thumb|Międzybrodzie na mapie z 1783 Międzybrodzie – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Sanok. Ma status sołectwa. Leży nad rzeką San, w jej największym przewężeniu u podnóża Gór Słonnych.

Części wsi +Integralne części wsi Międzybrodzie SIMC Nazwa Rodzaj 0359385 Za Sanem część wsi

Historia Wieś królewska położona na przełomie XVI i XVII wieku w ziemi sanockiej województwa ruskiegoAtlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie, [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 4., w drugiej połowie XVII wieku należała do folwarku zasańskiego starostwa krośnieńskiegoLustracja województwa ruskiego 1661-1665. Cz. 1, Ziemia Przemyska i Sanocka, wydali Kazimierz Arłamowski i Wanda Kaput, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 285.. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Według przedwojennych relacji podawanych przez mieszkańców wsi założyli ją koloniści niemieccy o nazwisku Wajtson, do których nazwisko przejęli zamieszkujący potem licznie w Międzybrodzie Wajcowicze. Przed 1939 jedno z dwóch miejscowych podań wiejskich głosiło, że przed laty w to miejsce przybył kolonista niemieckie - rybak Wajtson, który zbudował chatę na cyplu nad Sanem. Po nim przyszli inni i zamieszkali w tej okolicy. Według tego podania nazwa wsi pochodzi od wielu brodów, istniejących w tym rejonie na Sanie.

Położona w zakolu pierwszego ostrego zakrętu Sanu, na jego prawym brzegu (301 m), wzmiankowana po raz pierwszy w 1439 r., lecz posiadająca cechy dawnej osady. W średniowieczu ten odcinek doliny Sanu odgrywał ważną rolę łącznika z dalszą częścią doliny. Od strony wschodniej rozciąga się las miejski SelpyLud: organ Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Tomy 13-14, 1907, str. 39. Śladem ważnej roli komunikacyjnej jest nazwa wsi – MiędzybrodzieAdam Fastnacht. Sanok: materiały do dziejów miasta do XVII w. 1990..

Wieś, jak i najbliższe otoczenie była częścią królewszczyznAdam Fastnacht. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650, 1962, str. 104. Od 1504 należała do wójtostwa sanockiego. Mieszkańcy odrabiali pańszczyznę na folwarku wójtowskim. Jako uposażenie wójtowskie z prawem mieszkańców do rybołówstwa na rzece SanAdam Fastnacht. Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340-1650, 1962, str. 112.

Za czasów króla Augusta III potomkowie założycieli wsi, Wajtsowicze, zostali zwolnieni z danin oraz otrzymali tereny leśne (akt potwierdzający to trafił do muzeum w Sanoku).

W połowie XIX wieku posiadłości tabularne we wsi stanowiły własność rządową. W drugiej połowie XIX wieku właścicielami tabularnymi byli Zofia i Abisch Kanner, potem wskazani jako Abisch i Sosie Kanner. Na przełomie XIX/XX wieku właścicielem ziemskim w Międzybrodziu był Stanisław Nowak (w 1905 posiadał we wsi obszar leśny 229 haAlojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405., a w 1911 posiadał 212 ha).

W 1881 osada liczyła według wyznania 360 grekokatolików, 6 żydów i 11 rzymskich katolikówSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI. W 1936 we wsi mieszkało ok. 320 osób – Ukraińców i Starorusinów wyznania greckokatolickiego (Polaków nie było wśród mieszkańców). Była to ludność małorolna. W tym czasie mieszkańcy stosowali własne określenia dla części wsi: „Iłowat” (część za Sanem), „Pilnyk” i „Machlin” (błonie nad Sanem), „Poruba” (góra położona przed wsią).

Przed 1939 mieszkańcy wsi zajmowali się uprawą roli, hodowlą zwierząt, rybołówstwem oraz pracowali w kamieniołomie. Do tego czasu zostały założone czytelnie: Kaczkowskiego i Proswity. Celem kultu religijnego ludność uczęszczała do cerkwi w Sanoku. Poza cerkwią przed 1939 we wsi powstała kapliczka murowana. Przed 1939 komunikacja do wsi odbywała się drogą gromadzką, a także przez San - czółnem bądź kołowo brodami.

Po drugiej wojnie światowej jej mieszkańcy zostali wysiedleni bądź przesiedleni do ZSRRWiększość Ukraińców w 1945 lub 1946 r. została deportowana przez Wojsko Polskie do Ukraińskiej SRR. w: Bogdan Huk. Apokryf ruski. Nadsanie. www.apokryfruski.org.

Przed 1994 miejscowość obejmowała 26 domów i przedzielona była doliną Sanu na dwie połowy, wschodnią i zachodniąNiewielkie Międzybrodzie obejmuje zaledwie 26 domów i podzielone jest Sanem na dwie równe części. W związku z tym 13 zagród - właśnie wraz z kościołem - leży po drugiej stronie Sanu, przez którą można się przeprawić tylko łódką. Henryk Szareyko. Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych. Współdziałanie społeczności wiejskich przy nielegalnej budowie obiektów sakralnych w Diecezji Przemyskiej w latach 1966-1980, 1994 str. 456.

W czerwcu 2010 roku odbyły się obchody jubileuszu 500-lecia istnienia Międzybrodzia. Zorganizowano je pod hasłem „500 Lat Dobrej Nowiny”Waldemar Och, Kalendarium sanockie 2005-2010, Rocznik Sanocki, Tom X, Rok 2011, Sanok 2011, s 280..

Archeologia W marcu 2016 do Muzeum Historycznego w Sanoku trafił odkryty na terenie wsi zespół (skarb) żelaznych przedmiotów, składający się z pięciu sierpów, dwu noży oraz zachowanego w dwóch fragmentach wędzidła końskiego z pobocznicami. Znalezisko łączone jest z obecnością na tym terenie materialną kulturą Celtów, których ślady, datowane wstępnie na ok. II w. p.n.e. odkryto w sąsiedniej Trepczy i PakoszówceMuzeum Historyczne w Sanoku. Kolejny unikalny skarb przedmiotów żelaznych, marzec 2016. Z okresu wpływów rzymskich (kultura przeworska), pochodzi również żelazna ostroga odkryta na terenie wsiMateriały i Sprawozdania. Po drugiej stronie Sanu przy drodze z Trepczy do Mrzygłodu i historycznym szlaku, którym transportowano sól tyrawską, między dwoma grodziskami w masywie Kopacza znajduje się zespół kilkudziesięciu kurhanów ciałopalnych datowanych od VII w n.e. Badania na tym stanowisku prowadzili m.in. Adam Vetulani i Michał Janusz ParczewskiŻaki A., Gajewski L.1962; Trepcza i Sanok we wczesnym średniowieczu, Sprawozdania z posiedzeń komisji PAN, I-VI/1962, s. 34-35.; Żurowski T. Wczesnośredniowieczne ciałopalne cmentarzysko kurhanowe w Trepczy, pow. Sanok, Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za lata 1968— 1969, s. 105 — 112.; Janowski J.1983. Wyniki badań wykopaliskowych na cmentarzysku kurhanowym w Trepczy, woj. Krosno, Sprawozdania Archeologiczne tom 35, s. 233-248., 1983

Religia i wyznawcy Przed 1830 znajdowała się tu drewniana kaplica greckokatolicka pw. Ducha Świętego Capella Sancti SpiritusSzematyzm. 1830, s. 71.

Zabytki W miejscowości znajduje się: murowana, cerkiew greckokatolicka Cerkiew Świętej Trójcy, obecnie kościół rzymskokatolicki pw. Trójcy Św. z 1901 r. z nietypowym ikonostasem; budynek ufundował doktor Aleksander Wajcowicz; na przykościelnym cmentarzu znajduje się piramidalny grobowiec rodów Kulczyckich i Dobrzańskich herbu Sas według projektu Iryny Dobrianskiej, siostrzenicy prof. Włodzimierza KulczyckiegoTygodnik Podhalański nr 29, 2006 r.. Jest to krypta grobowa w formie piramidy. Nad wejściem do krypty kamienny krzyż maltański. Piramida ma wysokość 3 m. i stanowi replikę piramidy Cheopsa w Gizie nieopodal Kairu, w wiernej proporcji 1:50 (pomysł stworzenia kształtu grobowca powstał po tym, jak Włodzimierz Kulczycki odwiedził osobiście egipską piramidę). Również wejście do wnętrza krypty grobowej przypomina niszę piramidy w Deir el-MedinaJoachim Śliwa. Egyptian pyramids in polish landscape. The Kulczycki Family in Międzybrodzie near Sanok. Rocznik BN PAU i PAN w Krakowie, t. 52. 2007. s. 500.. W woj. podkarpackim podobne obiekty znajdują się tylko w Sanoku, Burdzach i Jankowicach, są jednak mniejsze. Oprócz tego na cmentarzu jest kilka starych kamiennych nagrobków; na przeciwległym wzgórzu nad Sanem znajduje się odkryte w latach 80. wielokulturowe stanowisko archeologiczne z zabytkami kultury celtyckiej.

Mieszkańcy Nazwiska mieszkańców XIX wiek.: Biednik, Wajcowycz, Wancenko, Wajtko, Gierczak, Hryszko, Iwanik, Łakoś, Lesiejko, Lubenicz, Moskal, Nuncia, Pawliak, Popowicz, Pocztarz, Romanik, Romański, Tuna, Cap, Czesak, Czufin,

Związani z wsią

Teodozij Starak – ukraiński dysydent, działacz społeczny i dyplomata prof. dr Włodzimierz Kulczycki (1862-1936), rektor Akademii Weterynarii, kolekcjoner, pochowany na cmentarzu w MiędzybrodziuJoachim Śliwa. Egyptian pyramids in polish landscape. s. 503.Polski słownik biograficzny. 1935. s. 136. prof. dr Jerzy Kulczycki (1898-1974), archeolog, doktor filozofii, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza, pochowany na cmentarzu w Międzybrodziu Stanisław Nowak (-1919), właściciel dóbr we wsi dr Aleksander Wajcowicz (1825-1901), lekarz, powstaniec styczniowy, syberyski zesłaniec, fundator murowanej cerkwi międzybrodzkiej Jan Wajcowicz, budowniczy cerkwi

Poeta Janusz Szuber napisał wiersz odnoszący się do Międzybrodzia, pt. Alfabet kamieni, opublikowany w tomiku poezji pt. Apokryfy i epitafia sanockie z 1995.

Zobacz też Przełom Sanu w Trepczy

Przypisy Raport o stanie gminy Sanok w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 4 Strona gminy, sołtysi

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Bibliografia

Kategoria:Góry Słonne Kategoria:Międzybrodzie Kategoria:Stanowiska archeologiczne w województwie podkarpackim Kategoria:Wsie starostwa krośnieńskiego