thumb|Konstrukcja bedstede (bez łóżka w środku), 1600-1650, Brouwershaven, obecnie Rijksmuseum Bedstede lub bedstee – miejsce do spania dla jednej lub dwóch osób w postaci dużej szafy, zamykanej drzwiami lub zasłoną, włączonej na stałe w deski lub drewniane panele pokrywające ściany pokoju, dające schronienie i odosobnienie podczas snu; dawniej powszechne w Holandii. Wejście do środka ułatwiały podnóżek, taboret lub ławka.

Holenderski bedstede jest odpowiednikiem angielskiego box-bed, czyli łóżka obudowanego drewnem za wyjątkiem przodu, którym wchodziło się do środka.

Historia thumb|Holenderski bedstee w Museumhuis Bonck w Hoorn thumb|Bedstee w domu przy ulicy Noordzijde Haven 4 w Goedereede thumb|left|Francuski lit-clos Charakterystyczny dla Holandii bedstee pojawił się w średniowieczu, zainspirowany bretońskim lit-clos, czyli łóżkiem umieszczonym w wolno stojącej głębokiej szafie meblowej na czterech nogach.

Zapewniał śpiącym ciepło podczas zimnych nocy, dawał poczucie prywatności, zabezpieczenie przed gryzoniami i przeciągiem (ze względu na brak uszczelnienia drzwi). Wierzono też, że miejsce do spania ukryte w szafie ochrania śpiących w nim przed wilgocią i chorobotwórczymi miazmatami, które ulatniają się w nocy z kanałów. Miejsca do spania w postaci szafy z reguły miały niewielkie rozmiary, nie tylko dlatego, że ludzie byli niżsi niż obecnie. Spało się w nich w pozycji półsiedzącej. Wynikało to z dawnych zaleceń lekarskich, że taka pozycja ciała gwarantuje lepsze trawienie, jest korzystna dla płuc i nie pozwala na przenikanie „złych soków” do głowy podczas snu. Ludzie bali się, że się nie obudzą, żywiąc przekonanie, że w pozycji leżącej napływ krwi do mózgu jest zbyt duży i może prowadzić do śmierci.

W XVII-wiecznej zachowanej kamienicy Rembrandta miejsca do spania w formie szafy były rozmieszczone po całym domu, nawet w kuchni, gdzie znajdowała się szafa do spania przeznaczona dla służby. W dużym pokoju stała szafa do spania dla pana i pani domu, Rembrandta i Saskii, bo owym czasie nie było jeszcze zwyczaju posiadania osobnych pomieszczeń do spania, czyli sypialni.

Czasami w szafie były dwa miejsca do spania, jedno nad drugim.

Do początku XIX wieku, a na wsi nawet w XX wieku, każdy spał w bedstede. Jeszcze w 1930 roku cztery na dziesięć domów w Holandii miało przynajmniej jedno bedstee, szczególnie dotyczyło to mniejszych domów. W pewnych regionach spanie w bedstee było bardziej popularne niż w łóżku.

Na początku XX wieku ciemny, duszny i trudny do utrzymania w czystości bedstede zaczęto uważać za wylęgarnię chorób i grzybów chorobotwórczych. Wymogi higieniczne sprawiły, że zaprzestano ich używać do spania. Także inne czynniki tj. wzrost ogólnego dobrobytu, więcej miejsca do spania w domu dzięki mniejszym rodzinom, wyplenienie wszy i pcheł, dostęp do elektryczności, centralnego ogrzewania i instalacji wodno-kanalizacyjnych przyczyniły się do zaniku bedsteden i poprawy komfortu spania.

Dawne bedsteden można spotkać w muzeach oraz na farmach, gdzie bywają używane do przechowywania rzeczy.

Opis W drzwiach wiejskich bedsteden (l.mn.) znajdowały się otwory w kształcie serduszka, po jednym w każdych drzwiach. W ciągu dnia drzwi te były zamknięte, natomiast w nocy zawsze zamykano drzwi od strony głowy, podczas gdy te drugie mogły być otwarte, przymknięte lub zamknięte w zależności od temperatury i przeciągów. Wchodzenie ułatwiała ławka (nid. bedsteebankje), często bogato zdobiona, na której leżała nocna bielizna i ubranka dla niemowląt. Nad głową była umieszczona półka, na której stały m.in. dzban na cynowej podstawce, nocnik, spluwaczka i miska. Starzy lub schorowani ludzie mieli nad głową zawieszony sznur z poprzeczką lub frędzlem, za pomocą którego mogli podciągnąć się do góry.

Powyżej nóg rodziców był przytwierdzony drewniany pojemnik (lub dwa) dla niemowlęcia, który służył za kołyskę. Małe dzieci spały też w dużych szufladach pod bedstee. Członkowie całej rodziny spali razem, aby zachować ciepłotę ciała. Chłód w domach stanowił w owych czasach poważny problem. Wieczorem wygaszano ogień w piecu ze względu na ryzyko pożaru. Temperatura wewnątrz spadała do temperatury na zewnątrz. Starsi chłopcy spali osobno na strychu.

Wnętrze było wyścielone na dnie 10-centymetrową warstwą słomy, na której leżał (lniany lub jutowy) worek wypełniony piórami gęsimi lub kaczymi czy kurzymi. Ubodzy wypełniali worek suchym puchem z owoców pałki, a w późniejszym okresie kapokiem. Miejsce pod bedstee, również otwierane drzwiczkami, ubożsi wykorzystywali do przechowywania ziemniaków i innych zapasów na zimę.

Współczesność Umieszczenie bedstede może być rozważone w przypadku aranżacji małej sypialni, gdyż pozwala zaoszczędzić powierzchnię i jednocześnie służyć do magazynowania rzeczy.

Porównanie z alkową Pojęciem spowinowaconym z bedstee jest alkowa, czyli niewielka przestrzeń w niszy lub za ściankami działowymi, bez okna, czasami ukryta za drzwiami lub zasłoną, otwierająca się na większy pokój, w której dawniej często umieszczano łóżka.

Przypisy

Kategoria:Łóżka Kategoria:Elementy budowlane