Jaczkowice (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś znajduje się 4 kilometry od Oławy. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 346. Wieś jest połączona drogą z Oławą, która została wyremontowana w 2009 r.. Powierzchnia wsi wynosi 393,47 ha.

Na terenie wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy „Livio”.

Podział administracyjny W okresie pruskim Jaczkowice (Jätzdorf) były siedzibą gminy, a we wsi znajdował się urząd stanu cywilnego. Od 1938 r. Jaczkowice podlegały gminie (Amtsbezirk) z siedzibą w Godzikowicach (Rosenhain), gdzie znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Do 1928 r. Jaczkowice były podzielone na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) oraz na obszar dworski (Gutsbezirk). W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Jaczkowice (Jätzdorf) został połączony z wsią gminną o tej samej nazwie, a część obszaru dworskiego została wchłonięta przez wieś gminną Godzikowice (Rosenhain) i miasto Oławę (Ohlau).

Po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku w latach 1945-1954 wieś należała do gminy PolwicaWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 wieś znajdowała się na terenie gromady Gaj OławskiUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), w latach 1960-1968 na terenie gromady GodzinowiceUchwała Nr 7 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 24 marca 1959 r. w sprawie połączenia gromady Gaj Oławski z gromadą Niwnik w powiecie oławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 30), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad, a w latach 1968-1972 na terenie gromady OławaUchwała Nr XXI/110/68 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 maja 1968 r. w sprawie zniesienia, łączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 sierpnia 1968 r., Nr. 6, Poz. 33). Od 1973 r. wieś znajduje się na terenie gminy wiejskiej OławaUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Nazwa W ciągu swojego istnienia Jaczkowice nosiły następujące nazwy:

1288 r.: Jasowicz lub Jazowiz 1291 r.: Jexendorf 1353 r.: Jeczcowicz 1365 r.: Jeczkindorf 1398 r.: Jeczdorf 1783 r. Jätzdorf, także Jezdorf do 1945 r. Jätzdorf (niemiecka nazwa wsi) do 1945 r. Jakowice (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie III „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” wydanym w 1882 r.) 1945-1946 r.: Jasowice (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiejObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska) od 1946 r.: Jaczkowice

12 listopada 1946 nadano miejscowości obecnie funkcjonującą polską nazwę „Jaczkowice”.

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zalicza niemiecką nazwę wsi "Jätzdorf" do grupy nazw wsi wywodzących się od imion ich zasadźców. Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi „Jakowice” oraz jej znaczenie w języku niemieckim jako "Dorf des Jacek (Hyacinth)".

Historia Wieś powstała w XIII w., o układzie ulicówki na wschodzie wsi przyjmujący formę wielodrożnicy. Do 1288 r. należała do kościoła św. Błażeja w Oławie (obecnie kościół Najświętszej Maryi Panny Matki Pocieszenia). W 1288 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim i miała powierzchnię 18 łanów czynszowych. Od 1288 r. właścicielem wsi była kolegiata św. Krzyża we Wrocławiu ufundowana przez księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego (Probusa). W pierwszej połowie XIV w. wieś należała do książąt brzeskich, a w 1357 r. wieś należała do kanonika Bolka z kapituły katedralnej we Wrocławiu. W latach 1357-1359 wieś należała do Kunegundy von Hunderthuben, a w 1359 r. jako właściciel wsi jest wspomniany Niczco von Arnoldsdorf.

Od XV do XVII w. wieś była dobrem kameralnym książąt brzeskich, którzy są wspomniani jako właściciele wsi w 1654 r. W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W okresie pruskim wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie do ok. 1819 r., a w 1830 r. należała do oławskiego urzędu skarbowego (Fiskus). W 1845 r. jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany Johann Gottlieb Pilz. W posiadaniu rodziny Pilzów majątek w Jaczkowicach pozostał w 1894 r., kiedy jako właściciel dóbr rycerskich we wsi jest wspomniany Eduard Pilz.

Od lat 60. XX w. we wsi funkcjonowało koło gospodyń wiejskich, której działalność była kilka razy reaktywowana (m.in. w 2007 i 2022 r.). W latach 1990-2017 we wsi funkcjonował klub piłki nożnej Syrena Jaczkowice, który w sezonie 2016/17 uczestniczył w meczach klasy B w grupie Wrocław VII, a jego barwy były niebiesko-czerwone. We wsi funkcjonował również klub piłki nożnej Syrena II Jaczkowice, którego barwy były biało-czerwono-zielone i który w sezonie 2014/15 uczestniczył w meczach klasy C w grupie Oława.

Gospodarka W 1783 r. we wsi znajdował się folwark i młyn, a we wsi odnotowano uprawę tytoniu. W 1819 r. we wsi znajdowała się karczma, młyn i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi oprócz folwarku i karczmy znajdowały się również młyn wodny i 4 zakłady rzemieślnicze. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 775 owiec merynosów i 109 sztuk bydła, uprawę tytoniu i rzepaku, działalność pszczelarską i rybołówstwo. W 1854 r. w Jaczkowicach powstał nowy, murowany młyn na miejscu starego młynu wodnego. Od 1892 r. należał do firmy "Jätzdorfer Mühle AG" będącej częścią grupy Kampffmeyer. W 1899 r. młyn spłonął w pożarze, a w 1900 r. został ponownie uruchomiony. W 1910 r. młyn został połączony bocznicą z linią kolejową. Od 1938 r. młyn należał do firmy "OGH Schoeller & Co.".

W latach 1910-1959 wieś miała połączenie z linią kolejową Oława-Boreczek, a we wsi znajdowała się stacja kolejowa z ładownią.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej (Landgemeinde) wynosiła 117 ha, z czego pola uprawne stanowiły 96 ha, a łąki 13 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 30,55 marek niemieckich za hektar pola i 17,62 marek za hektar łąki. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego (Gutsbezirk) w tym samym roku wynosiła 258 ha, z czego pola uprawne stanowiły 192 ha, łąki 48 ha, a lasy 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 31,38 marek niemieckich za hektar pola, 22,72 marek za hektar łąki i 13,71 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 348,8 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 29,74 reichsmarek za hektar.

Po II wojnie światowej młyn we wsi był w posiadaniu oławskiej spółdzielni „Społem”, a potem należał do Polskich Zakładów Zbożowych „Brzeg”. W latach 50. XX w. zdemontowane zostały maszyny młynarskie i do końca lat 90. XX w. budynek młynu w Jaczkowicach służył jako elewator zbożowy. W 1998 r. właścicielem młyn stała się firma „PPUH Woseba sp. z o.o.”, która w latach 1999-2000 zamontowała w budynku młynu maszyny młynarskie i 5 stycznia 2001 r. rozpoczęła produkcję mąki.

Teraźniejszość Wieś posiada sieć wodociągową, lecz nie jest skanalizowana.

We wsi znajduje się kościół św. Łukasza, będący kościołem filialnym rzymskokatolickiej parafii Znalezienia Krzyża Świętego w Godzikowicach będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. Kościół we wsi został wybudowany w czynie społecznym na początku lat 90. XX w. na terenie dawnego pałacu. We wsi znajduje się również cmentarz komunalny.

We wsi funkcjonuje od 2022 r. Koło Gospodyń Wiejskich „Młynareczki” z Jaczkowic, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. We wsi znajduje się świetlica wiejska, a także boisko sportowe.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz katolicki na północny zachód od wsi z kaplicą spichlerz (obecnie zakład zbożowo-młynarski) ze stróżówką dom mieszkalny nr 14 ze stajnią dom mieszkalno-gospodarczy nr 19 budynek szkoły nr 34 domy mieszkalne nr 38, 39, 48 i 62 dom mieszkalny nr 51 ze stodołą i oborą.

Demografia W 1783 r. Jaczkowice miały 197 mieszkańców. W 1819 r. we wsi mieszkało 229 osób, w 1830 r. 281 osób, a w 1845 r. 273 osoby. W 1871 r. we wsi-gminie jednostkowej (Landgemeinde) mieszkało 316 osób, a w obszarze dworskim (Gutsbezirk) mieszkało 51 osób. W 1885 r. we wsi gminnej i obszarze dworskim mieszkało odpowiednio 300 i 56 osób, w 1895 r. 263 i 72 osoby, a w 1905 r. 272 i 35 osób. W 1925 r. wieś miała 458 mieszkańców, w 1935 r. 486 mieszkańców, a w 1939 r. 509 mieszkańców. W 2001 r. w Jaczkowicach mieszkało 393 osoby, w 2011 r. 525 osóbGUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r., w 2021 r. 585 osób, a w 2025 r. 590 osób.

W 1925 r. na 458 mieszkańców wsi 213 było mężczyznami, a 245 kobietami. We wsi mieszkało 345 ewangelików i 103 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Oławie (Ohlau), a katolicy do parafii w Oławie.

Przypisy

Bibliografia

Eberhard Schircks, Jätzdorf – Geburtsort eines großen Historikers. Zum 100. Geburtstag von Gustav Schnürer, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 12/1960, s. 11 Erich Quester, Drei Stammfolgen Sperlich aus dem Kreis Ohlau, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", nr. III/6 (August 1965), s. 93-95 Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Gerhard Bock, Unser Jätzdorf im Kreise Ohlau soll nicht vergessen sein, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/1984, s. 24 Erna Ruckebier, Flucht und Vertreibung 1945-46, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 9/1999, s. 28; nr. 11/1999, s. 25; nr. 2/2000, s. 21; nr. 4/2000, s. 20; nr. 6/2000, s. 21; nr. 10/2000, s. 23 i nr. 11/2000, s. 23 Gerhard Stiller, Jätzdorf, Berufsausbildung (Auszug aus der Autobiographie), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2001, s. 25 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 76

Linki zewnętrzne

https://klauskunze.com/ohlau/orte/jaetzdorf.htm (dostęp 2026-06-18)

Kategoria:Jaczkowice