Zawidz Kościelny lub Zawidz – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie sierpeckim, w gminie Zawidz. Ma status sołectwa.
Historia Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1350 roku, kiedy to w dokumencie wydanym przez Bolesława III płockiego, książę mazowiecki, nadał właścicielom miejscowości "Zavicz" – Zawidz braciom Nagórkom – Wojciechowi podstolemu sochaczewskiemu i Mikołajowi – las zwany Osówka, leżący pomiędzy wsią Zielona a Lubowidzem.
Przez Zawidz przechodzi linia kolejowa Sierpc – Nasielsk z przystankami Zawidz oraz Zawidz Kościelny i droga wojewódzka nr 561. Miejscowość położona jest na pograniczu Równiny Raciąskiej i Wysoczyzny Płońskiej.
Miejscowość jest siedzibą gminy Zawidz.
Prywatna wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sierpeckim województwa płockiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Kosemin. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego. W 1999 roku weszło w życie rozporządzenie zmieniające nazwę wsi z Zawidz Kościelny na Zawidz, jednak nie znalazło to odzwierciedlenia w rejestrze TERYT.
Od 1907 roku w miejscowości działa Ochotnicza straż Pożarna.
25 maja 1928 w Zawidzu urodził się generał brygady Jerzy Bończak - rektor Wojskowej Akademia Medyczna w Łodzi.
W Zawidzu wychował się i uczęszczał do szkoły Andrzej Bartnicki.
Zabytki Drewniany kościół św. Marcina biskupa. Parafia w Zawidzu erygowana została około 1391. Pierwszy wzmiankowany kościół pobudowano w 1 poł. XVI wieku. Kolejny również drewniany wzniesiony w 1605 roku. Około 1810 roku – w złym stanie. Obecny, konsekrowany był w 1877 roku, remontowany zaś w 1947. W roku 1987 przestał pełnić funkcje liturgiczne. W swoim wyposażeniu posiadał barokowe ołtarze: pierwszy – lewy, barokowy z 1700 roku z rzeźbami nieokreślonych biskupów oraz św. Marcina biskupa w zwieńczeniu, drugi – prawy, również barokowy z 1. poł. XVIII wieku z obrazem św. Anny nauczającej Marię, oraz św. Barbary w zwieńczeniu. W kościele znajdowała się barokowa, XVII-wieczna drewniana chrzcielnica z grupą chrztu Chrystusa w zwieńczeniu ażurowej pokrywy. Po lewej stronie ołtarza – drewniana ambona wsparta na słupie. W oknach prezbiterium – witraże z lat 50. XX wieku. Pod koniec lat 80. wyniesiono wyposażenie kościoła do nowo zbudowanego obok kościoła murowanego. Pozostawiono jedynie ambonę i chrzcielnicę. Kościół przez lata niszczał pozbawiony opieki konserwatorskiej. Spróchniałe filary poprzewracały się, zarwało się 75% stropu. Jedna z wichur zerwała blaszany dach kościoła. Wybita została większość okien. Rozebrano część desek podłogowych. Niszczeje barwna polichromia z 1957 roku wykonana przez Antoniego Rochowicza pokrywająca ściany i sufit kościoła. Dzwonnica z XVIII wieku, drewniana, konstrukcji słupowej, oszalowana, zbudowana na kamiennym fundamencie. Czworoboczna, z czterema kwadratowymi otworami w górnej części. Dach w formie cebulastej kopuły krytej blachą. Wewnątrz dwa dzwony. Droga krzyżowa z końca XX wieku wybudowana wokół nowego kościoła. W ceglanych kapliczkach znajdują się ludowe rzeźby wykonane przez miejscowych twórców obrazujące kolejne stacje Męki Pańskiej. Cmentarz parafialny założony przy drodze do Szumań. Najstarsza część nekropolii znajduje się bliżej szosy. Znajdują się nagrobki począwszy od 1853 roku. Ciekawymi przykładami są nagrobki Bronisława Dobrosielskiego (+1899), Scholastyki Piwkowskiej (+1854), czy rodziny Fijałkowskich (+1855). Cmentarz choleryczny tzw. cholerka. Położony na południe od wsi, pośrodku pola uprawnego. Pochowano tu ofiary zarazy z przełomu XVIII i XIX wieku. Nieoznakowany, trudny do odnalezienia w terenie. Pomnik upamiętniający Franciszka Łazowskiego – prezesa PSL w Sierpcu, zamordowanego przez funkcjonariuszy MO w 1946 roku.
Edukacja i sport W Zawidzu znajduje się Szkoła Podstawowa oraz Zespół Szkół Samorządowych im. Władysława Stanisława Reymonta, w skład którego wchodzą Liceum Ogólnokształcące i Technikum z nowoczesną halą sportową.
Kultura Zawidz jest ośrodkiem rzeźby ludowej. Przedstawicielami rzeźbiarstwa w drewnie są rodziny: Dużyńskich, Krajewskich, Szemborskich, Marcinkowskich, Wierzbickich, Wierzchowskich i Goczyńskich. Kultywowana jest również sztuka kowalstwa artystycznego, którą wykonuje rodzina Suszczewicz.
Galeria
Przypisy Raport o stanie gminy Zawidz w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 9-10 Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Bibliografia Gmina wiejska Zawidz Urząd Statystyczny w Warszawie
Linki zewnętrzne
Strona Gminy Zawidz Szkoła Podstawowa w Zawidzu Kościelnym Sztuka ludowa w Gminie Zawidz
Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo płockie)