Ośrodek hodowli zwierząt gospodarskich – powołany w celu podnoszenia poziomu hodowli i produkcji zwierząt gospodarskich, poprzez doskonalenie pogłowia i upowszechnianie postępu hodowlanego.

Powołanie ośrodka Na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa z 1955 r. w sprawie organizacji ośrodków hodowli zwierząt gospodarskich ustanowiono ośrodkiZarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 27 sierpnia 1955 r. w sprawie organizacji ośrodków hodowli zwierząt gospodarskich. M. P. 1955 nr 93, poz. 1197.. Powołanie ośrodków pozostawało w ścisłym związku z dekretem 1955 r. o organizacji hodowli zwierząt zarodowychDekret z dnia 2 lutego 1955 r. o organizacji hodowli zwierząt zarodowych. Dz. U. 1955 nr 6, poz. 34..

Nadzór nad pracą ośrodków sprawował Centralny Zarząd Hodowli Zwierząt.

Cele i zadania ośrodka Głównym celem powoływania ośrodków było zapewnienie stałego postępu w dziedzinie hodowli, zarówno pod względem jakościowym, jak i organizacyjnymZootechniczny Słownik Encyklopedyczny, PWRiL, Warszawa 1965.. Ośrodki hodowli zwierząt funkcjonowały w strukturach zarządów rolnictwa przy prezydiach wojewódzkich rad narodowych. Ich działalność była ściśle powiązana z lokalnymi potrzebami rolnictwa oraz z ogólną polityką rozwoju produkcji zwierzęcej w krajuRozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 3 kwietnia 1950 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykonania ustawy o nadzorze nad hodowlą bydła, trzody chlewnej i owiec. Dz. U. 1950 nr 17, poz. 150.. W praktyce oznaczało to decentralizację zadań hodowlanych, ale przy jednoczesnym zachowaniu nadzoru państwowego i jednolitych standardów pracyDekret z dnia 25 czerwca 1946 r. w sprawie zmiany ustawy z dnia 5 marca 1934 r. o nadzorze nad hodowlą bydła, trzody chlewnej i owiec. Dz. U. 1946 nr 32, poz. 203..

Aby zapewnić odpowiednie warunki kadrowe dla realizacji tych zadań, prezydia rad narodowych przydzielały powiatowym zarządom rolnictwa określoną liczbę etatów dla wykwalifikowanych specjalistów. Wśród nich znajdowali się przede wszystkim zootechnicy-specjaliści oraz zootechnicy odpowiedzialni za ocenę wartości użytkowej zwierząt. Ich praca była kluczowa dla selekcji hodowlanej, poprawy cech użytkowych zwierząt i wdrażania nowoczesnych metod w gospodarstwach rolnychDekret z dnia 22 grudnia 1945 r. o ochronie hodowli zwierząt gospodarskich. Dz. U. 1946 nr 2, poz. 12..

Zarządzenie Ministra Rolnictwa z 1955 r. wpisywało się w szerszą strategię rozwoju rolnictwa i miało na celu stworzenie systemu, który nie tylko zwiększy wydajność hodowli, ale także pozwoli na lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich i naukowych w służbie produkcji rolnej.

Wśród szczegółowych zadań ośrodka wymieniono:

ustalanie kierunku selekcji i doboru na terenie ośrodka; ustalanie rozmiaru i zakresu prac badawczych niezbędnych na terenie ośrodka dla przyśpieszenia osiągnięcia pożądanego kierunku selekcji i doboru; ustalanie i popularyzowanie metod z zakresu właściwego żywienia, użytkowania, wychowu itp., mających na celu poprawę pogłowia zwierząt w ośrodku; roztoczenie bezpośredniej opieki nad wyróżniającymi się stadami zarodowymi w ośrodku; ustalanie rozmiaru produkcji materiału rozpłodowego.

Kierowanie ośrodkiem Kierowanie ośrodkiem hodowli zwierząt gospodarskich odbywało się w ramach ściśle zhierarchizowanego systemu administracji rolnictwa, podporządkowanego wojewódzkim i centralnym organom państwowym. Pracą hodowlaną w ośrodku kierował kierownik ośrodka, który był zatrudniony na etacie starszego zootechnika wojewódzkiego zarządu rolnictwa prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Kierownik ośrodka podlegał bezpośrednio kierownikowi zarządu hodowli zwierząt wojewódzkiego zarządu rolnictwa, stanowiącemu nadrzędny organ merytoryczny w zakresie hodowli i produkcji zwierzęcej w województwie. Nadzór ten obejmował zarówno kontrolę realizacji zadań planowych, jak i ocenę wyników hodowlanych oraz organizacyjnych ośrodkaJerzy Kita, 90 lat polskiej służby weterynaryjnej, Życie Weterynaryjne, 2009, 84 (11)..

Podstawą działalności kierownika ośrodka były roczne oraz długofalowe plany pracy, obejmujące zagadnienia z zakresu doskonalenia pogłowia, organizacji reprodukcji, żywienia, utrzymania i użytkowania zwierząt, a także gospodarki paszowej. Plany te opracowywano w oparciu o wytyczne wojewódzkiego zarządu rolnictwa, przy czym wymagały one aprobaty kierownika wojewódzkiego zarządu rolnictwa i zatwierdzenia przez Ministerstwo Rolnictwa.

System ten zapewniał ścisłą koordynację działań ośrodków hodowlanych z ogólnokrajową polityką hodowlaną, a jednocześnie ograniczał samodzielność decyzyjną kierowników ośrodków. Ich rola polegała przede wszystkim na realizacji założeń centralnych planów hodowlanych, organizacji pracy terenowej oraz nadzorze nad wdrażaniem metod doskonalenia pogłowia zwierząt gospodarskich zgodnie z obowiązującymi normami państwowymi.

Zadania służby zootechnicznej Zasadniczym zadaniem służby zootechnicznej było organizowanie oraz sprawowanie nadzoru nad hodowlą określonych gatunków zwierząt gospodarskich na obszarze danego ośrodka hodowlanego. Działalność ta ukierunkowana była na planowe doskonalenie pogłowia zwierząt poprzez dobór odpowiednich metod hodowlanych, selekcję oraz racjonalne wykorzystanie materiału genetycznego.

Celem nadrzędnym pracy zootechnika było uzyskanie możliwie największej liczby zwierząt o wysokiej wartości hodowlanej, kwalifikujących się do wpisu do ksiąg zwierząt hodowlanych. Materiał zarodowy wyhodowany w ośrodku stanowił podstawę dalszego doskonalenia hodowli, w pierwszej kolejności w obrębie samego ośrodka, następnie w jednostkach podległego zaplecza hodowlanego, a w dalszej perspektywie na obszarze całego rejonu hodowli danej rasy. W ten sposób służba zootechniczna odgrywała kluczową rolę w systemie organizacji hodowli zwierząt gospodarskich w kraju, realizując zadania zarówno o charakterze produkcyjnym, jak i doskonalącym, zgodnie z państwową polityką rozwoju hodowli i zwiększania wydajności zwierzątGabriela Jarzębowska, Dobrostan zwierząt gospodarskich w PRL, Zoophilologica, 2023, s. 4-33..

Zadania służby agronomicznej Dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania ośrodka dodatkowo angażowana była służba agronomiczna powiatowych zarządów rolnictwa oraz Państwowych Ośrodków Maszynowych. Obowiązkiem służby było dołożenie starań, by na terenie ośrodka wyprodukowano niezbędną ilość pasz, ustaloną preliminarzami pasz, zatwierdzonymi przez kierownika ośrodka.

Liczba terenowych ośrodków hodowli W załączniku do zarządzenia wymieniono:

21 terenowych ośrodków hodowli bydła; 8 terenowych ośrodków hodowli koni; 19 terenowych ośrodków hodowli trzody chlewnej; 11 terenowych ośrodków hodowli owiec.

Zniesienie ośrodków hodowli zarodowej Zarządzeniem Ministra Rolnictwa 1969 r. w sprawie organizacji ośrodków hodowli koni oraz zniesienia ośrodków hodowli innych zwierząt gospodarskich zlikwidowano terenowe ośrodki hodowli bydła, trzody chlewnej, owiec, za wyjątkiem terenowych ośrodków hodowli koniZarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 16 kwietnia 1969 r. w sprawie organizacji ośrodków hodowli koni oraz zniesienia ośrodków hodowli innych zwierząt gospodarskich. M. P. 1969 nr 17, poz. 146..

Przypisy

Kategoria:Hodowla zwierząt Kategoria:Rolnictwo w PRL