thumb|Pomnik Marii Koterbskiej w Bielsku-Białej thumb|Grób Marii Koterbskiej i jej męża na cmentarzu parafii św. Mikołaja w Bielsku-Białej Maria Aleksandra Koterbska-Frankl (ur. 13 lipca 1924 w Białej, zm. 18 stycznia 2021 tamże) – polska piosenkarka, szczególnie popularna w latach 50. i 60. XX w.; jej największe przeboje to m.in. „Augustowskie noce”, „Brzydula i rudzielec”, „Karuzela”, „Parasolki”, „Serduszko puka w rytmie cza cza”, „Wrocławska piosenka”, „Do grającej szafy grosik wrzuć”.

Życiorys thumb|Kamienica przy ulicy Sempołowskiej 48 w Bielsku-Białej, gdzie mieszkała Maria Koterbska Urodziła się jako druga z trójki dzieci w rodzinie muzycznej, Władysława i Janiny z Mierowskich. Debiutowała w 1949 w sylwestrowy wieczór. W latach 50. została stałą bywalczynią niedzielnych audycji Radia Katowice „Melodie świata”, audycji wówczas niezwykle popularnej, w której stałym punktem były piosenki w jej wykonaniu. W połowie lat 50. przez dwa sezony występowała w Teatrze Satyryków w Krakowie. Te dwa lata występów w teatrze miały ogromne znaczenie dla rozwoju jej kariery, przyczyniając się do zmiany repertuaru – od jazzu do piosenki aktorskiej – wymagającej nieco innego operowania głosem. W tym okresie powstała popularna piosenka „Wio koniku”. Większość nagrań z tego okresu uległa zniszczeniu, ich ślad można odnaleźć w Wiązance przebojów z lat pięćdziesiątych, przy tworzeniu której pomagali Wojciech Młynarski i Tomasz Śpiewak, a która została zaprezentowana w listopadzie 1967. Współtwórcą jej sukcesu był Jerzy Harald, kompozytor i aranżer, który skomponował m.in. piosenkę „Brzydula i rudzielec”.

Począwszy od 1956 podjęła współpracę z kabaretem literatów Wagabunda, którego była współinicjatorką. Przez wszystkie lata istnienia we wszystkich programach była jego główną gwiazdą. Z kabaretem koncertowała w Europie, a także dla Polonii w USA. Z tego okresu zachowały się takie nagrania jak „Bajka amurska”, „Jesteś tu”, „Piosenka o walcu domino”. W kabarecie występowali obok niej tacy artyści jak Lidia Wysocka, Jacek Fedorowicz, Mieczysław Wojnicki, Bogumił Kobiela, Mieczysław Czechowicz. Aranżerem i kierownikiem muzycznym zespołu, z którym Maria Koterbska śpiewała w Wagabundzie, był początkowo Wiktor Kolankowski, później Tomasz Śpiewak, z którym współpraca trwała najdłużej.

Brała też udział w imprezach estradowych, krajowych i zagranicznych. Śpiewała w programach „Zgaduj zgadula”, „Podwieczorek przy mikrofonie” i innych audycjach cyklicznych. W 1961 odbyła kilkumiesięczne tournée po Związku Radzieckim. Zespół artystyczny pod dyrekcją Kazimierza Rudzkiego był pierwszym polskim zespołem występującym przed radziecką publicznością. Maria Koterbska została tam dobrze przyjęta. W 1963 zaproszono ją do udziału w III Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie. Zaprezentowała piosenkę Marka Sarta do słów Jerzego Millera „Odejdź smutku” i otrzymała drugą nagrodę. Występ na Festiwalu w Sopocie był dla wielu zaskoczeniem, bowiem znano ją dotychczas jako wykonawczynię popularnych przebojów. W Sopocie odsłoniła nowe oblicze artystyczne, jako interpretatorka piosenek trudnych i ambitnych.

Wystąpiła w filmach Sprawa do załatwienia i Irena do domu!.

W lutym 2013 w Bielsku-Białej została założona Bielska Piwnica Artystyczna pod patronatem Marii Koterbskiej. Jej siedziba mieści się na ul. 11 Listopada 46 a. Kultywuje pamięć o artystce, organizuje koncerty, spotkania, spektakle teatralne. Artyści piwnicy to Bielska młodzież oraz gwiazdy polskiej estrady.

Śmierć Zmarła 18 stycznia 2021 w Bielsku-Białej w wieku 96 lat, przyczyną śmierci było ogólne zakażenie organizmu piosenkarki, która zmagała się z chorobą nowotworową. Pogrzeb o charakterze państwowym odbył się 22 stycznia 2021, została pochowana obok męża na cmentarzu parafii św. Mikołaja w Bielsku-Białej, przy ul. Grunwaldzkiej.

Życie prywatne Od 1950 była żoną Jana Frankla (1923–2020), z którym miała syna, aktora i piosenkarza, Romana FranklaDwutygodnik Relaks nr 16, 2 sierpnia 2016, s. 32–33..

Najpopularniejsze piosenki

Karuzela (muz. Witold Krzemieński, sł. Ludwik Starski) 1958 Pod parasolem (muz. i sł. Nina Pilchowska) 1954 Do grającej szafy grosik wrzuć (muz. Günter Oppenheimer, sł. Mirosław Łebkowski) 1959 Lunaparki (muz. Robert Allen, sł. Jan Gałkowski, Bogusław Choiński) 1959 Brzydula i rudzielec (muz. Jerzy Harald, sł. Eugenia Wnukowska) 1954 Wrocławska piosenka (muz. Jerzy Harald, sł. Eugenia Wnukowska) 1953 Chłopcy z obcych mórz (muz. Ryszard Sielicki, sł. Andrzej Bianusz) 1964 O tak w Polskę iść (muz. Juventino Rosas, sł. Andrzej Bianusz) 1972 Si senor (muz. Ryszard Sielicki, sł. Kazimierz Winkler) 1959 Augustowskie noce (muz. Franciszka Leszczyńska, sł. Zbigniew Zapert, Andrzej Tylczyński) 1967 Mój chłopiec (muz. Jerzy Harald, sł. Eugenia Wnukowska) 1953 Nie o mnie (muz. Marian Radzik, sł. Marian Załucki) 1955 Serduszko puka w rytmie cha-cha (muz. Romuald Żyliński, sł. Janusz Odrowąż) 1958 Zachodzi słoneczko (muz. Jerzy Harald, sł. Eugenia Wnukowska) 1954 Powracająca melodyjka (muz. Henryk Klejne, sł. Andrzej Bianusz) 1972 Parasolki (muz. Piotr Hertel, sł. Janusz Słowikowski) 1960 Bajka amurska (muz. Aleksander Borodin, sł. Krystyna Wolińska) 1961

Dyskografia Osobny artykuł: Dyskografia Marii Koterbskiej.

Albumy studyjne:

1954 - Maria Koterbska / Poznański Kwartet Rytmiczny 1958 - Ulubione przeboje 1958 - Ulubione piosenki 1960 - Maria Koterbska śpiewa wesołe piosenki 1967 - Nie mówmy, że to miłość... 1972 - Maria Koterbska 1974 - Jubileusz

Filmografia 1948 – Skarb (jako piosenkarka) 1953 – Sprawa do załatwienia (wykonawczyni piosenki) 1955 – Irena do domu! (jako piosenkarka)

Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1999). Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1979) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008)

Publikacje o Marii Koterbskiej

Upamiętnienie mały|Wrocławski tramwaj nazwany imieniem Marii Koterbskiej 9 kwietnia 2021 (na mocy uchwały z 18 marca 2021) – Bielskie Centrum Kultury zmieniło nazwę na Bielskie Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej 19 stycznia 2022 – tramwaj Moderus Gamma 2 (nr 3301) należący do MPK Wrocław został nazwany imieniem piosenkarki. Tramwaj ma jeździć głównie na trasie linii 17 zgodnie ze słowami piosenki "...przez Sępolno, Zalesie i Krzyki..."

9 lipca 2022 – na tarasie widokowym nad jeziorem Necko w Augustowie odsłonięto rzeźbę i multimedialną ławeczkę Marii Koterbskiej.

19 sierpnia 2022 – na budynku przy ulicy Teatralnej 26 od strony ul. Piotra Skargi we Wrocławiu odsłonięto mural upamiętniający artystkęRafał Zieliński, Mamy mural Marii Koterbskiej, Gazeta Wyborcza Wrocław, 22.08.2022, str. 2Piosenkarka Maria Koterbska i jej „Wrocławska piosenka” na muralu w centrum Wrocławia. 13 lipca 2024 – przed Teatrem Polskim w Bielsku-Białej odsłonięto pomnik artystki

Przypisy

Kategoria:Polskie wokalistki jazzowe Kategoria:Polscy muzycy swingowi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Artyści związani z Bielskiem-Białą Kategoria:Ludzie urodzeni w Białej (Bielsko-Biała) Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ul. Grunwaldzkiej w Bielsku-Białej Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Zmarli w 2021 Kategoria:Ludzie związani z Polskim Radiem Katowice