Meczet Hadżi Pijada lub Meczet Noh Gonbad – meczet powstały najprawdopodobniej pod koniec VIII wieku. Jego ruiny znajdują się w północnym Afganistanie, w pobliżu Balchu.
Historia i opis budynku Ruiny meczetu znajdują się około 3 km od centrum Balchu. Budowlę wzniesiono z cegły na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach około 20x20 m. Wyniki datowania radiowęglowego z 2017 roku wskazały, że budynek mógł powstać około 794 roku. Meczet nakryty był dziewięcioma kopułami, które nie zachowały się do czasów współczesnych; z pierwotnego systemu konstrukcyjnego zachował się jeden z łuków podtrzymujących kopuły.
Wnętrze budowli zdobiły stiuki wykazujące wpływy sztuki okresu Abbasydów oraz Samanidów oraz zawierające motywy wijących się pędów winorośli; do dekoracji wykorzystywano również lazuryt. Przypuszcza się, że budowla została poważnie uszkodzona podczas trzęsienia ziemi w 819 roku, co mogło doprowadzić do zawalenia znacznej części konstrukcji. Kolejne wstrząsy sejsmiczne miały spowodować dalsze zniszczenia budynku. Mihrab meczetu był przebudowywany dwukrotnie.
Pozostałości meczetu zostały odkryte w latach 60. XX wieku. Pierwsze badania przeprowadzono w następnej dekadzie, jednak niestabilna sytuacja polityczna w Afganistanie utrudniała dalsze prace archeologiczne oraz konserwatorskie. W 2006 roku obiekt został umieszczony na liście World Monuments Watch jako pierwszy zabytek z Afganistanu objęty tym programem. W ramach współpracy World Monuments Fund, UNESCO i władz afgańskich przygotowano plan długofalowej ochrony i konserwacji meczetu. W tym samym roku rozpoczęto badania archeologiczne, które wykazały, że meczet wzniesiono na terenie wcześniejszego kompleksu zabudowań; według badaczy mogły tam wcześniej znajdować się zabudowania klasztoru buddyjskiego, a niektóre z jego pozostałości wykorzystano podczas budowy meczetu.
Współczesne prace konserwatorskie koncentrowały się na zabezpieczaniu zachowanych fragmentów budowli; obejmowały one wzmacnianie osłabionych elementów konstrukcji z wykorzystaniem siatek z włókna szklanego, uzupełnianie pęknięć materiałami wzmacniającymi oraz ochronę oryginalnych dekoracji gipsowych. W celu ograniczenia wpływu czynników atmosferycznych nad ruinami wykonano również ochronne zadaszenie.
Meczet Hadżi Pijada jest uznawany za najstarszy znany tego typu obiekt na terenie Afganistanu.
Przypisy
Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Afganistanie Kategoria:Meczety w Afganistanie