Chorągiew pancerna koronna Adama Radlińskiego – oddział koronnej jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej drugiej połowy XVII wieku (okresu powstania Chmielnickiego, okresu wojny moskiewskiej i II wojny północnej, wojny polsko-tureckiej 1672–1676 i wojny polsko-tureckiej 1683–1699).
Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
Wiadomość o klęsce pod Batohem wywarła piorunujące wrażenie w całej Rzeczypospolitej. Sejmiki wojewódzkie 11 czerwca 1652 podjęły uchwały w sprawie gotowości do pospolitego ruszenia i reorganizacji wojska zaciężnego. Ostatecznie sprawę systemu organizacji nowej armii rozstrzygnął sejm, który zebrał się w Warszawie 23 lipca. Poza odtwarzaniem jednostek zniszczonych pod Batohem, w trzecim i czwartym kwartale 1652 wystawiono wiele nowych jednostek: 4 chorągwie arkebuzerskie, 21 kozackich, 4 wołoskie, 1 tatarską, 2 jednostki rajtarii, 5 dragonii, 7 piechoty cudzoziemskiej i 16 piechoty polskiej. Armia koronna liczyła w tym czasie 37 388 koni i porcji, czyli około 34 000 żołnierzy. Był to jej największy stan liczebny w okresie wojen z Kozakami. W drugim kwartale 1653 do komputu koronnego została powołana chorągiew pancerna (kozacka) Adama Radlińskiego, której etat ustalono na 100 koni.
W pierwszej połowie 1655 Rzeczpospolita przygotowywała się do odparcia szwedzkiej agresji. Sejmiki wojewódzkie, a także sejm nadzwyczajny uchwaliły podatki i nakazały zwiększenie liczebności sił zbrojnych. W drugim kwartale roku, w składzie komputu znajdowało się 86 chorągwi kozackich (pancernych) – w sumie 8039 koni. Jedną z nich była chorągiew Adama Radlińskiego licząca 98 koni.
Zrujnowana prowadzeniem walk na kilku frontach w latach 50. XVII wieku Rzeczypospolita podjęła jeszcze jeden wysiłek i wystawiła siły zbrojne liczące około 60 000 koni i porcji. Przygotowania czynione w 1660 do kampanii przeciw Rosji cechowało tworzenie wielu nowych jednostek. W kompucie wojsk koronnych z 1660 występowała 44 konna chorągiew pancerna łowczego łukowskiego Adama Radlińskiego.
W 1667 podpisany został traktat w Andruszowie i tym samym zakończyła się wojna z Moskwą. W tym też roku przeprowadzono redukcję wojsk koronnych o około 30%. Chorągiew kozacka łowczego łukowskiego Adama Radlińskiego liczyła wtedy 60 koni.
W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. Oczekując na zgromadzenie się pospolitego ruszenia, hetman polny koronny Jan Sobieski zdecydował sie zwalczać, wzmocnione Kozakami Piotra Doroszenki, czambuły tatarskie uderzeniami polskiej konnicy. W wyprawie na czambuły wzięła też udział chorągiew kozacka Radlińskiego. Chorągiew walczyła w składzie pułku Sobieskiego, a liczyła wtedy 60 koni. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna koronna łowczego łukowskiego Adama Radalińskiego. W czasie bitwy liczyła 90 koni.
Żołnierze chorągwi łowczego łukowskiego Adama Radlińskiego znaleźli się też w kompucie wojsk koronnych z 1683 i wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej. Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku Konstantego Wiśniowieckiego. Zgodnie z etatem chorągiew powinna posiadać 120 koni nowego zaciągu. Faktycznie posiadała 73 konie.
Od 1 lutego 1685 po Adamie Radlińskim szefostwo przejął kasztelan żarnowiecki Marcin Chomentowski.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego
Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Chocimiem (1673) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jazda koronna w dobie potopu szwedzkiego Kategoria:Jazda koronna w dobie powstania Chmielnickiego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem