Białe (niem. Gellen) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, w gminie Jeżewo.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 134 mieszkańców. Jest dwunastą co do wielkości miejscowością gminy Jeżewo.

Historia Białe to stara kociewska wieś. Pierwsza historyczna nazwa pochodzi z 1198 r. i została zapisana jako Beale. Następnie to: Bale (1243 r.), Bala (1340 r.), Bialiei (1570 r.), Białe (1583 r.), Biała (1682 r.), niem. GellenBrózdowska E., 2005, „Pochodzenie nazw miejscowości gminy Jeżewo”, w: „Gmina Jeżewo”, praca zbiorowa, Jeżewo.

Z wszystkich zapisów, od najdawniejszych wynika, że nazwa wsi miała zawsze w zasadzie tę samą formę i jest to nazwa topograficzna, pochodzi od nazwy pobliskiego jeziora Białe, dziś Jeziora Bielskiego lub od charakterystycznych cech podłoża terenu. Dzieje wsi sięgają odległych czasów. W XIX wieku w okolicach Białego znaleziono kamienne narzędzia służące do składania ofiar. Można więc przypuszczać, iż w czasach przedchrześcijańskich okolice Jeziora Bielskiego były „świętym miejscem”. Pierwsza wzmianka historyczna o wsi pochodzi z 1198 r. i podaje, że książę pomorski Grzymisław nadał sprowadzonemu przez siebie zakonowi rycerskiemu joannitów niezbędne dla jego egzystencji uposażenie, między innymi dziesięciny z książęcej wsi BiałeGrzegorz M.,1999, „Świecie i księstwo świecko-lubiszewskie w świetle dokumentu księcia Grzymisława z 11 listopada 1198 r.”, w: „Świecie i ziemia świecka w 800 lecie istnienia”, praca zbiorowa, Bydgoszcz. Być może pod koniec XIII wieku wieś przeszła w ręce rycerskie. W 1302 r. źródła odnotowały fakt przynależności wsi do rycerza imieniem Stefan. W czasach krzyżackich (lata 1309–1466) wieś należała do Zakonu. W 1570 r. właścicielem Białego był ród Czapskich. Następnie, prawie do końca XVII wieku wieś posiadały różne rody, by w 1694 r. stała się własnością Kospot-Pawłowskich. W rękach Pawłowskich wieś była do 1812 r.Maercker H., 1886–1888, „Eine polnische Starostei und ein preussischer Landratskreis. Geschichte des Schwetser Kreises 1466–1873”, Zeitschrift des Westpreussichen Geschichtsvereins, Bd. 17–19. Dalsze zmiany właścicieli Białego łączyły się ze wsią Taszewo (obie wsie miały wspólnego właściciela).

Pierwsze informacje o obszarze wsi pochodzą z lat 1402–1409 i podają, że wieś miała 29 łanów (ok. 493 ha)Kriedte P., 1974, „Die Herrschaft der Bischöfe von Włocławek in Pommerellen von den Anfängen bis zum Jahre 1409”, Göttingen, w 1772 r. – 30 łanów (ok. 510 ha)Chlebowski B. (red.), 1880–1888, „Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. I–XII, Warszawa, w 1921 r. areał wsi liczył 524 haDąbrowski Z. 2005, „W okresie II Rzeczypospolitej 1920–1939”, w: „Gmina Jeżewo”, praca zbiorowa, Jeżewo.

Białe było znacznym skupiskiem ludzkim. W 1676 r. we wsi było 35 mieszkańcówDąbrowski Z., 2005, „Historia Jeżewa i okolic od końca X wieku do 1772 r.” w: „Gmina Jeżewo”, praca zbiorowa, Jeżewo, w 1772 r. – 117Dąbrowski Z., 2005, „Pod zaborem pruskim”, w: „Gmina Jeżewo”, praca zbiorowa, Jeżewo, w 1921 r. – 178 mieszkańców. Warto odnotować to, iż we wsi w 1766 r. źródła wspominały o istnieniu ewangelickiej szkoły.

Zobacz też Białe

Przypisy

Kategoria:Jeżewo (gmina)