Teoria osobowości Graya – model biologiczny ludzkiej psychiki, zachowania i osobowości, zaproponowany przez psychologa Jeffreya Alana Graya w 1970 roku. Model ten został dobrze potwierdzony przez późniejsze badania i jest powszechnie akceptowany wśród specjalistów. Gray wysunął hipotezę o istnieniu trzech systemów mózgowych odpowiedzialnych za kontrolowanie interakcji człowieka z otoczeniem: (behavioral inhibition system, BIS), (behavioral activation system, BAS) oraz (fight, flight, freeze system, FFFS).
BIS wiąże się z wrażliwością na karę i motywacją do jej unikania. BAS jest związany z wrażliwością na nagrodę i motywacją do dążenia do niej (podejmowania inicjatywy). Natomiast FFFS odpowiada za reakcje strachu i sposób, w jaki jednostka na ten strach reaguje.
Istnieją dowody na to, że BIS i BAS są powiązane z kontrolą nastroju – pozytywne lub negatywne emocje pojawiają się w odpowiedzi na nagrodę lub karę. Osoby o wysokim poziomie aktywności BAS określa się jako ekstrawertywne i towarzyskie, natomiast te o wysokim poziomie BIS jako bardziej powściągliwe i introwertywne.
Opracowano również psychologiczne skale pomiarowe, które pozwalają badać te hipotetyczne systemy i różnice indywidualne w zakresie osobowości. Wymiar osobowości znany jako neurotyczność, szeroko badany w psychologii emocji, pozytywnie koreluje z wynikami skali BIS, a negatywnie z wynikami skali BAS.
Biopsychologiczna teoria osobowości została opracowana w 1970 roku, po tym jak Gray nie zgodził się z teorią pobudzenia Hansa Eysencka, dotyczącą biologicznych cech osobowości. Gray skoncentrował swoją teorię na zrozumieniu, w jaki sposób nagroda i kara są powiązane z poziomem lęku i impulsywności. Jego badania oraz późniejsze prace innych naukowców wykazały, że nagroda i kara są kontrolowane przez odrębne systemy nerwowe, co oznacza, że ludzie mogą różnić się wrażliwością na bodźce nagradzające lub karzące.
Obecnie wyodrębnia się anatomiczny układ nagrody w mózgu, związany z motywacją i kontrolą zachowania, a jego pobudzenie towarzyszy odczuwaniu przyjemności, np. podczas zachowań seksualnych. Wykształcenie się tego mechanizmu na drodze ewolucji jest korzystne dla przekazania materiału genetycznego potomstwu.
Przypisy
Kategoria:Psychologia osobowości