Wydarzenia na świecie 1530 W stolicy Francji założono Collège de France. W Rosji urodził się Iwan IV Groźny, syn Wasyla III. thumb|130px|Ferdynand I Habsburg thumb|200px|Bitwa pod Kappel 1531 Ferdynand I Habsburg został wybrany królem rzymskim; w 1556 objął godność cesarza po abdykacji Karola V (od 1526 był królem Węgier i Czech). Druga wojna między Zurychem a kantonami leśnymi zakończyła się klęską Zurychu i zahamowała rozwój reformacji w Szwajcarii. W bitwie pod Kapell (11 października) zginął Ulrich Zwingli. Kantony miejskie zapłaciły kontrybucję wojenną i zobowiązały się do nieingerowania w politykę zagraniczną kantonów leśnych. Pojawiła się wielka kometa (później utożsamiona z kometą Halleya), wywołując falę nastrojów apokaliptycznych. Utworzono związek szmalkaldzki w Schmalkalden. Książęta protestanccy, m.in. Jan Fryderyk I i Filip Wielkoduszny, zawiązali sojusz obronny przeciw cesarzowi i obozowi katolickiemu. Obradował Sejm Rzeszy w Augsburgu. Filip Melanchton przedstawił „Confessio Augustana”. Karol V przekazał Maltę joannitom (Zakonowi Maltańskiemu). thumb|130px|Francisco Pizarro 1532 Francisco Pizarro dokonał podboju Peru w Ameryce Południowej. Poszukując legendarnych złóż El Dorado, przyczynił się do upadku Imperium Inków. Jego wyprawy pogłębiły wiedzę o Nowym Świecie w Europie, lecz doprowadziły do zniszczenia kultury Inków. Karol V zawiesił wykonywanie edyktu wormackiego wobec protestantów z powodu zagrożenia tureckiego. Zawarto . Portugalczycy rozpoczęli kolonizację Brazylii. 130px|thumb|right|Elżbieta I 1533 królową Anglii została Elżbieta I. Henryk VIII poślubił Annę Boleyn. Urodził się Wilhelm Orański, namiestnik Niderlandów.

1534–1535 Przeprowadzono protestantyzację Księstwa Wirtemberskiego; uniwersytet w Tybindze przekształcono w uczelnię protestancką przy udziale Filipa Melanchtona.

1534 Król Henryk VIII ogłosił się głową kościoła w Anglii, odłączając się od Rzymu. Zmiany objęły liturgię po angielsku, koniec celibatu księży, komunię pod dwiema postaciami i likwidację klasztorów. Landgraf Filip Heski przywrócił luterańskiego księcia Ulryka Wirtemberskiego do jego księstwa. Wyprawy północnoafrykańskie Karola V.

1535 Cesarz Karol V utworzył wicekrólestwo Meksyku. Jacques Cartier dotarł do Kanady. Karol V zdobył Tunis. Francja utraciła Mediolan na rzecz Hiszpanii. Jacques Cartier (ur. 1491, zm. 1557) zbadał Rzekę Świętego Wawrzyńca i zapoczątkował Nową Francję w Kanadzie. Francesco de Marchi skonstruował dzwon nurkowy.

1536 Jan Kalwin wydał dzieło Ustanowienie religii chrześcijańskiej, w którym odrzucił Kościół katolicki, uznał Pismo Święte za jedyną podstawę wiary i rygorystycznie ujął doktrynę predestynacji. Hanza utraciła wpływy w Skandynawii po klęsce Lubeki w tzw. wojnie hrabiowskiej w Danii. Henryk VIII polecił stracić swoją drugą żonę Annę Boleyn. Hiszpanie założyli Buenos Aires.

1536–1538 Hiszpanie zdobyli Chile i Nową Grenadę (późniejszą Kolumbia).

1537 Rokosz szlachty w Rákos przeciwko królowi i królowej Bonie domagał się przestrzegania praw i przywilejów szlacheckich. Diego de Almagro podbił środkowe Chile. thumb|130px|Francuskie terytoria (na niebiesko) w Ameryce Północnej w 1702 1538 Zakończenie trzeciej wojny między Karolem V a Franciszkiem I, sprzymierzonym z Sulejmanem II, o Mediolan (konflikt od 1536 roku). Hiszpanie rozpoczęli podbój terytorium Argentyny. Hiszpanie rozpoczęli podbój terenów dzisiejszej Boliwii.

1539 W holenderskiej Gandawie wybuchło powstanie przeciw cesarzowi Karolowi V (protest przeciw wymuszaniu podatków). Miasto zostało pozbawione dawnych swobód i zmuszone do zapłacenia wysokiej grzywny. Dochody podatkowe z Niderlandów sięgały ok. 2 mln guldenów rocznie, co stanowiło ok. 40% ogólnych wpływów skarbu cesarskiego. Hiszpania opanowała Kubę.

1539–1542 Joachim II Hektor wprowadził reformację w Brandenburgii.

Wydarzenia w Polsce thumb|130px|Jan Kochanowski 1530 Odbyła się koronacja vivente rege Zygmunta Augusta, syna Zygmunta I Starego na sejmie piotrkowskim. W ten sposób Polska miała dwóch królów. Urodził się Jan Kochanowski, wybitny poeta polskiego renesansu, autor m.in. Odprawa posłów greckich, Pieśń świętojańska o Sobótce i Trenów.

thumb|130px|upright|right|Jan Amor Tarnowski, zwycięzca spod Obertyna

1531 Bitwa pod Obertynem: Pokucie było bronione przez hetmana Jana Tarnowskiego, który zwyciężył nad armią hospodara mołdawskiego Piotra Raresza, usiłującemu przejąć to sporne terytorium.

1533 Polska zawarła „pokój wieczysty" z Turcją, przestrzegany przez oba państwa niemal sto lat.

1534 Rozpoczęła się kolejna wojna litewsko-rosyjska. Wojska rosyjskie odparł spod Wilna hetman Jan Tarnowski. Książęta pomorscy przeszli na protestantyzm.

230px|right|thumb|Wojna kokosza, obraz Henryka Rodakowskiego 1537 Wojna kokosza – rokosz części szlachty przeciw polityce Zygmunta I Starego, królowej Bony i magnaterii.

1538 Zakaz nabywania dóbr ziemskich przez mieszczan.

Przypisy

Kategoria:Dziesięciolecia Kategoria:XVI wiek