mały|Rysunek przedstawiający ogrody (ze staroperskiego: pairi-daēza) Dariusza I Wielkiego przy pałacu w Persepolis Persyzm – element językowy zapożyczony z języka perskiego i funkcjonujący stale w obrębie innego języka.
Pierwsze persyzmy Jako pierwsze zapożyczenia z języka staroperskiego do Europy trafiały słowa literackie, cytowane przez klasycznych autorów piszących w grece i łacinie, przez tłumaczenia których trafiały następnie do innych języków europejskich. Pierwszym udokumentowanym zapożyczeniem językowym ze staroperskiego jest użyte przez Ksenofonta parádeisos (παράδεισος) wywodzące się od słowa paridaiza-, oznaczającego zamknięty ogród królów perskich. Z czasem słowo to zaczęto używać w znaczeniu ogród/sad – w tym znaczeniu za greckim i łacińskim pośrednictwem wpłynęło ono na kształtowanie się takich słów jak angielskie paradise (raj).
Persyzmy w języku polskim i innych językach europejskich Jednym z najstarszych słów, które przeniknęły ze staroperskiego do polszczyzny jest „satrapa”, wywodzące się od wyrazu oznaczającego zarządcę satrapii (perskiej prowincji) – termin ten po raz pierwszy pojawił się w językach europejskich w 1382 roku w średnioangielskiej Biblii Wycliffe’a. Do innych słów w języku polskim, które pochodzą z języka perskiego, należą wyrazy takie jak między innymi: „szarawary”, „bakszysz”, „bałwan”, „arbuz”, „bazar”, „bułat”, „safian”, „szpinak”, „karmazyn” czy „szach”.
Persyzmy są również w obrębie islamizmów, czyli zapożyczeń z języków orientalnych (arabskiego, tureckiego i perskiego), które przeniknęły do polszczyzny bezpośrednio lub za pośrednictwem innych języków, związanych semantycznie z islamem, występujących głównie w zabytkach polskich Tatarów i w polskich przekładach Koranu oraz w historycznych słownikach języka polskiego – do ich przykładów należy na przykład słowo takie jak „liwan”. Niektóre persyzmy za pośrednictwem języka tureckiego dotarły do idiomów bałkańskich.
Persyzmów nie stanowią sformułowania takie jak „perskie oko” czy „kot perski” – pierwsze pochodzi z XIX-wiecznej wymiany zdań we francuskim parlamencie, drugie również powstało we Francji.
Przypisy
Kategoria:Język perski Kategoria:Zapożyczenia z języków indoeuropejskich