Jajko z widokami duńskich pałaców

thumb|250px|Jajko z widokami duńskich pałaców Jajko z widokami duńskich pałaców (ros. Датские дворцы) – jajo Fabergé wykonane w pracowni jubilera Petera Carla Fabergé pod kierownictwem złotnika Michaiła Pierchina na zamówienie rosyjskiego cara Aleksandra III. Stanowiło prezent wielkanocny dla żony cara, Marii Fiodorowny, podarowany jej w 1890 roku.

Jajko jest własnością Matilda Geddings Gray Foundation i znajduje się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku.

Wygląd Jajko mierzy 102 mm wysokości i 67 mm szerokości. Zostało wykonane z wielobarwnego złota i pokryte delikatną, jasnoróżową emalią z efektem tzw. giloszowania (wzoru z drobnych, grawerowanych linii pod emalią). Zewnętrzna powierzchnia podzielona jest na dwanaście części pionowymi i poziomymi liniami wysadzanymi diamentami o szlifie rozetowym. W miejscach przecięć linii umieszczono szmaragdy. Szczyt jajka zdobi medalion z liści okalających szafirowy kaboszon, natomiast spód ozdobiony jest ornamentem z liści akantu.

Wewnątrz znajduje się niespodzianka w postaci parawanu złożonego z dziesięciu paneli oprawionych w ozdobne ramki wykonane z wielobarwnego złota. Na każdym z nich, namalowanych akwarelą na masie perłowej przez pejzażystę , uwieczniono miejsca bliskie carycowej. Wbrew nazwie poza widokami duńskich pałaców, na panelach widnieją również rezydencje rosyjskie oraz jachty. Na panelach znajdują się patrząc od lewej do prawej: jacht „Gwiazda Polarna”, , carska willa w Fredensborgu, , pałac Amalienborg, zamek Kronborg, dwukrotnie pałac Kottiedż, oraz jacht „Carewna”. Każdy z paneli jest podpisany przez twórcę i datowany na 1889 rok..

Data powstania W archiwalnych dokumentach znajduje się jedynie krótka wzmianka o wielkanocnym prezencie na 1890 rok: „W dniu 9 maja 1890 roku Fabergé przedłożył Gabinetowi Jego Cesarskiej Mości rachunek za złote jajko z różową emalią w stylu Ludwika XVI za 4260 rubli w srebrze”, które dostarczono do pałacu cesarskiego 30 marca.

Mimo to jajko często datowano na 1895 rok, prawdopodobnie dlatego, że data ta została zapisana atramentem na aksamitnym etui. Jednakże car Aleksander III, który corocznie wręczał żonie wielkanocny podarunek, ustalił ogólne zasady dotyczące jajek: ich kształty miały być zachowane, ale wygląd nie mógł się powtarzać. Mając to na uwadze pracownia Fabergé każdego roku tworzyła niepowtarzalny wyrób, więc nie mogły istnieć dwa jajka pokryte różową emalią w , zwłaszcza wykonane w odstępie pięciu lat.

Data 1895 została prawdopodobnie napisana na etui jajka podczas inwentaryzacji skonfiskowanego skarbu carskiego. Natomiast prawdziwy prezent z 1895 roku, czyli , nie znajdowało się na listach inwentaryzacyjnych z tego roku ani z 1917, przez co wysnuto błędne przypuszczenie dotyczące tego jajka.

Rozbieżności thumb|200px|Pierwsze dwa panele niespodzianki

Album z 1932 roku należący do nowojorskiej Hammer Galleries opisał jajko jako posiadające dwanaście paneli zamiast dziesięciu, a na archiwalnym zdjęciu wklejonym do albumu widać, że spoczywa ono w zwykłym drewnianym pudełku, a nie w oryginalnym aksamitnym etui. Ponadto opis mówiący o dwunastu panelach powtórzono również w amerykańskim magazynie poświęconemu sztuce i antykom Compleat Collector z kwietnia 1943 roku.

Z kolei na wystawie tej samej galerii w 1939 roku zaprezentowano zdjęcie jajka zawierające zaledwie dziesięć ramek. Mimo tych sprzeczności historycy sztuki przyjmują, że nigdy nie istniało więcej niż dziesięć miniatur.

Przez wiele lat trzeci panel był błędnie identyfikowany jako posiadłość Hvidøre, położona w Klampenborgu. Duński badacz twórczości Fabergé, Christian Steener Eriksen zauważył, że Maria Fiodorowna i jej siostra, królowa Wielkiej Brytanii Aleksandra, nabyły tę posiadłość dopiero w 1906 roku, więc miniatura tej rezydencji nie mogła zostać uwzględniona w prezencie wielkanocnym wykonanym na 1890 rok.

Podczas badań przeprowadzonych w 2008 roku przez Annemiek Wintraecken i Steenera Eriksena odnaleziono dokumentację, w której Aleksander III wyraził we wrześniu 1885 roku życzenie posiadania własnej rezydencji we Fredensborgu. Posiadłość taka została zakupiona, odnowiona i uroczyście otwarta 1 października 1889 roku. Maria Fiodorowna określiła ją mianem „naszej drogiej miniaturowej Gatczyny” i to właśnie ten obiekt widnieje na trzecim panelu.

Historia Jajko zostało wręczone carycowej w Wielkanoc 1 kwietnia 1890 roku. Następnie zostało umieszczone w , gdzie pozostało do rewolucji 1917 roku, po czym zostało przeniesione wraz z pozostałymi carskimi jajami do zbrojowni kremlowskiej. W pierwszych miesiącach 1922 roku jajko przekazano Radzie Komisarzy Ludowych, a latem 1927 roku przewieziono je z powrotem do zbrojowni.

W kwietniu 1930 roku jajko wraz z dwunastoma innymi, zostało przeznaczone do sprzedaży poza granice Rosji i jeszcze w tym samym roku sprzedane Hammer Galleries za 1500 rubli. Galeria wystawiła je na sprzedaż w 1935 roku za 25 000 dolarów, a w okresie między lutym 1936 a listopadem 1937 roku nabył je Nicholas H. Ludwig z Nowego Jorku. W latach 1962–1971 należało do amerykańskiej bizneswoman i kolekcjonerki sztuki Matildy Geddings Gray. Po jej śmierci w 1971 roku kolekcja trafiła pod zarząd specjalnie powołanej fundacji (Matilda Geddings Gray Foundation), która udostępniała je na różnych wystawach muzealnych. Od listopada 2011 roku jest eksponowane w Metropolitan Museum of Art.

W październiku 1980 roku podczas wystawy w Paine Art Center and Arboretum w Oshkosh w stanie Wisconsin, gdzie prezentowane były dzieła sztuki (w tym zbiory Matilda Geddings Gray Foundation) doszło do włamania i kradzieży. Złodzieje wynieśli eksponaty o łącznej wartości przekraczającej 3 miliony dolarów, w tym kilka jaj Fabergé. Dzięki szybkiej reakcji służb (w sprawę zaangażowane było m.in. FBI), skradzione kosztowności odzyskano stosunkowo szybko, a dwójkę sprawców zatrzymano.

Przypisy

Kategoria:Jaja Fabergé