Krzyżkowice (, ) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Przedgórza Głuchołasko-Prudnickiego, u podnóży Gór Opawskich. Przepływa przez nią Sadecki Potok.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.
Według danych na 31 grudnia 2013 r. wieś była zamieszkana przez 221 osób.
Geografia Położenie Krzyżkowice znajdują się w południowo-zachodniej części Polski. Leżą na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Krzyżkowice położone są w południowej części województwa opolskiego, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Swoim obszarem administracyjnym bezpośrednio sąsiadują z terytorium Czech od strony wschodniej. Należą do Euroregionu Pradziad.
Sołectwo Krzyżkowice obejmuje obręb wsi Krzyżkowice. Zajmuje powierzchnię 5,9 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Dytmarów, Skrzypiec, Trzebina.
Wieś leży na Nizinie Śląskiej, w pobliżu Gór Opawskich, w otulinie Parku Krajobrazowego Góry Opawskie. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Krzyżkowice znajdują się w granicach mikroregionów Przedgórze Głuchołasko-Prudnickie (332.17.3) i Dolina Prudnika (318.58.4). W obszarze wsi przepływa potok Sadecki Potok.
Leży na obszarze 594 ha. Do 2009 Krzyżkowice posiadały przysiółek Krzyżkowice.
Środowisko naturalne W Krzyżkowicach panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,1 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Krzyżkowic wynoszą 625 mm. Dominują wiatry zachodnie.
Nazwa Do 1945 miejscowość nosiła niemiecką nazwę Kröschendorf. W Spisie miejscowości województwa śląsko-dąbrowskiego łącznie z obszarem ziem odzyskanych Śląska Opolskiego wydanym w Katowicach w 1946 wieś wymieniona jest pod polską nazwą Chrościce. 9 września 1947 nadano miejscowości nazwę KrzyżkowiceRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. W opracowanej w 1971 przez Powiatowy Inspektorat Statystyczny w Prudniku Statystycznej charakterystyce miejscowości w gromadach powiatu prudnickiego wymieniono dwie miejscowości o nazwie Krzyżkowice: wieś oraz jej przysiółek.
W historycznych dokumentach nazwę miejscowości wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Cristendorf (1318), Criskowicz (1321), Creiskovicz, Creickendorf (1331), Creyskendorff (1481), Krzyzkowicze (1481), Krzisskowicze (1573), Kreschendorff (1651), Kreschendorf (1784), Kröschendorf (1845), Krzyżkowice, czes. Křižkovice – Kröschendorff (1896), Kröschendorf, Chróścice (1941), Krzyżkowice (1947).
Historia mały|lewo|Kamień graniczny Królewskiego Miasta Prudnika (niem. Konigliche Stadt Neustadt) w Krzyżkowicach Wieś wzmiankowana po raz pierwszy była w 1321 roku jako Krizkowicz. Jej nazwa pochodzi z 1238 roku, od nazwy osobowej Krzyżek, co sugeruje jej pierwszego właściciela oraz wcześniejsze powstanie. W Krzyżkowicach rezydowali rycerze z rodu Schnellenwaldów. Była to duża wieś kmiecia o funkcji rolniczej i ulicowym układzie zabudowy. W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. mały|upright|Pieczęć Krzyżkowic (1722) mały|lewo|Krzyżkowice (Kreschendorf) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na polskojęzycznej mapie z 1772 W 1573 właścicielem Krzyżkowic był Jerzy Kotulinski. W 1604 Rada Miejska Prudnika kupiła wieś Krzyżkowice za 16 tysięcy talarów. We wsi, na terenie posesji nr 66, znajduje się kamień graniczny Królewskiego Miasta Prudnik, postawiony tu w 1730, pomalowany na biało. Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego prudnickiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu wazon i wyrastające z niego trzy kwiaty, a w otoku napis: KRESCHENDORFF GEM: S: / NEYSTAETER CREYS (). mały|upright|Pieczęć Krzyżkowic (1819) 1 maja 1874 miejscowość weszła w skład gminy Dytmarów w powiecie prudnickim, rejencji opolskiej. Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 419 mieszkańców Krzyżkowic wszyscy posługiwali się językiem niemieckim. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Krzyżkowice znalazły się po stronie zachodniej, poza terenem plebiscytowym.
W okresie II wojny światowej w Krzyżkowicach pracowali robotnicy przymusowi z Polski. W styczniu 1945 przez Krzyżkowice przeszły kolumny więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych. W toku tzw. „marszu śmierci” wiele osób zmarło lub zostało zamordowanych przez Niemców. Armia Czerwona wkroczyła do Krzyżkowic 23 marca 1945 w ramach operacji górnośląskiej. Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim.
W latach 1945–1950 Krzyżkowice należały do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Lubrza, w latach 1954–1961 do gromady Dytmarów, a w latach 1961–1972 do gromady Lubrza.
W 1949 we wsi znajdowała się szkoła podstawowa prowadzona przez Inspektorat Szkolny w Prudniku. W latach 1959–1989 stacjonowała w miejscowości Strażnica WOP Krzyżkowice.
Podczas powodzi w lipcu 1997 w Krzyżkowicach zalanych zostało wiele budynków mieszkalnych i gospodarczych, pola i łąki. Przez kilka dni niemożliwy był dojazd do wsi. W 2007 Krzyżkowice przystąpiły do Programu Odnowy Wsi Opolskiej. Zgodnie z rozporządzeniem z 18 grudnia 2008, 1 stycznia 2009 do wsi został włączony przysiółek KrzyżkowiceRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych ()..
Podczas powodzi we wrześniu 2024 w Krzyżkowicach doszło do podtopień i zalania posesji.
Przynależność państwowa i administracyjna + Przynależność polityczno-administracyjna wsi Krzyżkowice Okres Państwo Zwierzchnictwo Jednostka administracyjna 1321–1337 18px Królestwo CzechMorawy, ziemia prudnicka 1337–1382 18px Księstwo niemodlińskie 1382–1424 18px Księstwo niemodlińsko-strzeleckie 1424–1460 18px Księstwo głogówecko-prudnickie 1460–1521 18px Księstwo opolskie 1521–1532 18px Księstwo opolsko-raciborskieksięstwo opolskie 1532–1742 Monarchia Habsburgów Święte Cesarstwo Rzymskie księstwo opolsko-raciborskie, powiat sądowy prudnicki 1742–1806 Królestwo Prus Święte Cesarstwo Rzymskie kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat prudnicki 1806–1815 Królestwo Prus 1815–1871 prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1871–1918 Cesarstwo Niemieckie Królestwo Prus, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1918–1919 Republika Weimarska Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1919–1933 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1933–1938 III Rzesza 1938–1941 Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1941–1945 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1945–1946 Rzeczpospolita Polska Okręg I (Śląsk Opolski) 1946–1950 województwo śląskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1950–1952 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1952–1954 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1954–1961 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Dytmarów 1961–1973 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Lubrza 1973–1975 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1975–1989 województwo opolskie, gmina Lubrza 1989–1998 Rzeczpospolita Polska od 1999 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza
Liczba mieszkańców wsi 1871 – 476 1885 – 485 1905 – 443 1910 – 419 1933 – 422 1939 – 404 1966 – 255 1998 – 226 2002 – 237 2009 – 232 2011 – 235 2012 – 229 2013 – 221
Zabytki Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Krzyżkowicach chronione są: układ ruralistyczny, z poł. XIII w. kaplica pw. św. Floriana, nr 33, z 1933 r.
Transport mały|Przejście graniczne Krzyżkowice-Hlinka W zarządzie Wydziału Drogownictwa Starostwa Powiatowego w Prudniku znajduje się droga powiatowa nr 1615O relacji Trzebina – Skrzypiec – Dytmarów – Krzyżkowice – granica z Czechami.
Transport autobusowy Krzyżkowice posiadają połączenia autobusowe z Głogówkiem, Prudnikiem. We wsi znajduje się jeden przystanek autobusowy.
Transport autobusowy w Krzyżkowicach obsługiwany był przez PKS Prudnik. W 2004 prudnicki PKS został sprywatyzowany z udziałem Connex Polska. W 2008, w wyniku połączenia spółek PKS Connex Prudnik i PKS Connex Kędzierzyn-Koźle, utworzona została spółka Veolia Transport Opolszczyzna, w 2013 przejęta przez Arriva Bus Transport Polska. W 2019 Arriva wycofała się z Prudnika. Wówczas organizacją przewozów pasażerskich w Krzyżkowicach i okolicy zajęły się ościenne PKS-y. W grudniu 2021 powołano Powiatowo-Gminny Związek Transportu „Pogranicze”, mający na celu poprawę jakości transportu.
Przejście graniczne
W Krzyżkowicach funkcjonowało polsko-czeskie przejście graniczne małego ruchu granicznego. Zostało formalnie zlikwidowane 24 maja 1985 roku.
Religia mały|upright|Kaplica św. Floriana Katolicy z Krzyżkowic należą do parafii św. Katarzyny w Dytmarowie (dekanat Prudnik). W 1933 we wsi została wybudowana kaplica św. Floriana.
Polityka W klubie w Krzyżkowicach swoją siedzibę ma Obwodowa Komisja Wyborcza, do której należy sołectwo Krzyżkowice.
W wyborach parlamentarnych do Sejmu w 2015 we wsi wygrała Nowoczesna. W 2019 w Krzyżkowicach zwyciężyło Prawo i Sprawiedliwość. W 2023 największą ilość głosów zdobyła Koalicja Obywatelska.
W wyborach prezydenckich w 2015 mieszkańcy Krzyżkowic opowiedzieli się za Bronisławem Komorowskim, a w 2020 i 2025 za Rafałem Trzaskowskim.
Turystyka Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Krzyżkowicach.
12 i 16 lipca 2010, w ramach organizowanego w Prudniku VI Europejskiego Tygodnia Turystyki Rowerowej, w którym wzięli udział rowerzyści z całej Europy, przez Krzyżkowice prowadziły trasy „Szlakiem Pielgrzyma” i „Szlakiem pogranicza polsko-czeskiego”.
Szlaki rowerowe Przez Krzyżkowice prowadzi szlak rowerowy: Trasa rowerowa PTTK nr 266-z: Lubrza – Olszynka – Laskowice – Dytmarów-Stacja – Dytmarów – Krzyżkowice – góra Kłobuczek – Trzebina – Prudnik-Las – Trzebina – Skrzypiec – Jasiona – Lubrza
Bezpieczeństwo Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 8 Komendy Powiatowej Policji w Prudniku.
Teren wsi, jak i całej gminy Lubrza, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwaRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. w sprawie wykazu gmin i innych jednostek zasadniczego podziału terytorialnego państwa położonych w strefie nadgranicznej oraz tablicy określającej zasięg tej strefy ().. Gminę Lubrza obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG.
Ludzie związani z Krzyżkowicami Alois Werner (1887–1917) – florysta, urodzony w Krzyżkowicach Ewa Barańska (ur. 1947) – pisarka, scenarzystka, urodzona w Krzyżkowicach
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().
Bibliografia
Kategoria:Wsie w powiecie prudnickim Kategoria:Wsie w powiecie prudnickim (1818–1954)