thumb|Wizyta łotewskich lotników w 5 pułku lotniczym w Lidzie. Płk Piotr Abakanowicz (1 z prawej) żegna wsiadającego do samochodu dowódcę łotewskiego thumb|Powitanie kpt. Bolesława Orlińskiego w 5 pułku lotniczym w Lidzie po jego powrocie z lotu Warszawa-Tokio; 1926 r. thumb 5 Pułk Lotniczy (5 plot.) – oddział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Święto pułkowe obchodzono w dniu 31 maja, w rocznicę wydania pierwszego rozkazu organizacyjnego 11 pułku myśliwskiego w 1925. Litera identyfikacyjna na samolotach pułku „C”.

Formowanie i zmiany organizacyjne Zgodnie z koncepcją tworzenia „mieszanych” pułków lotniczych składających się z dywizjonów różnego rodzaju lotnictwa, rozkazem MSWojsk.BOO L.dz. 10717/tjn.Og.Org. z 14 lipca 1928 rozwiązano 11 pułk myśliwski, powołując w jego miejsce 5 pułk lotniczyDziennik Rozkazów MSWojsk. Nr 21 z 2 sierpnia 1928 roku, poz. 235.. Wchodzące dotychczas w skład 11 pułku myśliwskiego eskadry dywizjonu myśliwskiego (113 i 114) zostały we wrześniu włączone do 2 pułku lotniczego w Krakowie i przemianowane na 121 i 122 eskadrę myśliwską. W ich miejsce z Krakowa przybyły do Lidy 23 i 24 eskadry II dywizjonu lotniczego, które to przemianowane zostały na 54 i 55 eskadrę.

Na początku 1931 sformowany został w pułku dywizjon szkolny. Na jego dowódcę wyznaczony został mjr.pil. Stanisław Ratomski. Jesienią 1932 odkomenderowano grupę personelu na lotnisko Porubanek w celu organizacji Wydzielonego Oddziału Lotniczego. W skład oddziału miały wejść między innymi 51 eskadra liniowa i 53 eskadra towarzysząca. Eskadrę towarzyszącą formowano w Wilnie, a liniową przesunięto z Lidy. Rozkazem MSWojsk. L.dz. 2446/tjn.Org. z 7 sierpnia 1933 Wydzielony Oddział Lotniczy przemianowano w Detaszowany Dywizjon Lotniczy. Dowodził nimi mjr.pil. Adam Kowalczyk. Tym samym rozkazem nakazano organizację 56 eskadry towarzyszącej.

Wiosną 1929 roku pułk został włączony w skład 1 Grupy Aeronautycznej. W 1933 rozformowana została 54 eskadra liniowa.

Rozkazem MSWojsk.DDO L.dz. 4359 z 19 lipca 1937 rozwiązano detaszowany dywizjon lotniczy. W jego miejsce w 1938, na lotnisku Porubanek zorganizowany został III dywizjon myśliwski 5 pułku lotniczego, w składzie dwóch eskadr: 151 i 152. W tym też roku przesunięto eskadrę liniową z Porubanka do Lidy, natomiast eskadra towarzysząca pozostała w dotychczasowym miejscu, organizacyjnie podlegała dowódcy lotniska Porubanek, a taktycznie dowódcy 5 pułku lotniczego. W Lidzie sformowano kolejną eskadrę towarzyszącą. Umożliwiło to utworzenie IV/5 dywizjonu towarzyszącego. Dowódcą dywizjonu został mjr.pil. Julian Skrzat.

W tym czasie eskadry liniowe przezbrojone zostały w samoloty PZL-23 „Karaś”. Z początkiem 1938 stosunki polsko-litewskie stały się bardzo napięte. W marcu konflikt graniczny spowodował, że polskie władze lotnicze nakazały skoncentrować na lotnisku Lida dywizjony liniowe, a na Porubanku zgrupowanie myśliwskie 1 pułku lotniczego. Koncentracja zakończona została 20 marca demonstracyjnym lotem polskich jednostek liniowych i myśliwskich wzdłuż granicy polsko-litewskiej.

Wiosną 1939 eskadra towarzysząca na Porubanku wymieniła samoloty R-XIII na RWD-14 „Czapla”. Z chwilą ogłoszenia mobilizacji 24 sierpnia 1939, rozwiązany został 5 pułk lotniczy, a działalność podjęła Baza nr 5 na czele której stanął mjr tech. Kazimierz Górski. W trakcie mobilizacji rozformowano 59 eskadrę towarzyszącą, a 55 eskadra liniowa przemianowana została na 55 samodzielną eskadrę bombową.

thumb thumb

Struktura organizacyjna pułku + Struktura pułkuLataDywizjonyEskadry 193051 eskadra liniowa52 eskadra liniowa54 eskadra liniowa55 eskadra liniowa53 eskadra towarzysząca 193651 eskadra liniowa55 eskadra liniowa53 eskadra towarzysząca56 eskadra towarzysząca 193751 eskadra liniowa55 eskadra liniowa III/5 dywizjon myśliwski151 eskadra myśliwska152 eskadra myśliwska53 eskadra towarzysząca56 eskadra towarzysząca59 eskadra towarzysząca VIII 193951 eskadra liniowa55 eskadra liniowa III/5 dywizjon myśliwski151 eskadra myśliwska152 eskadra myśliwska IV/5 dywizjon towarzyszący53 eskadra towarzysząca56 eskadra towarzysząca59 eskadra towarzyszącaBaza 5 pułku lotniczegolotniczy plaplot Oddział portowypluton wartowniczy (cywilny)straż pożarna (cywilna)lotniczy plaplotDwie 40 mm armaty przeciwlotnicze wz. 1936 i cztery ckm wz. 1914.eskadra treningowaeskadra szkolna

24 sierpnia 1939, w trakcie mobilizacji alarmowej, przeprowadzone zostały następujące zamierzenia organizacyjne:

rozformowany 5 pułk lotniczy, dowództwo IV/5 dywizjonu towarzyszącego i 59 eskadra towarzysząca, a pozostałe pododdziały uzupełnione do etatów wojennych, na bazie 5 pułku lotniczego utworzona Baza Lotnicza nr 5, 51 eskadra liniowa przemianowana na 51 eskadrę rozpoznawczą i podporządkowana dowódcy lotnictwa SGO „Narew”, 55 eskadra liniowa przemianowana na 55 samodzielną eskadrę bombową i podporządkowana dowódcy Brygady Bombowej, 53 eskadra towarzysząca przemianowana na 53 eskadrę obserwacyjną i podporządkowana dowódcy lotnictwa Armii „Modlin”, 56 eskadra towarzysząca przemianowana na 56 eskadrę obserwacyjną i podporządkowana dowódcy lotnictwa Armii „Karpaty”, Dowództwo III/5 dywizjonu myśliwskiego i 152 eskadra myśliwska podporządkowane dowódcy lotnictwa Armii „Modlin”, 151 eskadra myśliwska podporządkowana dowódcy lotnictwa SGO „Narew”.

Rzut kołowy Bazy Lotniczej nr 5 został ewakuowany do Grodna, gdzie w dniach 20–21 września 1939 uczestniczył w obronie miasta przed Armią Czerwoną.

Żołnierze pułku

Dowódcy pułku płk pil. Piotr Abakanowicz (VII 1928 – I 1930) płk pil. Wacław Iwaszkiewicz (I 1930 – X 1936) płk pil. Jerzy Garbiński (X 1936 – VIII 1939)

Zastępcy dowódcy ppłk tyt. płk pil. Adam II Zaleski (XI 1925 – †12 VII 1926)

Żołnierze pułku – ofiary zbrodni katyńskiej

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum KatyńskiegoKsięgi Cmentarne – biogramy oficerów. Nazwisko i imięstopieńzawódmiejsce pracy przed mobilizacjązamordowanyDembicki-Jaxa JózefKsięgi Cmentarne – wpis 610.porucznikprawnikwiceprezes Sądu Okr. w WarszawieKatyń

Odznaka pułkowa i znaki na samolotach Odznaka zatwierdzona została w dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 4, poz. 40 z 10 marca 1936. Stanowi ją stylizowany srebrny krzyż wpisany w koło koloru srebrnego. Na rum nałożony centrycznie biało – czerwono emaliowany samolot z numerem „11” na sterach. Samolot opleciony jest złotą cyfrą 5. Wersje żołnierska –lakierowana lub bez lakieru

Znaki na samolotach pułku w latach 1927–1932

Regulaminowe tło pod godło eskadr 5 pułku lotniczego obowiązujące od 1932 i godła „zwierzęce” eskadr

Umieszczane pod skrzydłem litery identyfikacyjne 5 pułku lotniczego120px lub 120px

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:5 Pułk Lotniczy Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Lidzie Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Wilnie Kategoria:Polskie jednostki lotnicze rozwiązane w 1939