mały|Mapa trasy gazociągu TAPI mały|Ceremonia zakończenia budowy turkmeńskiego odcinka gazociągu
Gazociąg TAPI () – gazociąg gazu ziemnego o długości 1814 km, prowadzący od złoża w Turkmenistanie przez Afganistan i Pakistan do Indii. Projekt rozwijany jest przez spółkę Galkynysh – TAPI Pipeline Company Limited przy udziale Azjatyckiego Banku Rozwoju, a jego wiodącym udziałowcem jest państwowy koncern .
Odcinek liczący 214 km na terytorium Turkmenistanu jest już wybudowany, natomiast we wrześniu 2024 roku rozpoczęły się prace na odcinku afgańskim. Ogłoszono, że gazociąg ma dotrzeć do Heratu do końca 2026 roku, a pierwszy gaz ma popłynąć do Afganistanu na przełomie 2026 i 2027 roku. W 2025 roku Kazachstan wystąpił o objęcie do 30% udziałów w przedsięwzięciu. Zwolennicy projektu porównują go do współczesnej kontynuacji Jedwabnego Szlaku.
Historia
Początki projektu sięgają lat 90. XX wieku, gdy po rozpadzie ZSRR zachodnie koncerny naftowe zaczęły zabiegać o dostęp do zasobów ropy i gazu w Azji Środkowej, a Turkmenistan szukał nowych rynków zbytu w miejsce dotychczasowego odbiorcy, Rosji. W 1996 roku amerykański koncern zawiązał konsorcjum , które rywalizowało z argentyńską o zgodę władz afgańskich na budowę gazociągu przez Afganistan. W styczniu 1998 roku talibowie podpisali porozumienie zezwalające na realizację projektu, jednak po zamachach na ambasady amerykańskie w Kenii i Tanzanii inwestorzy wycofali się z przedsięwzięcia i w grudniu 1998 roku Unocal wystąpił z konsorcjum.
Projekt odżył 27 grudnia 2002 roku porozumieniem ramowym Turkmenistanu, Afganistanu i Pakistanu, popartym w 2005 roku pomyślnym studium wykonalności sporządzonym dla Azjatyckiego Banku Rozwoju przez brytyjską firmę . Realizacji sprzyjało poparcie Stanów Zjednoczonych, którym zależało na eksporcie energii z Azji Środkowej z pominięciem tras rosyjskich, jednak prace stanęły z powodu niestabilności afgańskiego odcinka, częściowo kontrolowanego przez talibów. W 2008 roku cztery państwa podpisały ramowe porozumienie gazowe, a w grudniu 2010 roku porozumienie międzyrządowe. W 2012 roku porozumienie zatwierdził afgański parlament, a Indie upoważniły państwową firmę do podpisania umowy sprzedaży gazu z koncernem Türkmengaz.
Budowę zainaugurowano 13 grudnia 2015 roku na terytorium Turkmenistanu, a w lutym 2018 roku w Heracie symbolicznie rozpoczęto prace na odcinku afgańskim przy deklaracji talibów o ochronie inwestycji. Po podpisaniu w 2023 roku pakistańsko-turkmeńskiego planu realizacji faktyczne roboty w Afganistanie ruszyły 11 września 2024 roku, już po powrocie talibów do władzy. W lutym 2026 roku wicepremier Afganistanu Abdul Ghani Baradar i szef dyplomacji Turkmenistanu Raşit Meredow zapowiedzieli doprowadzenie gazociągu do Heratu do końca roku.
Parametry techniczne
Gazociąg ma średnicę 1420 mm. Jego przepustowość wyniesie 33 mld m³ gazu ziemnego rocznie, z czego 5 mld m³ ma przypaść Afganistanowi, a po 14 mld m³ Pakistanowi i Indiom. Koszt projektu szacowano początkowo na 7,6 miliarda dolarów, zaś późniejsze szacunki opiewały na około 10 miliardów dolarów. Operatorem projektu jest spółka Galkynysh – TAPI Pipeline Company Limited, w której turkmeński Türkmengaz posiada około 85% udziałów, a państwowe spółki gazowe Afganistanu, Pakistanu (Inter State Gas Systems) i Indii (GAIL) po 5%.
Przebieg
Liczący 1814 km gazociąg prowadzi od złoża Galkynyş w Turkmenistanie, skąd 214-kilometrowym odcinkiem dociera do granicy afgańskiej. Na terytorium Afganistanu, liczącym około 800 km, trasa biegnie przez prowincje Herat, Farah, Nimruz, Helmand i Kandahar, częściowo wzdłuż . Następnie przez Kwietę i Multan w Pakistanie gazociąg dociera do końcowego punktu w indyjskim mieście , w pobliżu granicy pakistańsko-indyjskiej.
Zobacz też
Gazociąg Południowokaukaski
Przypisy
Kategoria:Gazociągi Kategoria:Stosunki międzynarodowe Afganistanu Kategoria:Stosunki międzynarodowe Indii Kategoria:Stosunki międzynarodowe Pakistanu Kategoria:Stosunki międzynarodowe Turkmenistanu Kategoria:Transport w Afganistanie