Tarczek – wieś (dawniej miasto) w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim, w gminie Pawłów.
W miejscowości wydzielono dwa sołectwa: Tarczek Górny i Tarczek Dolny.
Tarczek uzyskał lokację miejską w 1257 roku, zdegradowany do roli wsi został w 1342 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 76–77.. Do 1954 roku istniała gmina Tarczek.
Miejscowość jest siedzibą parafii św. Idziego Opata. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii krakowskiej, diecezji kieleckiej, dekanatu bodzentyńskiego. centruj|mały|300x300px|Wnętrze kościoła
Położenie Tarczek położony jest w Górach Świętokrzyskich na północ od pasma Łysogór. Znajduje się w Dolinie Bodzentyńskiej, u stóp Pasma Bostowskiego, które jest wschodnim przedłużeniem Pasma Klonowskiego. Przez wieś przepływa rzeka Psarka.
Miejscowość znajduje się ok. 5 km na wschód od Bodzentyna. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 752 z Górna do Rzepina, łącząca Starachowice z Kielcami.
Przez wieś przechodzi zielony szlak turystyczny ze Starachowic do Łącznej oraz czerwony szlak rowerowy z Cedzyny do Nowej Słupi.
Części wsi +Integralne części wsi Tarczek SIMC Nazwa Rodzaj 0261077 Na Dworskiem część wsi0261083 Parcele część wsi0261090 Stara Wieś część wsi0261108 Tarczek Dolny część wsi0261114 Tarczek Poduchowny część wsi0261120 Zagórze część wsi
Historia Tarczek jest jednym z najstarszych osiedli w regionie. Już we wczesnym średniowieczu istniała tu osada targowa, nazwana z czasem Starym Targiem, później Tarżkiem, a wreszcie TarczkiemKowalczewski Sylwester: Góry Świętokrzyskie. Przewodnik turystyczny, wyd. V, poprawione i rozszerzone, wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1967. Od końca XI w. był własnością biskupów krakowskich i ośrodkiem administracyjnym ich dóbr. Znajdował się tu dwór biskupi i niewielki kościółek wzniesiony podobno już w 1067 r. W 1227 r. biskup Iwo Odrowąż, na mocy przywileju Leszka Białego, osadził w okolicach Tarczka osadników niemieckich. Od 1259 r. Tarczek posiadał prawa miejskie. Był siedzibą kasztelanii - jednej z czterech, pozostających wówczas w rękach biskupów krakowskich. W 1275 r. przywileje dla targowisk w Tarczku i Iłży posłużyły jako wzór swobód dla targowiska w należącej do wąchockich cystersów Wierzbicy. W 1244 r. osada została spalona i złupiona przez Konrada mazowieckiego. W 1268 r. przechodzili tędy Litwini. thumb|left|200px|Kościół w Tarczku, drzeworyt Michała Andriollego z 1895 thumb|upright=1.1|Wnętrze kościoła Tarczek stracił swoje znaczenie gdy biskup Bodzanta założył w pobliżu (na gruntach Tarczka) nowe miasto Bodzentyn, do którego przeniósł targowisko oraz ośrodek administracyjny. W roku 1412 biskup krakowski Piotr oddaje wieś Tarczek na własność miastu Bodzentynowi, a kmieci pod władzę urzędu miejskiego (Kodeks katedry krakowskiej t.II s.361)
W XV w. Jan Długosz o Tarczku pisał, że było tu niegdyś znaczne miasto biskupie (oppidum notabile). Kościół miał tu założyć według Długosza Władysław I Herman. W połowie XV w. Tarczek był wsią biskupią posiadającą 12 łanów ziemi, z których dziesięcinę o wartości 12 grzywien oddawano biskupom krakowskim. W 1581 r. było tu 21 osadników, 11 łanów, 1 ogrodnik i 3 komorników.
Według spisu miast, wsi, osad Królestwa Polskiego z 1827 roku wieś miała 31 domów i 229 mieszkańców. Pod koniec XIX w. Tarczek był siedzibą gminy. Były tu 52 domy i młyn wodny, na rzece Psarce. Wieś zamieszkiwało 378 osób. W Tarczku było 520 morgów ziemi włościańskiej i 520 morgów ziemi folwarcznej. mały|Kościół w Tarczku
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Tarczek. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim. Powstanie styczniowe W dniu 29 X 1863 r. powstańcy pod dowództwem gen. Józefa Haukego-Bosaka stoczyli bitwę, która rozpoczęła się na polach wsi Jeziorko, ale walki objęły również teren Grabkowa, Tarczka, Śniadki, Bronkowic, Radkowa, po Sieradowice.
W wyniku walk poległo 22 powstańców, w tym 9 zginęło w Tarczku. Akta Stanu Cywilnego parafii Tarczek z roku 1863 zawierają 9 wpisów zgonów powstańców, uczestników bitwy 29 X 1863 r.
Ks. Sebastian Zborowski (ówczesny proboszcz) zapisał:
Zabytki Kościół pw. św. Idziego z pierwszej połowy XIII wiwku w stylu romańskim. Dzwonnica z początku XIX w. Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.819 z 8.02.1993). Cmentarz parafialny z pomnikami przyrody: trzema 300-letnimi lipami i dwiema topolami w wieku 200 lat. (Nr rej.: A.819 z 8.02.1993). Pozostałości parku podworskiego. Zachował się fragment alei złożonej z ośmiu 300-letnich dębów i pięciu 300-letnich wiązów. (Nr rej.: A.820 z 9.12.1957). Murowana kapliczka z XVIII w. na polach pomiędzy Tarczkiem a Bodzentynem. Według tradycji stoi na miejscu bitwy stoczonej z Tatarami 19 marca 1241 r.
Osoby związane z Tarczkiem Wojciech Świątkiewicz – kanonik, profesor seminarium duchownego w Kielcach, proboszcz parafii rzymskokatolickiej w Busku Zdroju. W 1812 r. w kościele w Tarczku przyjął sakrament chrztu.
Zobacz też Tarczek Górny
Przypisy BIP gminy, sołectwa
Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (), ze zmianami w obwieszczeniu z dnia ().
Bibliografia
Ryszard Garus, Znakowane szlaki turystyczne województwa kieleckiego, Kielce 1990
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dawne miasta w województwie świętokrzyskim Kategoria:Miasta biskupów krakowskich Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku