Sadogóra – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kępińskim, w gminie Rychtal.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego. Powierzchnia miejscowości wynosi 6,81 km².
Historia W 1222 r. Sadogóra i Krzyżowniki były jedną miejscowością noszącą nazwę Lassusino bądź Lassusici. Prawdopodobnie osada Lassusino wraz z miejscowością Bandlovici (dzisiejsze Rychtal i Zgorzelec) została podarowana Zakonowi Krzyżackiemu przez księcia Henryka I Brodatego. W dokumencie sygnowanym datą 19 czerwca 1233 r. prokurator Zakonu Krzyżackiego na Polskę i Prusy, Hermann von Balk, zleca kapelanowi książęcemu Idziemu z Namysłowa lokację Lassusino i Bandlovici na prawie niemieckim oraz osiedlenie tam Walonów i Niemców.
W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej formie Sadogora villaLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis onlineH. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889.
W 1920 roku w Polsce znalazła się północno-wschodnia część powiatu namysłowskiego, do którego ówcześnie należała Sadogóra (pozostałe miejscowości północno-wschodniej części powiatu namysłowskiego: Darnowiec, Drożki, Krzyżowniki, Mały Buczek, Proszów, Rychtal, Skoroszów, Stogniewice, Wielki Buczek, Zgorzelec). Siedziba powiatu – Namysłów – pozostała po niemieckiej stronie granicy. Polską część powiatu namysłowskiego przyłączono do powiatu kępińskiego w woj. poznańskim.
Sadogóra została wymieniona jako jedna z wiosek Wójtostwa Rychtal w książce ks. J. Janiszewskiego z 1928, gdzie pisze o niej tak: "Polacy zajęli wieś 19 stycznia 1920 r. Jest tu jednoklasowa szkoła z r. 1888. Uczy w niej p. Alojzy Dudek, należą do niej Sadogóra dwór i wieś i Zachciała osada. Jest tu też parowa cegielnia. Gospodarstw jest 32 (955 m.) Dwór ma 1260 m. ziemi, 40 m. łąki. Jest tu mała kapliczka z dzwonem, zbudowana przez tutejszą ludność"Powiat kępiński z mapką powiatu, oprac. ks. J. Janiszewski, Kępno 1928..
Zabytki W miejscowości Sadogóra istnieją wpisane do gminnej ewidencji zabytków następujące obiekty: Zespół folwarczny (czwarta ćwiartka XIX w.) dawna rządcówka (obecnie dom mieszkalny) nr 19a, 19b obora (obecnie budynek ogólnoinwentarski) nr 19a, 19b owczarnia I (obecnie dom mieszkalny) nr 27 owczarnia II (obecnie dom mieszkalny) nr 28 stodoła (obecnie budynek inwentarski) nr 19a, 19b dawny spichlerz z częścią inwentarską (obecnie budynek inwentarski) nr 18 Leśniczówka (obecnie dom mieszkalny) nr 4 (koniec XIX w.) Dawna szkoła (obecnie dom mieszkalny) nr 9 (koniec XIX w.) Dom mieszkalny nr 32 (lata 20. XX w.) Dom mieszkalny nr 35 (koniec XIX w.) Pozostałości cegielni (początek XX w.) Kapliczka nr 18 (1935 r.) Krzyż przydrożny nr 29 (koniec XIX w.)Załącznik nr 1 do Uchwały nr XVI/87/2012 Rady Gminy Rychtal z dnia 30 marca 2012.
Cegielnia parowa w Sadogórze Na podstawie dokumentów znalezionych w Kępnie z lat 1945-1947 dotyczących przejmowania gospodarstw mieszkańców gmin Perzów i Rychtal przez nominantów i repatriantówNa początku grudnia 2008 r. na jednym ze strychów w Kępnie znaleziono i przekazano do redakcji „Tygodnika Kępińskiego” teczkę z dokumentami dotyczącymi osiedlania repatriantów i nominantów na gospodarstwach osób, które w czasie okupacji hitlerowskiej podpisały niemiecką listę narodowościową. W ówczesnej terminologii gospodarstwa te określano jako „własność poniemiecka”. Tymczasem należały one najczęściej do Polaków, zmuszonych okolicznościami do podpisania listy VD. Znalezione w Kępnie materiały (z pewnością niekompletne) z lat 1945–1947 dotyczą przejmowania gospodarstw mieszkańców gmin Perzów i Rychtal przez nominantów i repatriantów.
https://web.archive.org/web/20150626125301/http://tygodnikkepinski.pl/nius/fullnews.php?id=2226 wiadomo, że cegielnia parowa w Sadogórze jeszcze w roku 1945 należała do Karola Kabotha z Sadogóry, właściciela 34,5-hektarowego gospodarstwa. Kolejnymi właścicielami gospodarstwa byli Władysław Andrzejewski z Ostrowa Wielkopolskiego (nominacja 24 kwietnia 1945 r., oficjalne zajęcie 9 czerwca 1945 r.), następnie Władysław Bigoś i jego syn – Zenon Bigoś (26 lipca 1946 r. – Powiatowy Urząd Ziemski w Kępnie przyznał Bigosiom 28 ha gospodarstwa).
Dnia 3 września 1946 r. Powiatowy Urząd Ziemski w Kępnie przyznał Samopomocy Chłopskiej 9 ha ziemi tegoż gospodarstwa wraz z cegielnią. Tym samym cegielnia przeszła na własność Państwa na podstawie art. 2 Ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17)Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. 1946 nr 3 poz. 17).. Wykaz przedsiębiorstw upaństwowionych został ogłoszony w Poznańskim Dzienniku Wojewódzkim Nr 28 poz. 270 w dniu 29 listopada 1946 r., na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Poznaniu z dn. 20 listopada 1946 r. Potwierdzenie przejścia cegielni Karola Kabotha na własność Państwa znajduje się także w „Monitorze Polskim” z dnia 8 czerwca 1949 r"Monitor Polski" - dnia 8 czerwca 1949 r., Nr A-35, s. 24..
Z tych samych dokumentów wynika, że w skład cegielni parowej w Sadogórze wchodziły: 14-komorowy piec do wypalania cegły o wysokości komina 35 m, kotłownia, lokomobila z 15-metrowym blaszanym kominem, szyny i wózki, 4 szopy, presy oraz zabudowania.
Przypisy
Kategoria:Rychtal (gmina)