Przyprostynia – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Zbąszyń.
Położenie Wieś jest położona wzdłuż Obry, przy wschodnim brzegu jeziora Błędno, przy szosie ze Zbąszynia do Wolsztyna.
Nazwa Nazwa pochodzi od staropolskiego określenia równiny: prostynia.
Miejscowość istniała co najmniej od połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Od średniowiecza notowano ją pod dwoma nazwami polską oraz niemiecką. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1256 (wg zachowanej kopii XVII wiecznej) kiedy to odnotowano ją pod nazwą „Predeyz”, a później także w 1311 „Prendekow”. W 1312 w łacińskim dokumencie odnotowano niemiecką nazwę we fragmencie „Brandotindorf cum suo districtu”, w 1317 ponownie odnotowana została w łacińskim dokumencie niemiecka nazwa „Brandatindorf”, a w 1319 „Brandatendorf”, 1329 „Brutnicz” (wg kopii z XVI wieku) „Brandatendorff”, 1329 „Brandatendorp”. Nazwa „Przeprostinya” pojawiła w 1338 i było w niej wzmiankowane obronne castrum czyli zamek. W 1387 odnotowano „Przeprostyna”, 1396 „Przeprostina, Przeprostinø”, 1456 „Przeprosthynya, Pretprostynya”.
W okresie zaborów Słownik geograficzny Królestwa Polskiego odnotował miejscowość pod polską nazwą „Przeprostynia” oraz pod (niemiecką Brandorf.
Historia Okolice miejscowości były jednak zasiedlone wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W wyniku badań archeologicznych znaleziono ślady osady datowane na 950-1050. Zidentyfikowano także ślady grodziska wklęsłego datowanego na 900-1050, które miało nietypowy kwadratowy kształt. Po północnej stronie niezachowanego grodziska odkryto slady palisady długości ok. 50 metrów i szerokości 9-17 metrów.
Miejscowość leżała przy historycznej granicy Wielkopolski i Dolnego Śląska. Historycznie należała do Polski, księstwa głogowskiego, a później także do Nowej Marchii. Wieś była początkowo własnością szlachecką, a przejściowo książęcą, własnością władców wielkopolskich, książąt głogowskich oraz królewską należącą do królów polskich. Od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1456 znajdowała się powiecie kościańskim. W latach 1329-1516 była siedzibą własnej parafii, a w 1516 należała do parafii Zbąszyń.
Pierwszy zachowany zapis historyczny o miejscowości pochodzi z 1256 z kancelarii księcia wielkopolskiego Przemysła I, który biorąc pod uwagę zasługi wojenne komesa Marcina przy zdobyciu grodów Przyprostynia oraz Zbąszyń, nadał immunitet kupionym przez niego włościom. Dokument księcia Przemyśla zachował się w odpisie sporządzonym po łacinie w siedemnastowiecznym kopiariuszu, a nazwy obu grodów zostały bardzo zniekształcone – „Predeyz” i „Obuzim”. W 1338 król Polski Kazimierz III Wielki biorąc pod uwagę zasługi oddane niegdyś przez wojewodę poznańskiego Przybysława Borkowica dla króla polskiego Władysława I Łokietka, a zwłaszcza przy odzyskaniu zamków Zbąszynia, Przyprostyni oraz Kopanicy, nadał wojewodzie poznańskiemu Maćkowi Borkowicowi synowi Przybysława dobra Koźmin w powiecie pyzdrskim.
W 1296 po tragicznej śmierci króla polskiego Przemysła II część południowo-zachodniej Wielkopolski odziedziczył Henryk III głogowski i znalazła się ona w granicach księstwa głogowskiego. W 1311 Gerhard z Przyprostyni, wraz ze swym synem Gise, stryjem Gise, wujami Bartkiem, Gerhardem i Ottonem oświadczyli, że wzięli w lenno od ołtarza NMP w opactwie cystersów w Gościkowie-Paradyżu wieś zwaną Staropol o 74 łanach. Połowa tego lenna wrócić miało do klasztoru po śmierci wujów, a połowa zaś po śmierci Gerharda miał zostać z synem i stryjem. Zachodnią część wsi Staropol posiadać mieli na takich warunkach, że dochody z niej były dzielone pomiędzy klasztor paradyski a Gerharda. Dochody z pozostałej części wsi miały w całości pozostawać mają w ręku klasztoru, z wyjątkiem strug Otlucina i Kłonica, na których Gerhard miał prawo rybołówstwa, ale rybacy nie mieli prawa wypływać na jezioro Paklicko Wielkie .
W 1309 zmarł Henryk III głogowski. W 1312 doszło do pierwszego podziału księstwa głogowskiego – dzielnicę wschodnią, składającą się z Oleśnicy, Kluczborka oraz z ziemi kaliskiej i gnieźnieńskiej otrzymali Konrad i Bolesław. Natomiast książęta głogowscy i wielkopolscy Henryk IV Wierny (zwany też Henrykiem II) wraz z Janem ścinawskim i Przemkiem głogowskim otrzymali dzielnicę głogowską, ścinawską, żagańską i wielkopolską. W 1319 Henryk IV i Przemko odstąpili Waldemarowi margrabiemu brandenburskiemu m. in. Kopanicę, zamek zwany „Hus”, a także wieś Przyprostynia oraz Zbąszyń. W 1329 książę głogowski i wielkopolski Henryk IV uznał się lennikiem króla Czech i Polski Jana Luksemburskiego ze wszystkich swoich ziem, a w tym m. in. z zamku w Przyprostyni.
W drugiej połowie XIV wieku miejscowość leżała w dobrach zbąszyńskich należących do królów polskich. W 1387 posiadaczem dóbr królewskich Zbąszyń wraz z okolicznymi wsiami w tym z Przyprostynią był kasztelan łęczycki Jan Rola z Łąkoszyna w województwie łęczyckim. Został on pozwany w sądzie ze Zbąszynia, Przyprostynia i Jabłony przez Pawła Narama z Baranowa koło Mosiny oraz jego synów Bogusława i Narama o 27 grzywien tytułem poręczenia u Żydówki (łac „Judea”) za swego brata Szczepanka, niegdyś kasztelana łęczyckiego.
Od XV wieku właścicielami we wsi był wielkopolski ród magnacki Zbąskich herbu Nałęcz. W latach 1425-1440 jako właściciel we wsi odnotowany został sędzia poznański Abraham Zbąski. W 1430 toczył on spór sądowy z Mikołajem sołtysem w Przyprostyni oraz z Wyszakiem prawdopodobnie kmieciem. W 1456 syn Abrahama Stanisław Zbąski ze Zbąszynia zapisał żonie Małgorzacie po 1200 grzywien posagu oraz wiana na swoich dobrach, m. in. na Przyprostyni. W drugiej połowie XV wieku odnotowani zostali synowie Stanisława i Małgorzaty Zbąskich: w latach 1479-1489 Piotr, 1479-1489 Marcin i 1479-1515 Abraham Zbąscy bracia ze Zbąszynia. W 1479 zapisali Piotrowi altaryście w Zbąszyniu 8 grzywien czynszu rocznego od 100 grzywien sumy głównej na Przyprostyni i Pyrzynach. W 1489 Abraham Zbąski dał tymże Piotrowi i Marcinowi dobra stanowiące oprawę ich matki Małgorzaty, m. in. miasto Zbąszyń wraz z przedmieściem Przyprostynia, w zamian za miasto Kurowo (obecnie to Kurów w Małopolsce koło Lublina) wraz z okolicznymi wsiami.
W XVI wieku wieś nadal należała do rodu Zbąskich. W latach 1508-1554 odnotowano Jana, 1508-1528 Łukasza, 1508-1547 Stanisława i 1508-1538 Piotra Zbąskich synów Marcina Zbąskiego. W 1508 w asystencji swojego stryja Abrahama sprzedali oni z zastrzeżeniem prawa wykupu Pawłowi plebanowi w Tomicach oraz jego kapłanom 8 grzywien czynszu rocznego na swojej wsi Przyprostynia na kwocie 160 grzywien. Czynsz ten przeznaczony był na anniwersarze i trycezymy za duszę zmarłego w 1478 chorążego poznańskiego Mikołaja z Tomic. W 1528 w podziale dóbr braci Zbąskich Przyprostynię wraz z kuźnią (łac. „minera ferri”) otrzymali Jan, Stanisław i Piotr Zbąski, a w 1531 po podziałach majątkowych braci Piotra i Jana Przyprostynia wraz z folwarkiem Przyny dostał Jan Zbąski. W 1547 kasztelan żarnowski Stanisław Zbąski dał swemu bratankowi Abrahamowi Zbąskiemu 1/4 części dóbr Przyprostynia oraz Pyrzyny (obecnie Perzyny) .
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1510 we wsi odnotowano 19,5 łana osiadłego, połowę łana opuszczonego, 3 łany sołeckie, jeden łan natomiast należał do plebana. We wsi były trzy jazy oraz jeden jaz opuszczony. W 1530 miał miejsce pobór od 15 łanów, a dwa łany były spalone. W 1563 miał miejsce pobór od 16 łanów, 1,5 łana było prawdopodobnie zniszczone. W 1566 miał miejsce pobór od 17 łanów, 6 zagrodników, karczmy dorocznej. W 1581 pobór zapłacił Abraham Zbąski. W 1581 pobrano podatki od 17 łanów, 4 zagrodników, trzech komorników oraz od owczarza oraz od 15 owiec.
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. Około roku 1779 właścicielem Przyprostyni był Edward Garczyński, potem Stefan Garczyński.
Pod koniec XIX wieku Przyprostynia wchodziła w skład powiatu międzyrzeckiego. Liczyła wtedy 76 dymów (domostw) i 527 mieszkańców. Spośród nich 446 było katolikami, a 81 protestantami. Podczas powstania wielkopolskiego była utrzymywana przez powstańców, lecz często atakowana od strony Zbąszynia.
W latach 1954-1968 wieś była siedzibą gromady Przyprostynia, po jej zniesieniu w gromadzie Zbąszyń. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego. W 2011 liczyła 911 mieszkańców.
Zabytki W Przyprostyni znajduje się zabytkowy kościół cmentarny pw. św. Stanisława Biskupa z XIX wieku, bez określonego stylu. Pierwszy kościół we wsi pod tym wezwaniem istniał już w 1510 roku. Przy drodze głównej stoi figura św. Jana Nepomucena z XVII wieku albo przełomu XVIII i XIX, nie ujęta w rejestrze zabytków.
Kultura i sport We wsi kultywuje się kulturę ludową.
W Przyprostyni od roku 1946 działa Klub Sportowy "Płomień".
Turystyka Przez miejscowość przebiega czerwony znakowany szlak pieszy ze Zbąszynia przez Dąbrówkę Wlkp. do Miedzichowa.
Zobacz też Wesele Przyprostyńskie
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
K.S. "Płomień" Przyprostynia
Kategoria:Zbąszyń (gmina)