Poduszkowce desantowe projektu 12322 (typu Zubr) (w kodzie NATO: Pomornik) – typ poduszkowców desantowych konstrukcji ZSRR z końcowego okresu zimnej wojny. Klasyfikowane były jako małe okręty desantowe. W oryginalnej postaci używane przez marynarkę ZSRR, a następnie Rosji, Ukrainy i Grecji. Zbudowano 14 jednostek w ZSRR, Rosji i Ukrainie, po czym dalszą budowę podjęto w zmodyfikowanej postaci w Chinach jako Typ 728 dla chińskiej marynarki wojennej.
Historia Od końca lat 60. XX wieku Marynarka Wojenna ZSRR w ramach swoich sił desantowych zaczęła rozwijać poduszkowce desantowe, których zaletą była wysoka prędkość i możliwość lądowania wprost na brzegu. Od 1974 roku zaczęły wchodzić na uzbrojenie poduszkowce projektu 12321 (typu Dżejran), klasyfikowane jako małe okręty desantowe (małyj diesantnyj korabl, MDK) i mogące transportować dwa czołgi. Podjęto następnie prace nad znacznie większymi jednostkami noszącymi numer projektu 12322, uważanymi za rozwinięcie jednostek proj. 13221 (co znalazło odzwierciedlenie w numerze projektu). Powstałe w ten sposób poduszkowce stały się największymi jednostkami tej klasy na świecie. Projekt otrzymał nazwę kodową Zubr (Зубр, pol. żubr) i został opracowany w biurze projektowo-konstrukcyjnym Ałmaz pod kierunkiem Ju. Mochowa. Spotykany jest też zapis oznaczenia projektu jako 1232.2. W kodzie NATO typ otrzymał oznaczenie Pomornik.
thumb|left|Prototypowy MDK-51 (widoczny radar Pozitiw w osłonie) Budowę okrętu prototypowego MDK-51 rozpoczęto pod koniec 1982 roku. Wodowano go 9 października 1985 roku, po czym od razu przystąpiono do prób zakładowych w Tallinnie. Próby wykazały jednak niedopracowanie konstrukcji, w szczególności niską trwałość pontonu i osłon elastycznych. W 1986 roku był on poprawiany w stoczni Jantar w Królewcu, a po dalszym okresie prób i usuwania wad, 10 października 1988 roku został przyjęty do służby. Seryjne ulepszone poduszkowce budowane były w stoczni w Leningradzie dla Floty Bałtyckiej i w stoczni w Teodozji dla Floty Czarnomorskiej. Uproszczono na nich systemy obserwacji i kierowania ogniem, rezygnując z radaru dozoru ogólnego Pozitiw na rzecz radaru artyleryjskiego.
Planowano zbudować 17 jednostek, z czego do czasu rozpadu ZSRR zamówiono 13, a ukończono dla marynarki ZSRR siedem, łącznie z prototypem. Z pozostałych budowanych sześciu jeden ukończono w Rosji, dwa w Ukrainie, a trzech nie ukończono (dwóch w Rosji i jednego w Ukrainie). W Rosji następnie zbudowano jeszcze w latach 2001–2004 dwa nowe poduszkowce dla Grecji. Ogółem powstało ich 12, z czego siedem zbudował Ałmaz, a pięć Morie. W latach 2012–2014 zbudowano w Ukrainie dwie dalsze zmodyfikowane jednostki dla Chin, po czym podjęto ich budowę w Chinach.
Opis Konstrukcja thumb|Widok od góry – rosyjski „Jewgienij Koczeszkow” thumb|Poduszkowiec z otwartą furtą dziobową Poduszkowce projektu 12322 mają kadłub spawany ze stopu aluminiowo-magnezowego. Przez środek kadłuba przebiega przelotowa zakryta ładownia, zwężająca się z przodu, zamykana rampami z przodu i tyłuNa podstawie przekroju .. Na kadłubie pośrodku znajduje się centralna dwukondygnacyjna nadbudówka z pomostem dowodzenia. W tylnej części nadbudówki na wysokim postumencie umieszczony jest radar artyleryjski, a za nim niski maszt kratownicowy. Po bokach ładowni znajdują się pomieszczenia załogi, desantu, mechanizmów i uzbrojenia. Wyporność standardowa wynosi 500 ton, a pełna 555 ton. Długość kadłuba wynosi 57,3 m, szerokość 21,6 m, a największa 25,6 m. Przy pełnej wyporności zanurzenie wynosi 1,5 m.
Poduszkowiec może przewozić trzy czołgi wielkości T-80 i 100 ludzi desantu, albo 10 transporterów opancerzonych lub osiem bojowych wozów piechoty wielkości BMP-3 i 140 ludzi desantu, albo 500 ludzi desantu. Załoga wynosi 27 osób, w tym 4 oficerów, a według innych źródeł 31 osób (4 oficerów). Autonomiczność jednostki według zapasów wynosi 5 dób.
Napęd Napęd stanowią trzy turbiny gazowe M-70 o mocy po 10 000 KM (łącznie 30 000 KM), umieszczone na pylonach nad tylną częścią kadłuba, napędzające trzy otunelowane śmigła o średnicy ok. 6 m. Dwie takie same turbiny gazowe o łącznej mocy 20 000 KM, umieszczone w kadłubie, napędzają sprężarki poduszki powietrznej. Nowsze źródła podają turbiny NK-12MV o mocy łącznej napędu 35 508 KM. Prędkość maksymalna wynosi 60 węzłów w temperaturze 15 °C, lecz spada do 40 węzłów w temperaturze 35 °C. Zasięg wynosi 300 mil morskich przy prędkości 55 w. Poduszkowiec może pokonywać przeszkody w rodzaju ściany o wysokości 1,6 m oraz wychodzić na brzeg o pochyleniu 5°. Może operować do stanu morza 5.
Uzbrojenie thumb|Poduszkowiec „Mordowija” – widoczne uzbrojenie thumb|Poduszkowce rosyjskie „Mordowija” i „Jewgienij Koczeszkow” w marszu Uzbrojenie służące do samoobrony stanowią dwa zestawy artyleryjskie obrony bezpośredniej kalibru 30 mm AK-630M kierowane radarem MR-123-01 Wympieł. Umieszczone są na postumentach na obu burtach w części dziobowej. Zapas amunicji wynosi 6000 nabojów. Ponadto również do samoobrony jednostki mają cztery poczwórne wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych bardzo bliskiego zasięgu samonaprowadzających się na podczerwień Igła-M, z zapasem 32 pocisków.
Do wsparcia desantu służą dwie 22-prowadnicowe wyrzutnie MS-227P niekierowanych pocisków rakietowych kalibru 140 mm. Zapas amunicji stanowi 66 pocisków M-140F (jak w systemie BM-14). Ich ogniem kieruje system A-22 Ogon’. Po przystosowaniu poduszkowce mogą też służyć do stawiania od 20 do 80 min morskich różnych typów.
Wyposażenie radioelektroniczne seryjnych jednostek, oprócz radaru artyleryjskiego MR-123-01, stanowi kompleks nawigacyjny Ekran z radarem nawigacyjnym MR-244-3, system walki radioelektronicznej Slabing i kompleks środków łączności Buran.
Służba thumb|Desant piechoty z poduszkowca MDK-94 „Mordowija”, 2009 thumb|Desant transportera BTR-80 z poduszkowca MDK-94 „Mordowija”, 2015 Do służby w marynarce ZSRR weszły we Flocie Bałtyckiej poduszkowce: MDK-51 (1988), MDK-122 (1989), MDK-50 (1990), MDK-94 (1991), a we Flocie Czarnomorskiej: MDK-57 (1988), MDK-123 (1989), MDK-93 (1991). Po rozpadzie ZSRR cztery poduszkowce Floty Bałtyckiej przeszły na własność Rosji, a w 1994 roku doszedł do nich nowo ukończony MDK-118. Dwa rosyjskie poduszkowce otrzymały następnie nazwy: MDK-50 „Jewgienij Koczeszkow” i MDK-94 „Mordowija”. Pozostawały one jako jedyne w służbie w 2016 roku.
Trzy poduszkowce Floty Czarnomorskiej MDK-57, MDK-123 i MDK-93 początkowo wchodziły w skład wspólnych sił WNP, po czym po podziale floty w 1996 roku zostały przekazane Ukrainie, otrzymując w Siłach Morskich Ukrainy nazwy odpowiednio: „Kramatorsk”, „Artemiwśk” i „Horliwka”. Jeszcze wcześniej w grudniu 1992 roku Ukraina przejęła trzy budowane poduszkowce, z których tylko jeden wszedł do służby w 1993 roku jako „Doniec” (od 1996 roku: „Donieck”), a jeden sprzedano Grecji. Ostatni „Donieck” został wycofany ze służby w 2008 roku.
24 stycznia 2000 roku Grecja zawarła umowę na zakup dla swojej marynarki Polemiko Naftiko czterech poduszkowców, z tego pierwotnie dwa miała dostarczyć Rosja, a dwa Ukraina. Był to pierwszy przypadek zakupu okrętów z krajów poradzieckich przez państwo NATO. Zamierzano ukończyć w tym celu w Rosji poduszkowce o numerach 105 i 106, ale po ich oględzinach zdecydowano, że ich ukończenie jest niecelowe, i zostały one rozebrane. Zamiast tego Rosja sprzedała Grecji w listopadzie 2000 roku MDK-118, nazwany „Kefallinia” (L180), i zbudowała w 2001 roku nowy (nr 107), nazwany „Zakynthos” (L183).. W 2001 roku Ukraina sprzedała Grecji nowo ukończony poduszkowiec nr 305, nazwany „Ithaki” (L181). Jako drugi miał być sprzedany ukraiński „Horliwka” (nr 303), ale odstąpiono od umowy z uwagi na jego stan technicznySpotyka się informacje, że „Horliwka” (nr stoczniowy 303) została sprzedana Grecji i dostarczona w lutym–marcu 2001 roku (). Według jednak, nie został przyjęty do służby w Grecji.. Zamiast tego na podstawie umowy z 30 września 2002 roku zbudowano w Rosji w 2004 roku jeszcze jeden nowy poduszkowiec nr 108 „Kerkira” (L182). W 2012 roku „Kerkira” został uszkodzony przez pożar. W grudnia 2014 roku pojawiła się informacja, że wszystkie cztery jednostki zostały sprzedane Chinom. Informacja ta nie została jednak potwierdzona, a „Kefallinia” został wycofany z greckiej służby w marcu 2025 roku.
Chiny w 2010 roku zamówiły budowę dwóch poduszkowców w Ukrainie, które dostarczono w listopadzie 2012 i marcu 2014 roku. Otrzymały one numery taktyczne 3325 i 3326. Różniły się zewnętrznie od oryginalnego projektu obudowanym pochylonym masztem. Następnie w Chinach podjęto ich budowę pod oznaczeniem Typu 728. Oficjalne informacje nie są podawane, lecz w 2018 roku zbudowano poduszkowce o numerach 3327 i 3328, a w 2023 roku ujawniono fotografie poduszkowców nr 3260 i 3261. Różnią się one między innymi wyposażeniem obserwacji technicznej.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Poduszkowce
12322 12322