Leonotis – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 9 gatunków. Rośliny te występują w większości w środkowej i południowej Afryce. Większość ma niewielkie zasięgi, wyjątkiem jest L. ocymifolia o zasięgu obejmującym całą środkową i południową Afrykę oraz L. nepetifolia rozpowszechniona niemal w całej Afryce Subsaharyjskiej, występująca także na subkontynencie indyjskim, a jako gatunek introdukowany także w strefie międzyzwrotnikowej obu kontynentów amerykańskich oraz w południowo-wschodniej Azji. Rośliny te rosną zwykle w miejscach suchych, na zboczach wzgórz, w miejscach skalistych, ale także na terenach przekształconych przez człowieka.
Leonotis nepetifolia wykorzystywany jest jako roślina lecznicza zarówno w Afryce i Azji, jak i na obszarach introdukcji na kontynentach amerykańskich. Służ m.in. do wyrobu preparatów przeciw wszom. W ziołolecznictwie wykorzystywany jest też L. ocymifolia i inne gatunki. Rośliny te uprawiane są także jako ozdobne, zwłaszcza Leonotis leonurus.
Morfologia Pokrój Okazałe, prosto wzniesione byliny, rzadziej krzewy i małe drzewa o pędach pokrytych pojedynczymi włoskami. Liście Pojedyncze, z blaszką zwykle ząbkowaną na brzegu. Kwiaty Zebrane w gęste, wielokwiatowe wierzchotki tworzące złożone kwiatostany typu tyrs, rzadko kwiaty są długoszypułkowe. Podsadki kolczaste. Kielich z 8–10 ząbkami, zwykle kolczasto zakończonymi, mniej lub bardziej grzbiecisty, czasem wyraźnie dwuwargowy. Korona kwiatu okazała (od 17 do 50 mm długości) z dwiema wargami, często pomarańczowa, poza tym czerwonawa lub kremowa. Górna warga silnie wydłużona, zakończona kapturkowato, gęsto owłosiona od zewnątrz. Dolna warga trójłatkowa, odgięta, szybko zasychająca. Pręciki są schowane w koronie lub nieznacznie poza nią wystają. Szyjka słupka zwieńczona rozwidlonym, silnie asymetrycznym znamieniem. Owoce Niełupki podługowato-trójkanciaste, na szczycie z siedzącymi gruczołkami.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Leucadeae w obrębie podrodziny Lamioideae z rodziny jasnotowatych Lamiaceae.
Wykaz gatunków Leonotis decadonta Gürke Leonotis goetzei Gürke Leonotis grandis Iwarsson & Y.B.Harv. Leonotis leonurus (L.) R.Br. Leonotis myricifolia Iwarsson & Y.B.Harv. Leonotis myrothamnifolia Iwarsson & Y.B.Harv. Leonotis nepetifolia (L.) R.Br. Leonotis ocymifolia (Burm.f.) Iwarsson Leonotis pole-evansii Hutch.
Przypisy
Kategoria:Jasnotowate