HMCS Athabaskan – kanadyjski niszczyciel typu Tribal z wczesnego okresu zimnej wojny, zbudowany w Halifaksie w Kanadzie, zwodowany w 1946 roku (drugi o tej nazwie). Nosił numery burtowe R79 i DDE 219. Służył czynnie w kanadyjskiej marynarce (Royal Canadian Navy) od 1948 do 1967 roku. Walczył w wojnie koreańskiej. Nazwę tę nosił wcześniej poprzedni niszczyciel tego samego typu, zatopiony w 1944 roku.

Wyporność okrętu po ostatniej modernizacji wynosiła 2200 ton (pełna 2800 ton), a długość prawie 115 m. Napędzały go turbiny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości do 36 węzłów. Uzbrojenie początkowo stanowiło osiem dział uniwersalnych kalibru 102 mm, uzupełniane przez lżejsze działka przeciwlotnicze, cztery wyrzutnie torped i broń przeciwpodwodną.

Budowa

Po wybuchu II wojny światowej Kanada, będąca wówczas dominium brytyjskim, rozpoczęła poszukiwanie nowoczesnych niszczycieli dla wzmocnienia swojej marynarki. Wybór padł na najsilniejsze brytyjskie jednostki tej klasy – wielkie niszczyciele typu Tribal. Pierwsze cztery zamówiono w latach 1940–1941 w brytyjskiej stoczni Vickers-Armstrong w Newcastle upon Tyne, natomiast kolejne miały być budowane w Kanadzie. W lutym 1941 roku zamówiono w stoczni w Halifaksie pierwsze dwa niszczyciele, a wiosną 1942 roku ostatnie dwa okręty: późniejszy „Athabaskan” i „Cayuga”. Ich nazwy podążały za wzorem brytyjskim, odzwierciedlając rdzenne ludy Kanady. Z powodu małego doświadczenia stoczni kanadyjskich, które wcześniej nie budowały tak skomplikowanych okrętów tej wielkości, budowa ich trwała około dwa razy dłużej niż w Wielkiej Brytanii i okręty budowy kanadyjskiej weszły do służby już po wojnie. W konstrukcji Tribali budowanych dla Kanady wprowadzono ulepszenia, wynikające z dotychczasowej służby brytyjskich okrętów. Dodatkowo ostatnia para okrętów czerpała z doświadczeń wojennych i wprowadzono w niej dalsze zmiany, polegające przede wszystkim na zamianie całej artylerii głównej kalibru 120 mm na działa uniwersalne kalibru 102 mm kierowane radarowo i ulepszeniu małokalibrowej artylerii przeciwlotniczej oraz systemu kierowania ogniem.

Stępkę pod budowę drugiego „Athabaskana” położono 15 maja 1944 roku. Miało to miejsce już po utracie storpedowanego w kwietniu pierwszego niszczyciela „Athabaskan”, po którym przejął nazwę, pochodzącą od ludu Atabasków. Kadłub wodowano 4 maja 1946 roku. Okręt ukończono 20 lutego 1948 roku, jako ósmy z kanadyjskich Tribali i ostatni okręt tego typu na świecie. Otrzymał początkowo numer burtowy R79. Dewizą niszczyciela było: We fight as one (z ang. Walczymy jak jeden).

Opis techniczny

Skrócony opis ogólny Niszczyciele typu Tribal miały architekturę typową dla niszczycieli, z podniesionym pokładem dziobowym na ok. 40% długości kadłuba, lekko wznoszącym się ku dziobowi. Główna artyleria uniwersalna była umieszczona w czterech dwudziałowych stanowiskach umieszczonych na pokładzie i piętrze nadbudówek na dziobie i rufie w superpozycji. Spaliny z kotłów były odprowadzane przez dwa kominy – przy czym drugi komin od początku był obniżony o 1,2 m dla polepszenia ostrzału. Niszczyciele budowane w Kanadzie od razu otrzymały wysoki kratownicowy maszt, jak na modernizowanych Tribalach budowy brytyjskiej. W późnych latach 50. XX wieku kominy otrzymały kołpaki. Stalowy kadłub dzielił się na 16 poprzecznych przedziałów wodoszczelnych. Budowane pierwotnie okręty kanadyjskie miały wyporność standardową 1927 ts (ton angielskich), a pełną 2519 ts. Po modernizacji w latach 50. wyporność standardowa wzrosła do ok. 2200 ts, a pełna do 2800 ts. Długość całkowita okrętów wynosiła 114,9 m, a szerokość 11,12 m. Zanurzenie przy wyporności pełnej w toku wojny sięgało 4,1 m.

Siłownia okrętowa była w układzie liniowym i mieściła się w trzech kotłowniach i jednej maszynowni. Okręty napędzane były przez dwa zespoły turbin parowych systemu z reduktorami, mieszczące się we wspólnej maszynowni. Maszyny były wyprodukowane w firmie John Inglis & Co z Halifaxu. Turbiny poruszały dwie trzyłopatowe śruby o średnicy 3120 mm. Parę dostarczały trzy trójwalczakowe kotły parowe wodnorurkowe typu Admiralicji z przegrzewaczami, o ciśnieniu roboczym 21,2 at. Moc projektowa siłowni wynosiła 44 000 KM. Prędkość projektowa wynosiła 36 węzłów przy niepełnym obciążeniu, a 32,5 węzła przy pełnej wyporności. Po modernizacji prędkość sięgała 32 węzłów. Zapas paliwa na okrętach kanadyjskich wynosił 505 ton mazutu. Zasięg sięgał 5700 mil morskich przy prędkości 15 węzłów, 3200 mil morskich przy 20 węzłach lub 1200 mil morskich przy prędkości maksymalnej (dane dla okrętów brytyjskich).

Załoga okrętów tego typu liczyła według pierwotnego projektu etatowo 190 osób, lecz ulegała zwiększeniu do 260–300 osób pod koniec wojny. Po modernizacji w latach 50. załoga etatowo liczyła 259 osób, w tym 14 oficerów.

Kanadyjskie niszczyciele po II wojnie światowej miały burty malowany na kolor ciemny szaroniebieski, a nadbudówki na jasnoszary, a na drugim kominie nosiły znak przynależności państwowej w postaci czerwonego liścia klonu. Pod koniec lat 50. zmieniono malowanie na w całości kolor jasnoszary.

Uzbrojenie i jego zmiany Główną artylerię niszczycieli „Athabaskan” i „Cayuga”, w odróżnieniu od poprzednich okrętów typu, stanowiło początkowo osiem brytyjskich dział uniwersalnych kalibru 102 mm Mk XVI na podwójnych podstawach Mk XIX. Szybkostrzelność dział 102 mm wynosiła do 20 strz./min, kąt podniesienia luf od -10° do +85°.

Małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza obejmowała przede wszystkim sześć armat Bofors 40 mm, z tego cztery podwójnie sprzężone w dwóch nowych podstawach Mk 5 z celownikami tachometrycznymi na nadbudówce rufowej. Pozostałe dwie armaty były na pojedynczych podstawach Mk 7 z napędem mechanicznym, na platformie między kominami podaje ogólnie, że na niszczycielach budowanych w Kanadzie zamontowano dwie podstawy pojedynczych Boforsów Mk V, ale według „Athabaskan” i „Cayuga” otrzymały nowsze podstawy Mk 7.. Na skrzydłach nadbudówki dziobowej umieszczono cztery działka 20 mm Oerlikon w dwóch podwójnie sprzężonych stanowiskach Mk V z napędem mechanicznym (podobnie jak na niszczycielach z końca wojny).

Uzbrojenie torpedowe okrętów składało się z jednego poczwórnego aparatu torpedowego QR Mk IX kalibru 533 mm z czterema torpedami parogazowymi Mk IX, o masie materiału wybuchowego 340 kg trotylu. Osiągały one zasięg 12 350 m z prędkością 30 węzłów lub 9600 m z prędkością 36 węzłów, a torpedy Mk IX* miały zasięg większy o ok. 450 m. Aparaty torpedowe niszczycieli budowy powojennej różniły się zakrytym stanowiskiem operatora wyrzutni. Brak jest konkretnych informacji o uzbrojeniu przeciwpodwodnym niszczycieli budowanych w Kanadzie, jednakże oryginalnie według projektu składało się ono z jednej zrzutni bomb głębinowych i dwóch miotaczy Thornycroft Mk II. Miotacze bomb głębinowych na okrętach kanadyjskich umieszczone były na pokładzie rufowym. Zapas bomb typowo pod koniec wojny wynosił 46.

Między 1949 a 1950 rokiem niszczyciel zamiast ostatniej rufowej podstawy dział („Y”) otrzymał na pokładzie dwa trzylufowe miotacze bomb głębinowych Squid kalibru 305 mm, z przedłużoną nadbudówką rufową dla pomieszczenia amunicji podaje ogólnie, że na kanadyjskich niszczycielach podstawę dział „Y” zamieniano na dwa miotacze Squid w latach 1949–1953, ale według miało to miejsce do 1951 roku, natomiast już w 1950 roku „Athabaskan” został przeklasyfikowany na niszczyciel eskortowy i rozpoczął trwającą do 1953 roku z małymi przerwami służbę na wodach koreańskich ().. Około 1950 roku też rufową podstawę armat na nadbudówce („X”) zamieniono na amerykańską podwójnie sprzężoną armatę przeciwlotniczą kalibru 76 mm Mk 33 L/50 (3 inch/50 cal.) ogólnie podaje, że na niszczycielach kanadyjskich działa kalibru 76 mm i nowy maszt montowano dopiero w latach 1953–1955, ale według działa kalibru 76 mm zamontowano do około 1951 roku, natomiast już w 1950 roku „Athabaskan” rozpoczął trwającą do 1953 roku z małymi przerwami służbę na wodach koreańskich.. Pozostałe małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze ograniczono do czterech pojedynczych armat 40 mm Boforsa na podstawach Mk 7 na platformie między kominami i nadbudówce rufowej.

Wyposażenie i jego zmiany „Athabaskan” i „Cayuga” otrzymały najnowsze brytyjskie wyposażenie kierowania ogniem w postaci wieży dalocelownika Mk 6 z dwoma parabolicznymi antenami radaru artyleryjskiego Type 275 po bokach, umieszczonej na dachu nadbudówki dziobowej, odróżniającej je wizualnie od wcześniejszych okrętów. Kanadyjskie niszczyciele budowy powojennej od początku miały wysoki maszt kratownicowy z radarem wykrywania celów nawodnych Type 293 na fale decymetrowe (z anteną w obudowie w formie krążka, potocznie określaną jako „ser” – cheese). Na krótkim maszcie rufowym instalowano starszy radar dozoru ogólnego Type 291 na fale metrowe z anteną w formie litery „X”. Standardowo niszczyciele typu Tribal miały hydrolokator (Asdic) typ 144.

Po modernizacji najpóźniej w latach 1953–1955 roku na okrętach kanadyjskich zamieniono maszt kratownicowy na niższy i bardziej masywny. Wyposażenie radioelektroniczne i kierowania ogniem wówczas stanowiły: amerykański radar dozoru powietrznego SPS-6C, brytyjski radar dozoru nawodnego Type 293Q i radar nawigacyjny Sperry HDWS Mk 2. „Athabaskan” i „Cayuga” w odróżnieniu od pozostałych zachowały dalocelownik Mk 6 z radarem artyleryjskim Type 275 oraz nie otrzymały radarów artyleryjskich AN/SPG-34 na stanowiskach dział. Okręty otrzymywały też nowsze stacje hydrolokacyjne: brytyjskie Type 164B i Type 162 (lub amerykańską SQS-501) i amerykańską SQS-10.

Służba thumb|„Athabaskan” na wodach Korei, 1950 rok HMCS „Athabaskan” wszedł do służby w Royal Canadian Navy po ukończeniu i próbach odbiorczych 20 lutego 1948 roku. Został następnie skierowany wraz z „Cayuga” do służby na pacyficznym wybrzeżu Kanady, w oparciu o bazę . Po modernizacji został przeklasyfikowany na niszczyciel eskortowy i w styczniu 1950 roku otrzymał nowy numer taktyczny DDE 219 (zapisywany jako numer burtowy w formie samej liczby: 219).

Po wybuchu wojny koreańskiej Kanada dołączyła do sojuszniczych sił ONZ wspierających zaatakowaną Koreę Południową. „Athabaskan” i „Cayuga” zostały wysłane tam jako pierwsze kanadyjskie okręty 5 lipca 1950 roku, docierając do bazy w japońskim Sasebo 30 lipca. Dowódcą „Athabaskana” był kmdr por. Robert Welland. Okręty sojuszników między innymi ostrzeliwały wybrzeże Korei Północnej i eskortowały lotniskowce. Kanadyjskie niszczyciele podczas pierwszej tury bojowej operowały często razem z dwoma australijskimi tego samego typu (HMAS „Bataan” i „Warramunga”)„Athabaskan” szczególnie często działał z niszczycielem „Warramunga” i marynarze żartobliwie je określali jako „Warrabaskan i Athamunga” (). Wszystkie wchodziły w skład zespołu przykrycia TF.91 podczas desantu w Inczon w połowie września 1950 roku, a na początku października „Athabaskan” i „Warramunga” wspierały ogniem desant pod Wŏnsanem. 4 listopada 1950 roku okręt odniósł niewielkie uszkodzenia od tajfunu „Clara”; ranny został kapelan, a jeden marynarz został zmyty do morza, lecz uratowany. Na przełomie listopada i grudnia 1950 roku cztery niszczyciele typu Tribal i dwa inne uczestniczyły w ewakuacji wojsk sprzymierzonych z portu Nampo na rzece Taedong-gang. 17 maja 1951 roku „Cayuga” i „Athabaskan” wróciły do Kanady po pierwszej turze operacyjnej. Podczas pierwszej tury w Korei „Athabaskan” przeszedł 60 tys. mil morskich.

thumb|HMCS „Athabaskan” (pośrodku), „Cayuga” (w głębi) i „Crescent” (po lewej) podczas wizyty kanadyjskich okrętów w Rotterdamie 27 września 1962