana w Sobocie. W 1511 w procesie sądowym pomiędzy Wawrzyńcem kościelnym (łac „minister ecclesie”) w Tarnowie Podgórnym, a księdzem Piotrem dzierżawcą kościoła w Wirach, odnotowano, że ten ostatni stwierdził, że Wawrzyniec miał należne sobie dwie ćwiertnie zboża odebrać lub zebrać od kmieci z Tarnowa i Kokoszczyna.

Wieś duchowna Kokoszczino, własność kapituły katedralnej poznańskiejAleksander Mościcki, Uwarstwienie ludności wiejskiej w dobrach kapituły poznańskiej w pierwszej połowie XVI wieku, Roczniki Dziejów Społeczno-Gospodarczych T. 2 (1932), s. 114., położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 37..

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Zobacz też Kokoszczyn

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Tarnowo Podgórne (gmina) Kategoria:Wsie kapituły katedralnej poznańskiej (województwo poznańskie)