Henryk Kowalówka

thumb|Tablica na cmentarzu junikowskim thumb|Tablica na dziedzińcu kościoła św. Wojciecha w Poznaniu Henryk Kowalówka, ps. „Dziedzic”, „Kosiarz”, „Oset”, „Profesor”, „Skarb”, „Skawa”, „Topola”, „Zrąb” (ur. 5 stycznia 1897 w Brzezince, zm. 2 czerwca 1944 w Żabikowie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, dwukrotny kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się 5 stycznia 1897 roku w Brzezince, w powiecie wadowickim, w rodzinie Franciszka, działacza ludowego, i Marianny z domu Ciepły. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Jaśkowicach kontynuował naukę w Seminarium Nauczycielskim w Krakowie. W 1913 roku wstąpił do Związku Strzeleckiego. W latach 1914–1917 był żołnierzem 5 pułku piechoty Legionów Polskich. W lipcu 1917 roku, po kryzysie przysięgowym wcielony został do cesarskiej i królewskiej armii, w której ukończył szkołę oficerską. Walczył na froncie włoskim. Kontuzjowany, uciekł ze szpitala i ukrywał się w Kielcach, gdzie działał w Polskiej Organizacji Wojskowej.

W 1918 roku przyjęty został do Wojska Polskiego i przydzielony do 25 pułku piechoty. Jako adiutant tego pułku walczył na wojnie z bolszewikami. Z dniem 15 lipca 1924 roku został przydzielony do dowództwa 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie na stanowisko I oficera sztabu. 26 kwietnia 1928 roku otrzymał przeniesienie do 27 pułku piechoty w Częstochowie na stanowisko dowódcy III batalionuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 138. Sprostowanie w: Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 254.. W 1930 roku pełnił służbę w 7 Okręgowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Poznaniu, a dwa lata później w 5 Okręgowym Urzędzie WF i PW w Katowicach, będącym jedną z komórek organizacyjnych Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie. W 1934 roku objął dowództwo II batalionu 73 pułku piechoty detaszowanego w Oświęcimiu. Od 1938 roku do sierpnia 1939 roku był I zastępcą dowódcy 73 pp w Katowicach. W czasie kampanii wrześniowej dowodził Ośrodkiem Zapasowym 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty.

Był organizatorem Zagłębiowskiego Rejonu Organizacyjnego Organizacji Orła Białego jednej z pierwszych okupacyjnych organizacji niepodległościowych po przegranej kampanii wrześniowejKazimierz Płuta-Czachowski, "Organizacja Orła Białego", PAX, Warszawa 1987, .. W listopadzie 1939 roku wyznaczony został na stanowisko komendanta Podokręgu SZP-ZWZ w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1941 roku mianowany został komendantem Okręgu Śląskiego ZWZ. W lutym 1942 roku przeniesiony został na stanowisko komendanta Okręgu Poznańskiego AK. Kierowany przez niego okręg należał do najlepiej zorganizowanych. W styczniu 1944 roku został zdradzony przez konfidenta, aresztowany i więziony w siedzibie Gestapo w Poznaniu, a następnie w Forcie VII. W kwietniu przeniesiony został do obozu w Żabikowie i tam 2 czerwca 1944 roku stracony. Komendant Główny AK nadał pośmiertnie Henrykowi Kowalówce Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari.

W listopadzie 1995 roku Prezydent RP, Lech Wałęsa mianował go pośmiertnie generałem brygady.

Henryk Kowalówka był żonaty z Izabellą z Mystkowskich, z którą miał dwoje dzieci. Syn Jerzy ps. „Okrzeja” poległ 16 sierpnia 1944 w bitwie pod Diablą Górą jako żołnierz 25 pułku piechoty AK. Córka Żywia także walczyła w konspiracji.

Awanse kapitan – 3 maja 1922 roku zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku (w 1924 roku zajmował 1111. lokatę w korpusie oficerów zawodowych piechoty) major – 18 lutego 1928 roku ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku i 177. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty podpułkownik – 19 marca 1939 roku pułkownik – 1943 generał brygady – pośmiertnie, listopad 1995

Ordery i odznaczenia Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari – pośmiertnie, 1944Wojciech Parzyński, ""Zrąb" generał Henryk Kowalówka", str160 Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari – 28 lutego 1921 Krzyż Niepodległości – 16 marca 1937 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych czterokrotnie Srebrny Krzyż Zasługi – 16 marca 1928M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 89 „za zasługi na polu organizacji wojska”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921

Upamiętnienie W Katowicach jedna z ulic nazwana została im. płk. Henryka Kowalówki. Władze miasta Poznania nadały nazwę jednej z ulic im. Henryka Kowalówki.

Przypisy

Bibliografia

Mariusz Jędrzejko, Mariusz Lesław Krogulski i Marek Paszkowski, Generałowie i admirałowie III Rzeczypospolitej 1989–2002, Wydawnictwo von Borowiecky, Warszawa 2002, . Edward Serwański, W latach okupacji niemieckiej, [w:] Ostrów Wielkopolski. Dzieje miasta i regionu, Poznań 1990.

Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 68, 184, 363. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 43, 184. Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 33, 465. Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej, tom III, Polski ruch oporu 1939–1945, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1988, , s. 383–384, 405, 577, 638. Wojciech Parzyński, "Zrąb" generał Henryk Kowalówka 1897–1944, Biblioteka Armii Krajowej, Warszawa 2012, .

Kategoria:Członkowie Organizacji Orła Białego Kategoria:Członkowie Służby Zwycięstwu Polski Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Kombatanci mianowani generałami Wojska Polskiego III Rzeczypospolitej Kategoria:Komendanci Okręgów AK Kategoria:Komendanci Okręgów ZWZ Kategoria:Kwatermistrzowie 73 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Ludzie związani z Ostrowem Wielkopolskim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ofiary obozu karno-śledczego w Żabikowie Kategoria:Oficerowie 25 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie 27 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Podpułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Pułkownicy piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Więźniowie KL Posen Kategoria:Wojskowi związani z Katowicami Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Żołnierze 5 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918