HMCS Iroquois – kanadyjski niszczyciel typu Tribal z okresu II wojny światowej. Zwodowany w 1941 roku, służył czynnie w kanadyjskiej marynarce (Royal Canadian Navy) od 1943 do 1963 roku. Nosił numery burtowe: G89 i DDE 217. Walczył w II wojnie światowej od 1944 roku na atlantyckim teatrze działań wojennych, a potem w wojnie koreańskiej.
Wyporność okrętu wynosiła około 2000 ton (pełna ponad 2500 ton), a długość prawie 115 m. Napędzały go turbiny parowe, pozwalające na osiąganie prędkości do 36 węzłów. Uzbrojenie początkowo stanowiło sześć dział kalibru 120 mm i dwa przeciwlotnicze kalibru 102 mm, uzupełniane przez lżejsze działka przeciwlotnicze, cztery wyrzutnie torped i broń przeciwpodwodną.
Budowa
Po wybuchu II wojny światowej Kanada, będąca wówczas dominium brytyjskim, rozpoczęła poszukiwanie nowoczesnych niszczycieli dla wzmocnienia swojej marynarki. Wybór padł na najsilniejsze brytyjskie jednostki tej klasy – wielkie niszczyciele typu Tribal. Z powodu małego doświadczenia stoczni kanadyjskich, zamówienie na pierwszą parę: „Iroquois” i „Athabaskan” złożono 5 kwietnia 1940 roku w brytyjskiej stoczni Vickers-Armstrong w Newcastle upon Tyne, a potem zamówiono tam jeszcze dwa okręty i cztery w Kanadzie. W konstrukcji niszczycieli budowanych dla Kanady wprowadzono ulepszenia, wynikające z dotychczasowej służby brytyjskich okrętów, w tym zamieniono czwarte podwójne stanowisko dział kalibru 120 mm na nadbudówce rufowej (w pozycji „X”) na stanowisko armat przeciwlotniczych kalibru 102 mm i podwyższono stanowisko działek przeciwlotniczych 40 mm, zamieniając je miejscami z platformą reflektora, a także obniżono drugi komin i dodano balast dla polepszenia stateczności. Ich nazwy podążały za wzorem brytyjskim, odzwierciedlając rdzenne ludy Kanady.
Stępkę pod budowę późniejszego „Iroquoisa” położono 19 września 1940 roku. Początkowo okręt miał nosić nazwę „Athabaskan” i być wodowany jako drugi, lecz budowa drugiego okrętu opóźniła się na skutek zniszczeń od bombardowania niemieckiego i władze kanadyjskie zdecydowały o zamianie nazw okrętów, aby pierwszy był wodowany okręt o nazwie „Iroquois”. Kadłub wodowano 23 września 1941 roku już jako „Iroquois”. Okręt ukończono 10 grudnia 1942 roku, jako pierwszy z kanadyjskich Tribali. Otrzymał nazwę od plemion Irokezów i brytyjski numer burtowy G89.
Opis techniczny
Skrócony opis ogólny Niszczyciele typu Tribal miały architekturę typową dla niszczycieli, z podniesionym pokładem dziobowym na ok. 40% długości kadłuba, lekko wznoszącym się ku dziobowi. Artyleria główna i przeciwlotnicza średniego kalibru była umieszczona w czterech dwudziałowych stanowiskach umieszczonych na pokładzie i piętrze nadbudówek na dziobie i rufie w superpozycji. Spaliny z kotłów były odprowadzane przez dwa kominy – przy czym drugi komin od początku był obniżony o 1,2 m dla polepszenia ostrzału. Przy modernizacji w latach 50. kominy otrzymały kołpaki. Stalowy kadłub dzielił się na 16 poprzecznych przedziałów wodoszczelnych. Okręty kanadyjskie miały wyporność standardową: 1927 ts (ton angielskich), a pełną 2519 ts. Po drugiej powojennej modernizacji w latach 50. wyporność standardowa wzrosła do ok. 2200 ts, a pełna do 2800 ts. Długość całkowita okrętów wynosiła 114,9 m, a szerokość: 11,12 m. Zanurzenie przy wyporności pełnej w toku wojny sięgało 4,1 m.
Siłownia okrętowa była w układzie liniowym i mieściła się w trzech kotłowniach i jednej maszynowni. Okręty napędzane były przez dwa zespoły turbin parowych systemu Parsonsa z reduktorami, mieszczące się we wspólnej maszynowni. Maszyny były wyprodukowane w firmie w Wallsend. Turbiny poruszały dwie trzyłopatowe śruby o średnicy 3120 mm. Parę dostarczyły trzy trójwalczakowe kotły parowe wodnorurkowe typu Admiralicji z przegrzewaczami, o ciśnieniu roboczym 21,2 at. Moc projektowa siłowni wynosiła 44 000 KM. Prędkość projektowa wynosiła 36 węzłów przy niepełnym obciążeniu, a 32,5 węzła przy pełnej wyporności. Zapas paliwa na okrętach kanadyjskich wynosił 505 ton mazutu. Zasięg sięgał 5700 mil morskich przy prędkości 15 w., 3200 mil morskich przy 20 w. lub 1200 mil morskich przy prędkości maksymalnej (dane dla okrętów brytyjskich).
Załoga liczyła etatowo 190 osób (dane dla okrętów brytyjskich). Ulegała ona zwiększeniu do 260–300 osób pod koniec wojny. Po powojennej modernizacji w latach 50. załoga etatowo liczyła 259 osób, w tym 14 oficerów.
Uzbrojenie i zmiany Główną artylerię stanowiły początkowo działa kalibru 120 mm Mk XII na podwójnych podstawach CP Mk XIX, osłoniętych maskami. Na kanadyjskich niszczycielach typu Tribal, tak jak na zmodernizowanych okrętach brytyjskich, było sześć dział na trzech podstawach: na pokładzie dziobowym, nadbudówce dziobowej i pokładzie rufowym. Długość lufy wynosiła 5400 mm – 45 kalibrów (L/45). Donośność maksymalna sięgała 15 520 m, kąt podniesienia wynosił od -10° do +40°, a masa pocisku 22,68 kg. Zapas amunicji wynosił 200 pocisków półpancernych na działo oraz 50 burzących z zapalnikiem czasowym do strzelania przeciwlotniczego i 50 oświetlających na okręt (pod koniec wojny udział pocisków burzących w jednostce ognia wzrósł do około połowy).
Od początku zamiast czwartej podstawy dział 120 mm (na nadbudówce rufowej w pozycji „X”) kanadyjskie okręty otrzymały dwie armaty przeciwlotnicze kalibru 102 mm Mk XVI na podwójnej podstawie Mk XIX, skuteczne także przeciw celom nawodnym. Szybkostrzelność dział 102 mm wynosiła do 20 strz/min, kąt podniesienia luf od -10° do +85°.
Małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza obejmowała przede wszystkim poczwórnie sprzężone działko automatyczne Vickers 40 mm Mk VIII pom-pom na podstawie Mk VII. Miało ono długość luf: L/39, donośność maksymalną w poziomie 4572 m, a w pionie 3960 m i strzelało pociskami o masie 0,91 kg z prędkością początkową 585 m/s. Kąt podniesienia wynosił od -10° do +80°. Szybkostrzelność praktyczna wynosiła do 98 strzałów na minutę na lufę. W odróżnieniu od brytyjskich okrętów, kanadyjskie Tribale miały lepsze, wyższe umieszczenie działek 40 mm, na podwyższonej platformie nad nadbudówką rufową, dające im większy kąt ostrzału. Od razu też otrzymały automatyczne działka 20 mm Oerlikon zamiast mało skutecznych poczwórnych karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm. „Iroquois” otrzymał sześć pojedynczych działek tego kalibru, umieszczonych parami: na skrzydłach mostka, na platformie między kominami i na nadbudówce rufowej. Na przełomie 1943 i 1944 roku okręty typu Tribal były modernizowane i przezbrajane w sześć podwójnie sprzężonych stanowisk Mk V działek 20 mm (ogółem 12 działek).
Uzbrojenie torpedowe okrętów składało się z jednego poczwórnego aparatu torpedowego QR Mk IX kalibru 533 mm z czterema torpedami parogazowymi Mk IX, o masie materiału wybuchowego 340 kg trotylu. Osiągały one zasięg 12 350 m z prędkością 30 w. lub 9600 m z prędkością 36 w.. Wprowadzone później torpedy Mk IX* miały zasięg większy o ok. 450 m. Uzbrojenie przeciwpodwodne początkowo według projektu składało się z jednej zrzutni bomb głębinowych i dwóch miotaczy Thornycroft Mk II. Miotacze bomb głębinowych od razu umieszczono o poziom niżej, niż oryginalnie – na pokładzie rufowym. Zapas bomb typowo wynosił 20, przy tym w toku wojny zwiększono go do 30, a ostatecznie do 46.
Po II wojnie światowej okręt przechodził większe zmiany uzbrojenia. Najpierw, pod koniec 1945 roku lub niedługo potem, zamieniono cztery podwójne stanowiska działek 20 mm na nadbudówce rufowej i między kominami na pojedyncze działka Bofors 40 mm na podstawach Mk V. Podczas modernizacji między 1949 a 1951 rokiem usunięto całą artylerię kalibru 120 mm, zamieniając działa dziobowe na dwie dwulufowe podstawy dział uniwersalnych kalibru 102 mm Mk XVI ogólnie podaje, że na niszczycielach kanadyjskich miotacze Squid zamiast dział rufowych montowano w latach 1949–53, a działa kalibru 120 mm zamieniano na działa 102 mm i 76 mm i montowano nowy maszt dopiero w latach 1953–55, lecz podaje i ilustruje zdjęciem, że już w 1951 roku „Iroquois” został poddany pełnej modernizacji, z nowym masztem i artylerią.. Zamiast dział na pokładzie rufowym zamontowano dwa trzylufowe miotacze bomb głębinowych Squid kalibru 305 mm, przedłużając nadbudówkę rufową dla pomieszczenia amunicji. W tym samym czasie też rufową podstawę armat 102 mm („X”) zamieniono na amerykańską podwójnie sprzężoną armatę przeciwlotniczą kalibru 76 mm L/50 Mk 33 (3 inch/50 cal.), po czym pozostałe małokalibrowe uzbrojenie przeciwlotnicze ograniczono do czterech pojedynczych armat 40 mm Boforsa na podstawach Mk 7.
Wyposażenie i zmiany „Iroquois” miał przyrządy kierowania ogniem takie jak oryginalne brytyjskie niszczyciele typu Tribal: dalocelownik DCT Mk I w obrotowej wieży na dachu nadbudówki dziobowej i osobny dalocelownik sprzężony z dalmierzem (R/F Director) Mk II(W) na platformie za nim. Dopiero w niedługim czasie po wejściu do służby został wyposażony w radar kierowania ogniem Type 285 montowany nad dalocelownikiem, służący przeciwko celom powietrznym i nawodnym. Na maszcie montowano radar dozoru ogólnego Type 291 z anteną w formie litery X. „Iroquois” i „Athabaskan” otrzymały też system identyfikacji swój-obcy Type 242 z anteną określaną potocznie jako „kandelabr”. Standardowo niszczyciele typu Tribal miały hydrolokator (Asdic) typ 144.
Podczas remontu wiosną 1944 roku zamieniono trójnożny maszt na wysoki kratownicowy i zamontowano nowy radar, prawdopodobnie Type 276. Został on wkrótce zamieniony na radar decymetrowy wykrywania celów nawodnych Type 293 o większych możliwościach. Oba radary miały antenę w obudowie w formie krążka, potocznie określaną jako „ser” (cheese), z tym że drugi z nich miał większą antenę. Okręt zachował również radar Type 291 przeniesiony na krótki maszt na nadbudówce rufowejObecność radaru Type 291 na maszcie na rufie potwierdza , a fakt montowania go tam na innych kanadyjskich okrętach także . Tekst u Patianina sugeruje jednak, że „Iroquois” otrzymał radar dozoru nawodnego Type 271 (zdejmowany z innych okrętów) w wieży przypominającej latarnię, montowanej w tym samym miejscu z przodu nadbudówki rufowej – czego nie potwierdza , podając, że jako jedyne okręty tego typu radar Type 271 otrzymały „Haida” i „Huron”. Być może u Patianina zachodzi omyłka z radarem Type 291.
Po modernizacji powojennej w 1951 roku zamieniono maszt kratownicowy na niższy i bardziej masywny. Wyposażenie radioelektroniczne wówczas stanowiły: amerykański radar dozoru powietrznego SPS-6C, brytyjski radar dozoru nawodnego Type 293Q, radary artyleryjskie SPG-34 i radar nawigacyjny Sperry HDWS Mk 2. Zachowano przy tym radar Type 291 na krótkim maszcie rufowym i oryginalny dalocelownik DCT na dachu nadbudówki, natomiast za nim zamontowano amerykański dalocelownik Mk 63, w miejscu dalmierza Mk II(W). Radary artyleryjskie SPG-34 (AN/SPG-34) montowano po prawej stronie maski drugiej podstawy „B” dział dziobowych i podstawie dział 76 mm na rufie. Okręty otrzymały też nowsze stacje hydrolokacyjne: brytyjskie Type 164B i Type 162 (lub amerykańską SQS-501) i amerykańską SQS-10.
Służba II wojna światowa HMCS „Iroquois” wszedł do służby po ukończeniu i próbach odbiorczych 12 grudnia 1942 roku. Pierwszym dowódcą został komandor W.B.L. Holmes. Niszczyciel został przydzielony na czas docierania mechanizmów i załogi do brytyjskiej Floty Metropolii (Home Fleet) z bazą w Scapa Flow, dokąd przeszedł 30 stycznia 1943 roku. W marcu przeszedł do Halifaksu w Kanadzie w celu inspekcji, będąc pierwszym kanadyjskim niszczycielem typu Tribal, lecz podczas rejsu doznał uszkodzeń sztormowych, usuniętych na miejscu, które wykazały konieczność wzmocnienia strukturalnego okrętów budowanych w Kanadzie. W kwietniu okręt powrócił do Wielkiej Brytanii, gdzie został przydzielony do dowództwa Plymouth Command w Plymouth i ponownie przeszedł krótki remont uszkodzeń w HMNB Devonport.