Krzycko Wielkie – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Włoszakowice, na północnym krańcu jeziora Krzycko, z przystankiem kolejowym na linii kolejowej Leszno-Wolsztyn.
Podział wsi +Integralne części wsi Krzycko Wielkie SIMC Nazwa Rodzaj 0377710 Adamowo część wsi0377727 Piorunowo część wsi
Historia Wieś ma metrykę średniowieczną i pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od końca XIII wieku. Wymieniona została w 1294 w łacińskim dokumencie jako Critsco, 1406 Crziczsko, 1418 Krziczsko, 1450 Krzyczko, 1469 Cryczsko, 1494 Crzyczsko, 1497 Maius Krzyczko, 1498 Krzyczszko, Krzyczsko, Crzissko, 1510 Maius Crziczsko, Maius Kryczko, 1530 Criczsko.
Miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej szlachty wielkopolskiej z rodu Kotwiczów, którzy od nazwy wsi utworzyli swoje odmiejscowe nazwisko Krzyckich. W 1406 wieś leżała w ziemi wschowskiej, a w 1498 należała do powiatu kościańskiego ziemi wschowskiej Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Krzycko Małe.
W 1402 odnotowano proces sądowy właścicielki we wsi Katarzyny Krzyckiej z Wincentym Kotką z Jasienia w parafii Swarzędz o bydło oraz sprzęty domowe wartości 30 grzywien. W 1406 doszło do procesu właściciela wsi z królem polskim. W jego wyniku sąd ziemski kościański zaświadczył, że Zewrzyd Kotwicz z Krzycka Wielkiego przez swą przysięgę odparł zarzut królewski, że spowodował spisanie fałszywego dokumentu w sprawie obu wsi Krzycko czyli Krzycka Wielkiego i Małego (łac. „super hereditates utrumque Crziczsko”). Król polski Władysław II Jagiełło miał wobec tego wystawić mu dla tych dóbr nowy dokument własnościowy potwierdzający, zgodnie z obyczajami i statutami ziemi wschowskiej. Królowi przysługiwać miało prawo wyższe (łac. „ius supremum”) w obu wsiach Krzycko. Według ustaleń sądu Zewrzyd powinien pozwać ludzi, od których kupił wspomniane dobra. W 1414 Zewrzyd Krzycki toczył proces z Fryczem, Nankerem i Hanczlem Kotwiczami. W 1418 jako dziedzica odnotowano Henryka Kotwicza.
Wieś odnotowały także historyczne rejestry podatkowe. W 1510 wieś należała do pani Elżbiety Krzyckiej. Odnotowano sołectwo leżące na 1,5 łana, 13 łanów osiadłych, karczma z gruntem 1,5 łana, dwóch zagrodników, wiatrakiem oraz folwark z 2 zagrodnikami i lasy. W 1564 wieś miała 8 łanów. W 1531 miał miejsce pobór podatków od 7 łanów po wiardunku, a od karczmy 6 groszy. W 1563 od 9 łanów, 5 komorników, „biednej kobiety” oraz karczmy. W 1566 z działu Andrzeja Krzyckiego pobrano podatek od 4 łanów i karczmy, z działu Krzysztofa Krzyckiego natomiast od 2 łanów oraz kwarty. W 1567 z działu Krzysztofa pobrano od 1,5 łana, z działu Macieja i Mikołaja od 3 łanów, a z działu Andrzeja od 4 łanów i karczmy. W 1579 pobrano we wsi podatki od 9 łanów, 4 zagrodników z rolami, 4 zagrodników bez roli, 3 komorników bez bydła, od owczarza z 14 owcami oraz od 3 rzemieślników.
Przeprowadzone przez Krzyckich podziały majątkowe doprowadziły do znacznego rozdrobnienia posiadłości, a w efekcie do utworzenia dwóch niezależnych wsi – Krzycka Wielkiego i Krzycka Małego. Właścicielami Krzycka Wielkiego do około połowy XVIII wieku pozostali Nieżychowscy herbu Pomian. Jednak na drodze małżeńskich koligacji dobra ziemskie powróciły do Krzyckich i pozostały w ich rękach do XIX wieku.
W wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.
II wojna światowa
W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została bezpośrednio anektowana przez III Rzeszę. Władze niemieckie utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli eksterminację Polaków w ramach Intelligenzaktion oraz masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.
W powiecie leszczyńskim w grudniu 1940 miały miejsce wysiedlenia ludności polskiej, które na prowincji objęły 18 rodzin – 79 osób z Jezierzyc, Krzycka Wielkiego i Sądzi w gminie Krzycko Wielkie oraz z Popowa i Ziemnic w gminie Osieczna. Wysiedlenia przeprowadzała Ordnungspolizei - niemiecka żandarmeria, wchodząc do wsi o godzinie 4 nad ranem i nakazując wysiedlanym rodzinom opuścić swoje gospodarstwa w ciągu 10 minut. Wysiedleni Polacy zostali przewiezieni wozami konnymi do Leszna, a później pociągiem do obozu w Łodzi. Po kilku dniach pobytu zostali odtransportowani w wagonach towarowych do dystryktu lubelskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Cztery rodziny wysiedlone z Krzycka Wielkiego skierowano do pracy na roli u nasiedlonych ze wschodu Niemców.
Okres powojenny W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Krzycko Wielkie, po jej zniesieniu w gromadzie Włoszakowice. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.
Miejscowość z gospodarką rolniczo-przemysłową, na jej terenie znajduje się spółdzielnia inwalidów, utworzona jako oddział spółdzielni „Start” z Leszna, zajmująca się produkcją elementów plastikowych.
Zobacz też Krzycko Małe
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia
Linki zewnętrzne Krzycko Wielkie w Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w średniowieczu (online).