Convair B-36 Peacemaker – amerykański ciężki samolot bombowy dalekiego zasięgu, zdolny do przenoszenia bomb jądrowych.

Historia thumb|left|B-36 obok B-29 U podstaw powstania samolotu leżały wymagania lotnictwa Armii USA (USAAF) z 11 kwietnia 1941 roku na strategiczny bombowiec o zasięgu międzykontynentalnym i maksymalnym udźwigu 32,7 ton bomb, służący do ewentualnego atakowania celów w Europie z kontynentu amerykańskiego na wypadek upadku Wielkiej Brytanii. Wytwórnia Consolidated Aircraft Corporation przedstawiła wówczas założenia samolotu Model 35, napędzanego czterema silnikami tłokowymi z dwoma śmigłami ciągnącymi i dwoma pchającymi we wspólnych gondolach, o rozpiętości ok. 50 m. Po urealnieniu pierwotnych wygórowanych wymagań co do osiągów we wrześniu tego roku lotnictwo oczekiwało, że samolot będzie miał taktyczny promień działania 6440 km (4000 mil) z ładunkiem bomb 4535 kg (10 000 funtów), zasięg przebazowania 16 100 km (10 000 mil) i prędkość przelotową do 485 km/h. Firma Consolidated w nowym projekcie Model 36 zastosowała wówczas sześć silników napędzających śmigła pchające, dla zmniejszenia oporu aerodynamicznego zagłębionych w grube skrzydła.

15 listopada 1941 roku lotnictwo zamówiło w wytwórni Consolidated dwa prototypy bombowca oznaczonego XB-36, z terminem wykonania na 1944 rok. Konkurowały z nim projekty Boeinga (Model 384 i 385) na bazie powiększonego samolotu B-29, ale przegrały w konkursie, a projekt Douglasa Model 423 został odrzucony na wczesnym etapie z uwagi na zbyt mały zasięg. Pracami kierował główny konstruktor zakładów Isaac Machlin „Max” Ladon, a na czele zespołu projektowego stał Harry Sutton. Pierwszy model samolotu przebadano w tunelu aerodynamicznym w 1942 roku. Od połowy 1942 roku prace konstrukcyjne przeniesiono z siedziby firmy w San Diego do nowych zakładów w Fort Worth. Podczas prac między innymi nadano skrzydłom wraz z gondolami silnikowymi skos 3° dla polepszenia stateczności wzdłużnej oraz zamieniono usterzenie podwójne na lżejsze pojedyncze. Dla zmniejszenia masy zastosowano też nowatorskie rozwiązania, jak mocowanie części blach duralowych za pomocą klejenia. Jeszcze w toku prac projektowych 23 sierpnia 1943 roku lotnictwo zamówiło w firmie, przekształconej w tym czasie w Consolidated Vultee (w skrócie Convair), 100 samolotów B-36. Prace utraciły jednak priorytet w związku z pomyślnym tokiem wojny.

Prototyp XB-36 został zbudowany we wrześniu 1945 roku, lecz oblatano go dopiero 8 sierpnia 1946 roku. Drugi prototyp, oznaczony YB-36, z wyposażeniem zbliżonym do seryjnego i przeprojektowaną wystającą osłoną kabiny załogi, został oblatany 4 grudnia 1947 roku. Mimo zakończenia wojny, międzykontynentalny bombowiec został uznany za potrzebny i podtrzymano zamówienie na 100 samolotów. Pierwsze 22 samoloty wersji B-36A nie otrzymały jeszcze uzbrojenia obronnego. Pierwszy z nich został oblatany 28 sierpnia 1947 roku (jeszcze przed YB-36). Samoloty seryjne różniły się między innymi zastosowaniem wózków czterokołowych podwozia głównego zamiast pojedynczych kół o średnicy 2,79 m, co umożliwiło eksploatację ze zwykłych lotnisk zamiast specjalnie wzmacnianych. Przewidywano początkowo uzbrojenie z pięciu działek automatycznych kalibru 37 mm i 10 karabinów maszynowych 12,7 mm, ale zostało ono ostatecznie zmienione. Pierwsze seryjne egzemplarze trafiły do Sił Powietrznych USA w 1948 roku. Samolot otrzymał wówczas także oficjalną nazwę Peacemaker („zaprowadzający pokój”). Dalsze 73 samoloty miały powstać w uzbrojonej wersji B-36B, ale faktycznie zbudowano ich 62 do stycznia 1949 roku, po czym cztery dalsze ukończono jako B-36D, a siedem jako rozpoznawcze RB-36D. Jednocześnie rozpoczęła się konwersja zbudowanych B-36B na B-36D. Początkowe problemy i olbrzymia jak na owe czasy cena (3,6 miliona USD) nie pozwoliły na wprowadzenie ich do służby przed rokiem 1951. Rola tych maszyn była dużo mniejsza niż pierwotnie zakładano. Wiązało się to z przyjętym układem napędowym (zasadniczy napęd stanowiły silniki gwiazdowe), co ograniczało osiąganą prędkość oraz pułap bombowca, dlatego w późniejszych wersjach zamontowano dodatkowo 4 silniki turboodrzutowe mające wyeliminować te wady. Produkcja B-36 zakończyła się w 1954 roku – zmontowano ogółem 388 egzemplarzy. Do końca roku 1959 wszystkie B-36 zostały zastąpione przez nowocześniejszy odrzutowy bombowiec Boeing B-52 Stratofortress.

Pierwszy seryjny egzemplarz B-36A trafił do SAC (Strategic Air Command – Dowództwo Lotnictwa Strategicznego) nowo utworzonych Sił Powietrznych USA (USAF) 26 czerwca 1948 roku. Lotnictwo otrzymało jedynie 19 nieuzbrojonych B-36A, przeznaczonych do szkolenia załóg. Jako pierwsze przezbrojono w nie dywizjony: 492, 9 i 436 z 7 Grupy Bombowej 7 Skrzydła Bombowego w bazie Carswell na lotnisku Fort Worth. Następnie otrzymały je dywizjony: 26, 42 i 98 z nowo sformowanej 11 Grupy Bombowej 7 Skrzydła w Carswell.

W dniach 10-12 marca 1949 roku B-36B wykonał lot trwający 43 godziny 37 minut, zrzucając 4,5 t bomb na poligonie w Zatoce Meksykańskiej.

1 września 1952 większość samolotów 7. i 11. Skrzydła Bombowego zostało uszkodzonych przez tornado w bazie Carswell w Teksasie. 10 samolotów naprawiono w ciągu dwóch tygodni, dalsze 51 do początku października, a resztę – poza jednym skasowanym (nr 49-2051) – do maja 1953 rokuMarcin Przeworski, Tornado nad Carswell, „Aeroplan” nr 1(70)/2008, s. 20–21.. Jeden z uszkodzonych samolotów (51-5712) został przebudowany na doświadczalny samolot wykorzystywany do prób z pokładowym reaktorem atomowym NB-36H. Nie był to samolot z napędem jądrowym. Testowano m.in. osłony chroniące załogę przed promieniowaniem.

Opis techniczny W B-36 zastosowano rozwiązania znane z B-29 takie jak np. sterowane elektrycznie wieżyczki z uzbrojeniem strzeleckim, ciśnieniowy kadłub umożliwiający lot na dużych pułapach bez masek tlenowych oraz tunel do przemieszczania się załogi w nieciśnieniowych częściach maszyny. Kadłub wersji bombowych podzielony był na 6 części: część dziobową (ciśnieniową, z miejscami dla pilota, drugiego pilota, dwóch inżynierów pokładowych, bombardiera/nawigatora oraz operatora radia), część zawierającą wieżyczki przednie (nieciśnieniową), komorę bombową (nieciśnieniową), część zawierająca wieżyczki tylne (nieciśnieniową), tylną część załogową (ciśnieniową, mieszczącą łóżka do odpoczynku dla załogi, strzelców/obserwatorów, operatora ogonowej wieżyczki, operatorów systemów zagłuszających radary oraz toaletę), część ogonową (nieciśnieniową). Wersje rozpoznawcze miały dodatkowy ciśnieniowy przedział z aparatami fotograficznymi pomiędzy częścią zawierającą przednie wieżyczki a komorą bombową. Aby załoga mogła przemieszczać się pomiędzy nieciśnieniowymi częściami maszyny nie powodując dekompresji, zastosowano wąski tunel, w którym na desce przypominającej deskorolkę kładł się na plecach członek załogi, po czym używając poręczy umieszczonych w suficie tunelu odpychał się rękami, aby się przemieścić. Rozwiązanie to wyeliminowało wadę powolnego czołgania się w tunelu tak jak w B-29. Przedni przedział ciśnieniowy był piętrowy, na górze z przodu siedzieli piloci (dowódca oraz drugi pilot), za nimi było stanowisko inżynierów pokładowych (siedzieli oni tyłem do kierunku lotu, mając dobry widok na silniki). Na dole z przodu były stanowiska bombardiera/nawigatora, a na dole z tyłu było stanowisko operatora radia. Załoga liczyła 15 osób (dwóch pilotów, dwóch techników pokładowych, radiooperator, operator urządzeń walki elektronicznej, operator radaru, bombardier, nawigator i sześciu strzelców). Wersja eksperymentalna z reaktorem na pokładzie (NB-35H) posiadała dodatkowo panele dla dwóch inżynierów nuklearnych.

Uzbrojenie obronne stanowiło od wersji B-36B 16 działek kalibru 20 mm M24A1, w ośmiu wieżyczkach po dwa działka: nosowej, ogonowej i sześciu, które były chowane w kadłubie dla zmniejszenia oporów aerodynamicznych. Zapas amunicji wynosił po 600 nabojów na lufę, a w przypadku wieżyczki nosowej 400 nabojów. Wieżyczki były zdalnie sterowane z ciśnieniowych przedziałów załogi. Wieżyczka ogonowa również była zdalnie sterowana, a operator siedział w tylnym przedziale ciśnieniowym razem z resztą załogi (nie było osobnego przedziału dla strzelca tylnego jak w B-29). Operator tylnej wieżyczki miał osobną konsolę i do celowania wykorzystywał specjalny radar, umieszczony na ogonie.

B-36B mógł zabrać maksymalnie przy ograniczonym zapasie paliwa (77 440 l) ładunek 32 688 kg bomb (72 bomby 454 kg). W przypadku innych wagomiarów mógł przenosić do 129 bomb 227 kg (29 283 kg), 28 bomb 908 kg, 12 bomb 1815 kg, 4 bomb 5444 kg, 3 bomb 9979 kg albo jedną bombę 19 050 kg. Dla zwiększenia zasięgu lotu ładunek bomb był odpowiednio zmniejszany. Przy maksymalnym zapasie paliwa (115 936 l) udźwig wynosił 4540 kg bomb (20 × 227 kg). Można było przenosić także dwie bomby kierowane VB-13 Tarzon o masie 5444 kg. Późniejsze wersje mogły przenosić maksymalnie dwie bomby 19 500 kg (maksymalnie 39 000 kg). Ponad połowę B-36B przystosowano do przenoszenia dwóch bomb atomowych Mk III Fat Man o mocy 23 kT i masie 4900 kg.

W skład wyposażenia samolotu B-36A wchodził radar nawigacyjno-bombardierski AN/APQ-23. W B-36B zastosowano ulepszony radar AN/APQ-24 z komputerem analogowym, o zasięgu wykrywania celu kontrastowego 320 km. Od tej wersji tylny strzelec miał celownik radiolokacyjny AN/APG-3

Podwozie samolotu było trójpodporowe, chowane. Podwozie główne tworzyły dwa czterokołowe wózki, z oponami o średnicy 142 cm i szerokości 40,6 cm.

Paliwo mieściło się w sześciu głównych zbiornikach w skrzydłach o pojemności użytecznej 79 686 l i dwóch zbiornikach pomocniczych w części kadłubowej centropłata o pojemności 36 249 l (łącznie 115 935 l). Do przebazowania można było zamontować zbiornik dodatkowy w komorze bombowej o pojemności użytecznej 11 340 l (łącznie 127 275 l).

Przypisy

Bibliografia

U.S. Air Force Convair B-36 Peacemaker Pilot’s Flight Operating Instructions.

Kategoria:Amerykańskie samoloty bombowe po 1945 B-36 Kategoria:Amerykańskie siły strategiczne Kategoria:Samoloty o napędzie mieszanym Kategoria:Samoloty bombowe z napędem śmigłowym Kategoria:Samoloty bombowe z napędem odrzutowym