Piskorzów (Stanisław Rospond, Słownik nazw geograficznych Polski Północnej i Zachodniej, Polskie Towarzystwo Geograficzne, Wrocław–Warszawa 1951, s. 240 i 509.) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 12 kilometrów od Oławy, 4 kilometry od siedziby gminy w Domaniowie i 21 kilometrów od Wrocławia. Przez Piskorzów przebiega droga wojewódzka nr 346, a w pobliżu wsi przebiega autostrada A4Plan Odnowy Miejscowości Piskorzów..., s. 4. Wieś znajduje się nad rzeką Mszaną.

We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy „Groszek”.

Podział administracyjny W okresie pruskim Piskorzów należał do gminy z siedzibą w Chwastnicy (Quosnitz, później Quosdorf), tamteż znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy dla Piskorzowa. Od 1816 r. Piskorzów należał do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 Piskorzów należał do gminy DomaniówWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 Piskorzów należał i był siedzibą gromady PiskorzówUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). W latach 1960-1972 wieś należała do gromady DomaniówUchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad, a od 1973 r. wieś znajduje się na terenie gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. Piskorzów był częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Nazwa Nazwa wsi „Piskorzów” wywodzi się od polskiej nazwy ryby słodkowodnej piskorza (Misgurnus fossilis). Została ona później zgermanizowana jako "Groß Peiskerau" tracąc swoje pierwotne znaczenie. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu zaliczał nazwę wsi "Peiskerau" do grupy nazw miejscowości wywodzących się "von piskorz = Beißker, Schlammbeißker, Gründling", podawając pierwotną nazwę miejscowości jako „Piskorzów”, a jego znaczenie w języku niemieckim jako "Schlammbeißkerort".

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizownej staropolskiej formie PyscorzowLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.. Miejscowość została wymieniona w formie antiquum Piscerow w łacińskim dokumencie wydanym w 1349 roku we Wrocławiu przez Bolesława III Rozrzutnego, księcia śląskiego i brzeskiego.

„Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” w tomie VIII, wydanym w Warszawie w 1887 r. wymieniał oprócz polskiej nazwy „Piskorzów” i niemieckiej "Gross Peiskerau" także nazwy wsi z dokumentów, a mianowicie "Piskorow" i "Piskorow antiquum".

W ciągu swojego istnienia Piskorzów nosił następujące nazwy:

1244 r.: Alt Piskerow do 1250 r.: Pyskorzowo 1295-1305: Pyscorzow 1349 r.: antiquum Piscerow 1351 r.: Antiquum piskerow 1435 r.: Grosen peyskeraw do XVIII w. także Alt Peiskerau do 1945 r. Groß Peiskerau (nazwa niemiecka wsi) po 1945 r. Piskorzów (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku, wcześniej występująca w tomie VII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1887 r.).

Historia Wieś z XIII w. o układzie okrągłej okolnicy rozszerzonej przez owalnicę. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1244 r., kiedy jest ona nazywana "Alt Piskerow". Piskorzów w 1250 r. miał powierzchnię 28 łanów, w tym trzech wolnych łanów posiadanych przez sołtysa. W 1291 r. właścicielem wsi był Mikołaj Kwas. Około 1309 r. we wsi powstał kościół. W 1336 r. właścicielem części wsi był Czamborius v. Vrobelwicz (Tschammer von Frobelwitz). W 1342 r. po śmierci Herberta Kwasa Piskorzów wraz z Swojkowem stał się własnością Janka Engilgera, któremu nadał obydwa wsie książę śląski Bolesław. W 1344 r. Janek Engilger sprzedał sołectwo we wsi Piotrowi, synowi Wojtka. W 1347 r. Jaśko Kwas zapisał żonie Małgorzacie z rodu Engilgerów siedem grzywien rocznie w ramach dożywocia, potwierdzone przez księcia Bolesława. W 1349 r. Jaśko Kwas sprzedał w Piskorzowie 6 łanów czynszowych Tilco Rote, mieszczanowi z Wrocławia.

W następnych latach, do 1375 r. Piskorzów był w posiadaniu rodu Kwasów (Quos/Quas). W 1374 r. Mikołaj Urberer sprzedał 10 grzywien rocznego czynszu z 5 łanów kolegiacie św. Jadwigi w Brzegu, a w 1376 r. książę brzeski Ludwik I potwierdził sprzedaż należącej dotychczas do Szymona Kwasa karczmy w Piskorzowie. W 1382 r. kolegiata św. Jadwigi w Brzegu posiadała w Piskorzowie 22 łanów, a w 1404 r. sprzedała sołectwo we wsi. W 1462 r. synowie Mikołaja Bociana (Botschan) sprzedali sołectwo Janowi Krzyżykowi (Krizeck) wraz z dwoma łanami, a ten w 1486 r. odstąpił sołectwo Jerzemu Bocianowi. Około 1463 r. cały Piskorzów należał do kolegiaty brzeskiej i taki stan rzeczy utrzymywał się do ok. 1534 r.. Od 1534 r. w kościele we wsi odprawiano nabożeństwa luterańskieMiniewicz 2020, s. 93.

Od 1534 r. Piskorzów należał do książąt brzeskich. W połowie XVIII w. po zajęciu Śląska przez Prusy w wyniku wojen śląskich Piskorzów stał się własnością urzędu (Stifts-Amt) w Brzegu. W 1810 r. mieszkańcy Piskorzowa, a także Piskorzówka, Swojkowa, Radłowic, Racławic Małych, Milejowic i Śleszowa zaprotestowali przeciwko likwidacji nabożeństw ewangelickich w języku polskim w Piskorzowie, wysyłając skargę do pastora i króla PrusMiniewicz 2020, s. 82Wysłouch 1965, s. 28-29. Między 1830 a 1848 r. pastor zboru w Piskorzowie Kloss zaprzestał organizowania polskojęzycznych nabożeństw ewangelickich w kościele w PiskorzowieParczewski 1890, s. 757. W 1830 r. wieś należała formalnie do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie, lecz de facto do urzędu w Brzegu. W 1845 r. wieś jest wymieniana jako własność urzędu w Brzegu. W 1842 r. we wsi znajdowały się kościół ewangelicki, szkoła ewangelicka, przybytek dla ubogich i 32 domy. Szkoła ewangelicka we wsi miała w 1830 r. jednego nauczyciela.

Po II wojnie światowej wieś została zasiedlona przez polskich osadników z Kresów Wschodnich (w szczególności z Wołynia i Podola). Na początku XXI w. we wsi funkcjonowała szkoła podstawowa, która do 2004 r. posiadała filię w Swojkowie. W 2004 r. do szkoły we wsi uczęszczało 62 uczniów. Szkoła ta została zlikwidowana przed 2010 r.. W sezonie 2006/27 we wsi funkcjonował klub piłki nożnej LKS Zefiry Piskorzów, który uczestniczył w meczach klasy C w grupie Strzelin. Klub ten funkcjonował również w 2012 r.Plan Odnowy Miejscowości Piskorzów..., s. 11. W czerwcu 2009 r. duża część Piskorzowa została zalana przez wody rzeki Mszany. W 2010 r. we wsi działała jednostka ochotniczej straży pożarnej.

Gospodarka W połowie XIV w. wieś była znana z hodowli owiecPlan Odnowy Miejscowości Piskorzów..., s. 5.

W pierwszej połowie XIX w. na terenie wsi znajdowała się karczma, kuźnia, 10 zakładów rzemieślniczych i sklep. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 462 ha, z czego pola uprawne stanowiły 432 ha, a łąki 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 25,07 marek niemieckich za hektar pola i 31,72 marek za hektar łąki. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 462,5 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 24,81 reichsmarek za hektar. Najbliższa stacja kolejowa znajdowała się w Domaniowie (Thomaskirch), a także w Lizawicach (Leisewitz).

W okresie PRL-u i do 1993 r. w Piskorzowie funkcjonował zakład rolny, należący do jednostki w Polwicy będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w PolwicyPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 11.

W 2013 r. znaczna część mieszkańców Piskorzowa utrzymywała się z rolnictwa, a część pracowała w okolicznych miastach, głównie we Wrocławiu.

Teraźniejszość We wsi znajduje się świetlica wiejska oraz obydwa boiska - trawiaste i tartanoweStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158. We wsi znajduje się także plac zabawPlan Odnowy Miejscowości Piskorzów..., s. 9, wybudowany w 2009 r.. W Piskorzowie funkcjonuje również koło gospodyń wiejskichStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 162, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która powstała w latach 60. XX w..

We wsi znajduje się również remiza ochotniczej straży pożarnej.

We wsi znajduje się rzymskokatolicki kościół pw. św. Michała Archanioła, będący kościołem filialnym parafii pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Domaniowie należącej do dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej.

We wsi funkcjonuje również stacja uzdatniania wody, a także sieć wodociągowa.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: kościół poewangelicki filialny pw. św. Michała Archanioła, z XV w., przebudowany w stylu klasycystycznym w XVIII w. Wystrój wnętrza klasycystyczny, obecne są emporyCzesław Cetwiński, Zabytki architektury w województwie wrocławskim, Urząd Wojewódzki we Wrocławiu, Wrocław 1987. Ponadto według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie Piskorzowa znajdują się oprócz kościoła filialnego pw. św. Michała Archanioła następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz i mur ogrodzeniowy obok kościoła św. Michała Archanioła cmentarz ewangelicki na północny zachód od wsi z kaplicą grobową. dom mieszkalny nr 3 zespół mieszkalno-gospodarczy (zagroda) nr 4 z domem mieszkalnym, budynkiem gospodarczym i stodołą. domy mieszkalne nr 4, 8, 16a, 20, 22, 23, 24-25, 30, 32, 42 i 43 zespół młyna, składający się z młynu, spichlerza i budynku gospodarczego. transformator na północnym skraju wsi.

Demografia W 1783 r. we wsi mieszkało 197 osób. W 1819 r. w Piskorzowie mieszkało 211 osób, w 1830 r. 229 osób, w 1845 r. 261 osób, w 1871 r. 323 osoby, w 1885 r. 327 osób, a w 1895 r. 346 osób. W 1905 r. wieś zamieszkiwało 321 osób, 20 lat później też 321 osób, w 1935 r. 306 osób, a cztery lata później 313 osoby. W 2011 r. Piskorzów zamieszkiwało 287 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. W 2023 r. wieś miała 269 mieszkańcówRaport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, s. 4.

W 1925 r. na 321 mieszkańców wsi 153 było mężczyznami, a 168 kobietami. We wsi mieszkało 286 ewangelików i 23 katolików. Ewangelicy posiadali własny zbór w Piskorzowie (Groß Peiskerau), natomiast katolicy należeli do parafii w Wierzbnie (Würben).

Zobacz też Piskorzówek Piskorzów (powiat dzierżoniowski)

Przypisy

Bibliografia