Baranówka () – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, w gminie Frombork. W pobliżu znajdują się pozostałości staropruskiej osady zwanej Pogańskimi Szańcami.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego. Osada znajduje się w historycznym regionie Warmia.

Historia W 1298 pojawiają się w tekstach źródłowych pierwsze wzmianki na temat miejscowości. W 1320 Jordan z Schafsbergu został wymieniony jako świadek podczas nadania Janowi Potelkau ziemi nad rzeką Baudą przez kapitułę katedralną we Fromborku. Kolejna wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1358, kiedy to biskup warmiński Jan Stryprock wystawił akt nadania wsi Frączki dla Henryka Fleminga z Wusen. Jako miejsce wystawienia aktu widnieje miejscowość Baranówka (acta sunt hec in Schoisberg). Ponieważ akty lokacyjne były wydawane zazwyczaj na zamkach warownych, spisanie takiego aktu w Baranówce wskazuje, że musiał tu już istnieć przynajmniej umocniony dwór, który mógł gościć biskupa oraz świadków. Kolejne wzmianki o miejscowości pochodzą z lat 1366 i 1419.

Dużo większy rozgłos miejscowość zyskała w XVI wieku, za sprawą pochodzącego z Tolkmicka kronikarza Szymona Grunaua. W swojej w Kronice Prus podał on, iż ta miejscowość była siedzibą wodza Hoggo, jednego z synów legendarnego Wajdewuta i ojca mitycznej księżniczki Pogezanii. Według Kroniki Grunaua legendarni protoplaści Prus – bracia Bruten i Widewut – przybyli w 521 roku łodziami na te tereny wraz ze swoimi poddanymi, w liczbie 46 tysięcy. Zasiedlili okolicę, dzieląc terytorium pomiędzy synów. Według legendy w ten oto sposób powstały plemiona Prusów. Hoggo, który był dziesiątym synem Widewuta, otrzymał tereny położone między rzekami Wąska, Pasłęka i jeziorem Druzno. Kiedy Hoggo zaczął samodzielnie sprawować rządy nad swoją ziemią, zbudował na pewnej górze twierdzę, której nadał nazwę Tolko. Grunau podaje, że to wzgórze znajduje się w miejscowości Schafsberg. Jego ustalenia są jednak współcześnie przyjmowane jako nieuargumentowane wątpliwe podanie. Nie jest wykluczone, że kompleksowe badania archeologiczne grodzisk pruskich w Baranówce rzuciłyby nowe światło na ten temat, gdyż znajdujące się w okolicach miejscowości dwa grodziska pruskie nie doczekały się dotąd kompleksowych badań archeologicznych.

Obiekty kultury sakralnej

Na terenie dawnego folwarku znajdują się trzy murowane kapliczki. Najbardziej majestatycznie prezentuje się kapliczka z 1875 roku, znajdująca się na obrzeżu wsi pośród malowniczego krajobrazu z jarem i wzgórzem dawnego grodziska pruskiego na wysokim brzegu rzeki Baudy. Jej architektura odwołuje się do wzorców kamiennego gotyku. Kapliczka należy do nielicznych wykonanych przy użyciu piaskowca. Jest ona posadowiona na wysokim boniowanym cokole. Na nim wznoszą się cztery kolumny dźwigające ażurowy baldachim zdobiony trójlistnymi arkadami. W przestrzeni pomiędzy kolumnami znajduje się figura Najświętszej Maryi Panny. Zwieńczenie baldachimu kapliczki manifestują smukłe trójkątne wimpergiStanisław Kuprjaniuk Kapliczki warmińskie gmin Braniewo, Frombork i Młynary, „Tygiel”, nr 2–3, 2013, s. 53–61. Na tylnej ścianie kapliczki znajduje się tablica z białego marmuru z wyrytą inskrypcją „Erbaut 1875. P. Marquardt”, wskazując na rok powstania budowli i prawdopodobnie jej budowniczego lub fundatora. Oryginalne metalowe ogrodzenie kapliczki zachowało się tylko z jednej strony, gdyż wrośnięte drzewo uniemożliwiło kradzież jej ostatniego fragmentu, pozostały trzy boki to współczesny drewniany płot. Pomiędzy rokiem 2007 a 2012 został przeprowadzony remont kapliczki, który objął również rekonstrukcję obłamanych elementów. Styl i monumentalność budowli wskazuje na wysoki status jej fundatora i znawstwo sztuki jej budowniczegoStanisław Kuprjaniuk, Iwona Liżewska Warmińskie kapliczki, Borussia Olsztyn 2012, s. 36–37.

Kolejne dwie murowane kapliczki w miejscowości są usytuowane również nie przy drodze, lecz na podwórzu folwarku. Druga kapliczka, również maryjna, została wybudowana w podobnym czasie co pierwsza, tj. w ostatniej ćwierci XIX w. Jej forma jest już jednak znacznie skromniejsza. Posadowiona, tak jak kapliczka z roku 1875, na wysokim boniowanym cokole. W elewacji frontowej posiada ostrołukową niszę. Nakryta jest daszkiem dwuspadowym, daszek ten wspierały dodatkowo w narożnikach dekoracyjne konsoliki. Po 2012 roku daszek został zastąpiony współczesnym materiałem – blachodachówką. Trzecia murowana kapliczka położona zaledwie około 10 metrów od poprzedniej została wybudowana prawdopodobnie w późniejszym czasie. Wzniesiona na planie kwadratu z niewielkim wejściem do środka pozostaje współcześnie bez wyposażenia. Kapliczka reprezentuje styl kapliczki dzwonniczkowej w stylu włoskich campanilli. Kapliczki dzwonniczkowe rozpowszechniły się na Warmii na znaczną skalę w XIX i na początku XX wieku. Kapliczka-dzwonnica, tak jak poprzednia, zwieńczona jest niewielkim krzyżem.

25 października 2025 miało miejsce poświęcenie kolejnej kapliczki w miejscowości. Było to wielkie wydarzenie w życiu społeczności Baranówki, uroczystości obejmowały bowiem również odsłonięcie rzeźby „Baran – Opiekun Wsi”, autorstwa lokalnego artysty Dariusza Paproty, a także zakopanie przy niej „kapsuły czasu”, w której umieszczono pamiątki z czasów współczesnych.

Logotyp Baranówki lewo|mały|237x237px|Logotyp Baranówki 31 marca 2025 na zebraniu Wiejskiego Sołectwa Baranówka uchwalony został logotyp sołectwa. Logotyp sołectwa Baranówka przedstawia złotego barana kroczącego w lewo na zielonym tle, umieszczonego w ozdobnej tarczy herbowej. Zwierzę posiada efektownie skręcone rogi i uniesiony ogon, symbolizując siłę, niezależność i tradycję regionu. Pod baranem widnieje stylizowany złoty ornament roślinny, nawiązujący do bogactwa natury i rolniczego charakteru miejscowości. Całość jest obramowana złoto-białą obwódką, nadającą logotypowi elegancki i szlachetny wygląd. Symbolika logotypu odwołuje się do nazwy miejscowości oraz jej związku z hodowlą zwierząt i rolnictwem, podkreślając jednocześnie dumę mieszkańców z lokalnej historii i dziedzictwa.

Logotyp sołectwa Baranówka nawiązuje do historycznego charakteru miejscowości oraz jej dziedzictwa. Umieszczony w centralnej części herbu złoty baran symbolizuje dawne tradycje rolniczo-hodowlane regionu. Zielone tło tarczy odwołuje się do żyznych ziem, które przez wieki stanowiły podstawę utrzymania mieszkańców.

Stylizowany złoty ornament roślinny jest odniesieniem do rolniczej przeszłości miejscowości, kiedy to Baranówka była osadą o silnie rozwiniętym rolnictwie. Choć współcześnie rolnictwo utraciło tu na znaczeniu, logotyp przypomina o dawnych czasach, gdy pola uprawne i hodowla zwierząt kształtowały lokalną społeczność. Złoto-biała obwódka logotypu podkreśla długą historię Baranówki oraz dumę mieszkańców z ich tożsamości i dziedzictwa. Symbolika herbu łączy przeszłość z teraźniejszością, oddając hołd dawnym tradycjom, które stają się ważnym elementem tożsamości sołectwaUchwała nr 1 zebrania Wiejskiego Sołectwa Baranówka z dnia 31 marca 2025 r. w sprawie nadania logotypu dla Sołectwa Baranówka, 14-500 Frombork. Załącznik nr 1: Wzór logotypu Sołectwa Baranówka wraz z opisem..

Galeria zdjęć

Przypisy

Kategoria:Frombork (gmina)