George Savile, 1. markiz Halifaxu (ur. 11 listopada 1633 w Thornhill Hall w Yorkshire, zm. 5 kwietnia 1695 w Londynie) – angielski arystokrata, polityk i autor pism politycznych okresu restauracji Stuartów. W 1660 reprezentował Pontefract w Izbie Gmin, w 1668 został wyniesiony do parostwa, a w latach 1682-1685 i 1689-1690 pełnił urząd lorda tajnej pieczęci. W 1685 był krótko lordem przewodniczącym Rady. Podczas sporu o wykluczenie księcia Yorku, późniejszego Jakuba II, z następstwa tronu należał do przeciwników takiego rozwiązania, natomiast w czasie przemian 1688-1689 poparł wspólne objęcie tronu przez Wilhelma Orańskiego i Marię. 13 lutego 1689 w imieniu stanów królestwa formalnie zaoferował im koronę. Najbardziej znanym jego pismem jest The Character of a Trimmer, od którego wywodzi się utrwalony przydomek „Trimmer”. Zawarta w nim koncepcja równowagi stała się przedmiotem badań nad politycznym umiarkowaniem.

Rodzina, pochodzenie i młodość George Savile urodził się 11 listopada 1633 w Thornhill Hall w Yorkshire jako syn sir Williama Savile'a i Anne Coventry. Jego ojciec, który podczas angielskiej wojny domowej opowiedział się po stronie królewskiej, zmarł w Yorku w 1644. Pierwsze wykształcenie George otrzymał od matki. Następnie uczęszczał do Shrewsbury School, po czym został wysłany za granicę. Przed końcem 1656 osiadł w Rufford. 29 grudnia 1656 poślubił Dorothy Spencer, córkę Henry'ego Spencera, 1. hrabiego Sunderland. Dorothy zmarła w grudniu 1670. W listopadzie 1672 Savile poślubił Gertrude Pierrepont, córkę Williama Pierreponta z Thoresby. Z tego małżeństwa pochodziła córka Elizabeth. Po śmierci George'a tytuł markiza odziedziczył jego syn z pierwszego małżeństwa William Savile. William zmarł bez męskiego potomka 31 sierpnia 1700, wskutek czego markizat Halifax pierwszej kreacji wygasł.

Kariera polityczna W 1660 Savile został wybrany z Pontefract do parlamentu konwencyjnego, jednak nie zasiadał w następnym parlamencie. 13 stycznia 1668 Karol II Stuart nadał mu tytuły barona Savile of Eland i wicehrabiego Halifaxu. W 1672 wszedł do Rady Prywatnej i został wysłany z misją do Ludwika XIV, między innymi w celu poznania stanowiska francuskiego monarchy wobec możliwości pokoju z Republiką Zjednoczonych Prowincji. W 1676 utracił miejsce w Radzie w następstwie konfliktu z lordem skarbnikiem Thomasem Osborne'em, hrabią Danby. W 1679 powrócił do nowo utworzonej Rady Prywatnej, a w lipcu tego roku otrzymał tytuł hrabiego Halifax. W czasie kryzysu dotyczącego następstwa tronu Savile zerwał polityczną współpracę z Anthonym Ashleyem Cooperem, hrabią Shaftesbury, i sprzeciwił się wykluczeniu Jakuba, księcia Yorku, z sukcesji. 15 listopada 1680 w Izbie Lordów uczestniczył w wielogodzinnej debacie nad projektem ustawy wykluczającej, który ostatecznie został odrzucony. W 1682 otrzymał tytuł markiza Halifaxu, a w październiku tego roku został lordem tajnej pieczęci. Po śmierci Karola II i objęciu tronu przez Jakuba II w 1685 ustąpił z tego urzędu i został lordem przewodniczącym Rady. Jego pozycja na dworze szybko jednak osłabła. Po odmowie poparcia uchylenia ustaw testowych oraz Habeas Corpus Act Jakub II usunął go 21 października 1685 z Rady Prywatnej.

Po lądowaniu Wilhelma Orańskiego w Anglii Jakub II skierował Savile'a wraz z Sidneyem Godolphinem i hrabią Nottingham na rozmowy z Wilhelmem. Posłowie dotarli 8 grudnia 1688 do Hungerford. Po ucieczce Jakuba Savile przewodniczył zgromadzeniu parów zajmującemu się utrzymaniem porządku w Londynie, a następnie uczestniczył w działaniach zmierzających do powierzenia Wilhelmowi tymczasowych rządów i zwołania parlamentu konwencyjnego. 22 stycznia 1689 został wybrany przewodniczącym obrad parów w konwencji. Sprzeciwiał się ustanowieniu regencji i poparł rozwiązanie, zgodnie z którym Wilhelm i Maria mieli wspólnie objąć tron. 13 lutego w Whitehall przekazał Wilhelmowi i Marii uchwaloną przez parlament deklarację praw i w imieniu stanów królestwa zaoferował im koronę. Następnego dnia został ponownie lordem tajnej pieczęci. W lutym 1690 zrezygnował z urzędu, pozostając jeszcze członkiem Rady Prywatnej. W czerwcu 1692 został z niej usunięty. Nadal brał udział w pracach Izby Lordów i pojawiał się na jej posiedzeniach jeszcze w marcu 1695. Zmarł 5 kwietnia 1695 w Halifax House w Londynie. Został pochowany w północnej nawie kaplicy Henryka VII w Opactwie Westminsterskim.

Pisarstwo polityczne Savile pozostawił rozległy zbiór rękopisów obejmujący szkice utworów, notatniki, memoranda i korespondencję. Część jego pism politycznych krążyła w odpisach rękopiśmiennych jeszcze przed publikacją drukiem. Najbardziej znane z nich, The Character of a Trimmer, powstało w 1684 i było rozpowszechniane w rękopisie. Pierwsze drukowane wydanie ukazało się w kwietniu 1688 i przypisywało autorstwo sir Williamowi Coventry. Użyte w tym tekście pojęcie „trimmera” nawiązywało do przywracania równowagi przechylającej się łodzi i służyło Savile'owi do opisu politycznej równowagi między wolnością a władzą. The Lady's New Year's Gift: or, Advice to a Daughter opublikowano anonimowo w 1688 bez zgody autora. Do jego pism należały również A Letter to a Dissenter oraz wydane w 1688 The Anatomy of an Equivalent. W 1693 ukazały się Essay upon Taxes i Maxims of State, a rok później A Rough Draught of a New Model at Sea. W 1700 siedem jego traktatów zebrano w tomie Miscellanies by the Most Noble George Lord Saville, late Marquis and Earl of Halifax. Kolejne teksty, w tym The Character of King Charles II oraz Political, Moral, and Miscellaneous Thoughts and Reflections, wydano pośmiertnie w 1750.

Znaczenie historyczne Znaczenie Savile'a dla polityki angielskiej okresu restauracji wiąże się przede wszystkim z jego udziałem w dwóch sporach o następstwo tronu: kryzysie dotyczącym wykluczenia Jakuba oraz rozstrzygnięciach z lat 1688-1689. Jego aktywność polityczna nie była jednakowo intensywna przez całą karierę, lecz w tych momentach przyczyniła się najpierw do zachowania praw sukcesyjnych Jakuba, a następnie do ustanowienia wspólnych rządów Wilhelma i Marii. Trwałe miejsce w historii myśli politycznej zapewniło mu zwłaszcza The Character of a Trimmer. Zawartą w nim ideę „trimming” interpretuje się jako odmianę politycznego umiarkowania i poszukiwania równowagi pomiędzy skrajnymi stanowiskami. Myśl Savile'a obejmowała również politykę międzynarodową, w której posługiwał się pojęciami interesu, racji stanu i równowagi sił, a koncepcję umiarkowania przeciwstawiał dążeniu Ludwika XIV do ustanowienia monarchii uniwersalnej w Europie. Skala zachowanego materiału rękopiśmiennego, obejmującego między innymi co najmniej 23 skatalogowane odpisy The Character of a Trimmer, świadczy o szerokim współczesnym obiegu części jego pism.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Dzieła George'a Savile'a w angielskich Wikiźródłach Dzieła George'a Savile'a w Project Gutenberg

Kategoria:Angielscy politycy Kategoria:Angielscy pisarze XVII wieku Kategoria:Pochowani w Opactwie Westminsterskim Kategoria:Urodzeni w 1633 Kategoria:Zmarli w 1695