Krasne Dłusko

Krasne Dłusko – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Przytoczna.

Położenie Wieś położona na lewym brzegu Warty, ok. 5,5 km na północny zachód od Przytocznej.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1387 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „1388 „Dlusko”, 1404 „Stare Dluszko”, 1412 „Dluszko”, 1415 „Nowy Dluszco, Antiquum Dluszco”, 1417 „Dluszsko”, 1420 „Dlusko”.

Przed 1415 wieś podzielona była na dwie części lub osobne wsie: Dłusko Nowe i Dłusko Stare, które złączyły się w jedną. W dokumentach średniowiecznych odnotowano także staropolską nazwę ‘’Kołaczek” (oryg. „Colaczek”), która była nazwą łąki przylegającej do wsi. Po 1945 nazwę Kołaczek nadano leśniczówce położonej 4,5 km na południe od Dłuska. Leśniczówka ta do 1944 nazywała się „Blausten”. Od nazwy miejscowej wsi Dłusko pochodzi polskie odmiejscowe, szlacheckie nazwisko Dłuskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Po rozbiorach Polski Prusacy używali również zgermanizowanej, niemieckiej nazwy Lauske utworzonej od polskiej nazwy.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do szlachty polskiej z rodu Dłuskich, którzy od nazwy miejscowej przyjęli swoje odmiejscowe nazwisko, a później do spokrewnionych z nimi Hersztopskich. Od 1320 tereny, na których powstała miejscowość leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Skwierzyna.

Według Stanisława Kozierowskiego wieś Dłusko pierwszy raz odnotowana została w XIII wieku. Identyfikował on Dłusko z osadą „Dutsco” należącą w latach 1251-1257 do cystersów z Paradyża – Opactwo cystersów w Gościkowie-Paradyżu .

Pierwsze zachowane zapisy o miejscowości pochodzą z XV wiecznych archowów sądowych. W 1388 odnotowano dziedzica wsi Mikołaja Dłuskiego, który toczył spór sądowy z podkomorzym poznańskim Świętosławem z Szubina. W 1404 Szczepan Skóra z Gaju oraz Mrowina dowodził przy pomocy świadków, że Pietrek Wilk z Lubosiny i Bieniak z Tuczęp ręczyli siostrze Skóry, że otrzyma 100 grzywien posagu na Krasnym Dłysku. W 1412 Bietka z Dłuska pozwała Staszka Słapa Dąbrowskiego, ponieważ jej nie odstąpił (łac. „pro non resignacione”) dwóch łanów oraz karczmy z ogrodem w Dąbrowie w parafii Skórzewo koło miasta Poznania. Bietka dłużna była jedną grzywnę i 7 groszy mieszczaninowi poznańskiemu.

W 1415 właścicielem we wsi był Piotr Pakosławski z Pakosławia, który przedstawił list wzdawny (łac. „litera resignatoria”) na Nowym i Starym Dłusku, do których to dziedzin nikt nie zgłosił prawa bliższości. W 1417 Piotr był w sporze z Arkemboldem z Orla o wyclenie Dłuska. W 1420 jako właściciel wsi odnotowany został Piotr Pakosławski, który toczył spór z dziećmi Mikołaja Żydowskiego. Świadkowie procesowi zeznali w nim, że grobla stojąca pomiędzy Dłuskiem a Świniarami stała ponad 33 lata i nikt jej przez ten czas nie kwestionował.

W 1428 wspomniano świadka Jakuba z Dłuska. W 1434 odnotowano Jakuba Dłuskiego i innych dziedziców z Herstopu (obecnie Nowa Niedrzwica). W 1435 Jakub Dłuski zapisał swojej żonie Katarzynie 60 grzywien posagu i 70 grzywien wiana na wsi Herstop. W 1463 Wojciech Herstopski syn Jakuba sprzedał swoje części w Herstopie i Dłusku należne mu w podziale majątku z braćmi swojemu bratu Marcinowi Herstopskiemu za 200 grzywien. W 1469 Marcin z Herstopu sprzedał z prawem odkupu swoim braciom Wojciechowi i Andrzejowi Dłuskiemu części Dłuska za 30 grzywien i 13 złotych węgierskich. W 1471 Wojciech Herstopski zapisał żonie Beacie po 100 kop groszy posagu i wiana na połowie Herstopu, na sołectwie i części folwarku tamże oraz na części młyna wodnego zwanego „Kurowiec” jaki stał w Dłusku.

W 1471 Andrzej z Herstopu zapisał swojej żonie Katarzynie Polickiej po 50 grzywien posagu i wiana na połowie swych części w Herstopie i Dłusku. W 1472 Marcin z Herstopu sprzedał z prawem odkupu Włodkowi Polickiemu za 25 złotych węgierskich jeden łan w Herstopie i jeden łan w Dłusku. W 1475 Marcin zapisał swojej żonie Małgorzacie po 100 grzywien posagu oraz wiana na 1/4 Herstopu, 1/4 Dłuska oraz na folwarku, dworze, sołectwie (w Dłusku lub w Herstopie) połowę młyna wodnego Kurowiec i 1/4 jeziora w Dłusku. Andrzej zapisał żonie Katarzynie po 100 grzywien posagu i wiana na 1/4 Herstopu, 1/4 Dłuska, na folwarku, dworze i sołectwie ( dłuskim lub herstopskim), połowę młyna Kurowiec i 1/4 jeziora w Dłusku. W 1484 nastąpił podział majątku braci Marcina, Wojciecha i Andrzeja z Herstopu w wyniku, którego każdy z nich otrzymał po 1/3 Herstopu i 1/3 Dłuska. Marcin na swych częściach w Herstopie i Dłusku zapisał po 100 grzywien posagu oraz wiana swojej żonie Małgorzacie. Jan Herstopski syn Andrzeja zapisał żonie Małgorzacie córce Mikołaja Jaromirskiego po 250 grzywien posagu i wiana na połowie Dłuska oraz na 1/3 Herstopu i na 1/2 sumy zabezpieczonej na wsi Janowo.

Od drugiej połowy XV i przez cały wiek XVI wieś i okolice zostały opisane przy okazji przekształceń własnościowych. W 1487 łąki, pastwiska, prawo zbierania żołędzi, wolny połów ryb małą siecią zwaną „zabrodnia” w rzece Warcie, łąka leżąca za ostrowem zwana „Kołaczek” (Staropol. „Colaczek”) we wsi Dłusko należały do wsi Herstop. W 1551 Dłusko graniczyło z Przetocznem (obecnie Przytoczna). W 1574 wymieniono obiekty fizjograficzne w Dłusku: las nadolny z łąkami, bór, las zwany „Giem”, łąki użytkowane przez poddanych z Herstopu, łąka młynarska, której granice oznaczono naciosami i która leżała przy granicy z Przetocznem i Rokitnem, a z drugiej strony ograniczona była starą drogą z Krobielewa do Skwierzyny, drogą z Chełmska do Dłuska, drogą ze Skwierzyny do Herstopu i granicą z polami skwierzyńskimi. W 1586 do części dziedzica Wawrzyńca Herstopskiego w Dłusku należała łąka „Walewska”, którą nazywano też „W Łęgu” albo „W Wielkim Lesie, Kawie” albo też „łąki na Gorznie” wykarczowane przez tegoż Wawrzyńca oraz pożytki z lasów i borów. W 1592 w Dłusku znajdował się ogród Jajkowski (staropol. „Jaykowsky”) nad jeziorkiem, droga skwierzyńska, wilkowska przecznica, droga z młyna Herstopskiego do Skwierzyny, która omijała folwark Jana Herstopskiego (w Dłusku lub w Herstopie).

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XVI wieku. W 1508 w Dłusku nie było kmieci. W 1563 miał miejsce pobór podatków od 7 rybaków, karczmy i młyna walnego zwanego „Kurowiec” o jednym kole wodnym. W 1574 Łukasz i Wawrzyniec Herstopscy synowie Marcina podzielili się częściami w Herstopie, Dłusku i Goraju. W 1577 pobór podatkowy zapłacili Łukasz i Jan Herstopscy. W 1580 zapłacili oni pobór od dwóch kwart roli, 5 zagrodników, 8 rybaków.

Wieś szlachecka Dłusko położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

Zabytki

Pałac i park krajobrazowy z II połowy XIX w. W parku rosną piękne dęby. Szachulcowy dom podcieniowy z I połowy XIX w.

Urodzeni w Krasnym Dłusku

Antoni Stychel – polski ksiądz i polityk, prezes Związku Katolickich Towarzystw Robotników Polskich, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz senator w II RP, członek Naczelnej Rady Ludowej.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne