Tolpis, pępawnica (Tolpis Adans.) – rodzaj roślin zielnych, należący do rodziny astrowatych. Obejmuje 22 gatunki. Rośliny te występują naturalnie w basenie Morza Śródziemnego i w Europie Środkowej, na północ sięgając do Czech i Niemiec, na Bliskim Wschodzie, w Afryce Północnej oraz we wschodniej części tego kontynentu sięgając po jego południowy kraniec i Madagaskar. Centrum zróżnicowania stanowią wyspy Makaronezji, gdzie rośnie ich 15 gatunków. Szeroko rozprzestrzeniony poza pierwotny zasięg jest tolpis wąsatka Tolpis barbata introdukowany na Wyspy Brytyjskie, do Kalifornii, Wenezueli i Australii.
Morfologia Pokrój Rośliny jednoroczne, rzadziej byliny i rośliny dwuletnie, osiągające od kilku do ponad 100 cm wysokości. Wytwarzają korzenie palowe. Pędy zwykle pojedyncze, czasem rozgałęziające się w górze, nagie lub owłosione. Liście Odziomkowe i łodygowe, ogonkowe lub siedzące (w górze pędu zwykle siedzące). Blaszka jajowatolancetowata do równowąskiej, całobrzega, ząbkowana do pierzasto klapowanej, naga lub owłosiona. Kwiaty Zebrane w koszyczki wyrastające pojedynczo lub w luźnych podbaldachach na szczycie pędu. Szypuły kwiatostanów cienkie (nierozdęte). Pod okrywami znajduje się 8–13 równowąskich lub nitkowatych listków. Okrywy są dzwonkowate, o średnicy od 5 do ponad 10 mm. Listki okrywy w liczbie ponad 20, w dwóch lub większej liczbie serii, równowąskie, na szczycie nitkowato zakończone, równej lub nierównej długości, często pajęczynowato owłosione. Dno koszyczka płaskie, dziurkowane, bez plewinek. Kwiaty w liczbie 30 do ponad 100, wszystkie języczkowate, zwykle żółte, często wewnętrzne fioletowate lub brązowe. Owoce Brązowe lub czarne niełupki kształtu walcowatego, bez dzióbka, z 6–8 zazwyczaj wiązkami lub żeberkami, nagie lub owłosione. Na szczycie z trwałym, białawym puchem kielichowym.
Systematyka Rodzaj z podplemienia Cichoriinae, plemienia Cichorieae i podrodziny Cichorioideae w obrębie rodziny astrowatych Asteraceae.
Wykaz gatunków Tolpis azorica (Nutt.) P.Silva Tolpis barbata (L.) Gaertn. – tolpis wąsatka, pępawnica brodata Tolpis calderae Bolle Tolpis capensis (L.) Sch.Bip. Tolpis coronopifolia (Desf.) Biv. Tolpis crassiuscula Svent. Tolpis farinulosa Walp. Tolpis glabrescens Kämmer Tolpis glandulifera Bolle Tolpis × grossii Talavera Tolpis laciniata Webb Tolpis lagopoda C.Sm. ex Link Tolpis liouvillei Braun-Blanq. & Maire Tolpis macrorhiza (Banks ex Hook.) DC. Tolpis mbalensis G.V.Pope Tolpis nemoralis Font Quer Tolpis proustii Pit. Tolpis santosii D.J.Crawford, Mort & J.K.Archibald Tolpis staticifolia (All.) Sch.Bip. Tolpis succulenta (Aiton) Lowe Tolpis umbellata Bertol. Tolpis virgata (Desf.) Bertol. Tolpis webbii Sch.Bip.
Przypisy
Kategoria:Cichorioideae