Pisma polityczne Cypriana Kamila Norwida

mały|Portret własny. C. Norwid. Pisma polityczne Cypriana Kamila Norwida – zbiór rozpraw, artykułów prasowych oraz wystąpień okolicznościowych Cypriana Kamila Norwida na tematy polityczne z lat 1846–1880.

Rozprawy i publicystyka +TytułRodzajPowstaniePublikacjaGłos niedawno do wychodźtwa przybyłego artystymowa18461846Zarysy z Rzymukorespondencja18481849Listy o emigracjilist18491849Odpowiedź krytykom «Listów o emigracji»list18491933Z pamiętnika. O zemściewypowiedź18511851Słowo zgodyartykuł18511851Asocjacja, ilość i jakośćwypowiedź18521933Co to jest ojczyznawypowiedź18521909O idei reprezentacjiartykuł18601931O tszinie i czynierozprawka18611933Poznańskie 1846–1848obserwacja18611909Walka-polskarozprawka18691926Filozofia historii polskiej. Wstęprozprawa18701937La philosophie de la guerre. Préfacerozprawa18701905Przyczynek do «Rzeczy o wolności słowa»przyczynek18711908/1909Znicestwienie narodurozprawa18711931Récit d'un peintre d'histoirerefleksja18721956W rocznicę Powstania Styczniowegomowa18751875Nihilizm i nihiliścirefleksja18791937

Noty, memoriały, odezwy +TytułRodzajPowstaniePublikacjaMemoriał o Młodej Emigracjimemoriał1850/18511907Nota w sprawie kary cielesnejnota18621920Głos w sprawie postu narodowegonota18621920Bez przesady – z źródeł wszelakichnota18631961Wszystko co w tamtej nocie byłonota18631929Odezwa do rosyjskich mężów stanuodezwa18631937Doniesienia z Paryża. 1863komunikat18631920Opinia względem polityki europejskiejnota18631929Philoctetnota18631971Nota o konieczności presji moralnejnota18631920O zadaniach prasy polskiej w r. 1863memoriał18631929Ostatnie przemówienie w sprawie Rzymu i Polskiprzemówienie18631929Nota z dziewięciu punktównota18631929Nota z dziewięciu punktów (II)nota18631929Nota z dziewięciu paragrafównota18631909Dziewięć zaspokojonych pytańnota18631909Skandal w Montmorencykomentarz18661937W sprawie zamachu Berezowskiegonota18671937O polskiej władzy prawowitejprotest18691937Kwestia bieżąca zmartwychwstańcówwypowiedź18691936Odezwa w sprawie udziału Polaków w wojnie francusko-pruskiejodezwa18701937Proklamacja do rodakówproklamacja18711871Protest przeciw artykułowi Agatona Gilleraprotest18721937W sprawie uczczenia prześladowanych unitówodezwa18741937Odpowiedź o stanie rzeczy narodowejrefleksja18771935Upublicznienie wdzięcznościprojekt18791937W 50. rocznicę Powstania Listopadowegopodziękowanie18801937

Recenzje i glosy TytułRodzajPowstaniePublikacjaO broszurze «Polska i panslawizm»uwagi18571935Dopiski na broszurze «Pożegnanie płk. A. Kozłowskiego»glosy18741937

Zbiór Zbiór pism politycznych Norwida składa się z czterdziestu ośmiu utworów. W wydaniu zbiorowym Przesmyckiego z 1912 nie został nawet wyodrębniony z działu Rozpraw filozoficznych, społecznych, aforyzmów i ułamków. W wydaniu z 1937 znalazł się w dziale Pism filozoficznych, społecznych itd. Dopiero Wiktor Gomulicki w wydaniu Pism wybranych z 1968 wyodrębnił osobny dział pism politycznych. W wydaniu z 1971 podzielił pisma polityczne naː

filozofię i publicystykę, noty, memoriały i odezwy oraz recenzje i glosy.

Charakterystyka Najwcześniejsze pismo polityczne Norwida to przemówienie wygłoszone w Brukseli w 1846 Głos niedawno do wychodźtwa polskiego przybyłego artysty. Z okresu Wiosny Ludów we Włoszech, z jesieni 1848 pochodzi korespondencja Zarysy z Rzymu. W latach 1849–1851 Norwid napisał cały szereg tekstów poświęconych tematowi nowej emigracji z lat 1846–1848ː Listy o emigracji, Odpowiedź krytykom «Listów o emigracji», Memoriał o Młodej Emigracji, Z pamiętnika. O zemście, Słowo zgody. Poza tym z lat 50. pochodzą już tylko dwa krótkie teksty napisane na kanwie rozmów z Michaliną Dziekońską latem 1852ː Asocjacja, ilość i jakość i Co to jest ojczyzna oraz uwagi na marginesach artykułu Dionizji z Iwanowskich Poniatowskiej Panslawizm i Polska (1857).

Największa aktywność Norwida związana z tą problematyką przypadła na początek lat 60. Z 1860 pochodzi sprowokowany masakrą chrześcijan w Damaszku tekst O idei reprezentacji, a z następnego rozprawka O tszinie i czynie. Z 1862 pochodzą dwie wypowiedzi Norwida w obronie mas szwankującychː Nota w sprawie kary cielesnej (wywołana pobiciem w Kaliskiem chłopa przez jego pana) i Nota w sprawie postu narodowego. Inny charakter ma związane z dyskusjami na temat szans powstania, wspomnienie Poznańskie 1846–1848 z 1861. Z powstaniem styczniowym wiążą się wystąpienia Norwidaː

Bez przesady – z źródeł wszelakich (nota informacyjna dla Mierosławskiego o sytuacji w kraju) i jej uzupełnienie Wszystko co w tamtej nocie było; Odezwa do rosyjskich mężów stanu; adresowane do Bentkowskiego Doniesienia z Paryża; skierowana do Mierosławskiego Opinia względem polityki europejskiej; dla tegoż Noty o konieczności presji moralnej na postępowych warstwach społeczeństwa rosyjskiego; adresowany do Karola Ruprechta memoriał O zadaniach prasy polskiej w 1863 r.; Ostatnie przemówienie w kwestii Rzymu i Polski oraz szereg not do różnych adresatów (A. Cieszkowskiego, L. Mierosławskiego, K. Ruprechta, W. Zamoyskiego) w sprawie zwołania międzynarodowego kongresu militarnegoː Philoctet, Nota z dziewięciu punktów, Nota z dziewięciu punktów (II), Nota z dziewięciu paragrafów, Dziewięć zaspokojonych pytań.

W drugiej połowie lat 60. Norwid wypowiedział się kilkakrotnie doraźnieː w sprawie skandalu na cmentarzu Montmorency w związku z obchodami rocznicy śmierci Niemcewicza (Skandal w Montmorency, 1866), W sprawie zamachu Berezowskiego (1867) na cara Aleksandra II, O polskiej władzy prawowitej (1869) przeciw uroszczeniom Hotelu Lambert, w sprawie domniemanych rozmów zmartwychwstańców z carem (Kwestia bieżąca zmartwychwstańców, 1869). W 1869 napisał też rozprawkę o tym, że Polacy umieją się bić, ale nie walczyć, skierowaną do Agatona Gillera, Walka-polska.

Na początku lat 70., mając zamiar wystąpić z serią odczytów, Norwid zabrał się do pracy nad Filozofią historii polskiej, z której zachował się tylko wstęp. Z wydarzeniami lat 1870–1871, wojną francusko-pruską i Komuną Paryską wiążą sięː La philosophie de la guerre, Odezwa w sprawie udziału Polaków w wojnie francusko-pruskiej (1870), Proklamacja do rodaków, Przyczynek do «Rzeczy o wolności słowa» i Znicestwienie narodu (1871). Z 1872 pochodzą osobisty Protest przeciw artykułowi Agatona Gillera i wypowiedź w sprawie alternatywyː Rosja – Austria (Récit d'un peintre d'histoire). W latach 70. Norwid kilkakrotnie wypowiadał się na tematy doraźneː W sprawie uczczenia prześladowanych unitów (1874), w sprawie wojny rosyjsko-tureckiej (Odpowiedź o stanie rzeczy narodowej, 1877), w sprawie uczczenia pomnikiem wdzięczności przyjaciół Polski (Upublicznienie wdzięczności, 1879) i W 50. rocznicę Powstania Listopadowego (1880). W 1875 wystąpił publicznie z mową W rocznicę Powstania Styczniowego. Ponadto z 1874 pochodzą glosy na broszurze Pożegnanie płk. A. Kozłowskiego, a z 1879 rozważanie Nihilizm i nihiliści.

Publikacja Pierwsze wystąpienie polityczne Norwida na emigracji Głos niedawno do wychodźtwa przybyłego artysty zostało opublikowane w numerze Orła Białego z 20 grudnia 1846. Kolejne swoje wypowiedzi Norwid drukował w prasie krakowskiej i poznańskiejː Zarysy z Rzymu w Czasie (1849), Listy o emigracji w kolejnych numerach Dziennika Polskiego (1849), Z pamiętnika. O zemście i Słowo zgody w Gońcu Polskim (1851). Zerwanie dzienników z Norwidem zamknęło mu możliwość dalszego publikowania w prasie krajowej. W 1871 ogłosił jeszcze w Le Tempsː Proklamację do rodaków, a w 1875 jego mowę W rocznicę Powstania Styczniowego wydrukowała lwowska Gazeta Narodowa.

Siedem utworów zostało wydanych na początku XX wieku. W 1905 Przesmycki opublikował w Chimerze La philosophie de la guerre, w 1907 Kazimierz Woźnicki w Pamiętniku Literackim – Memoriał o Młodej Emigracji, na przełomie 1908 i 1909 Michał Pawlikowski w Lamusie – Przyczynek do «Rzeczy o wolności słowa». W 1909 Adam Krechowiecki w O Cyprianie Norwidzie wydrukowałː Co to jest ojczyzna, Poznańskie 1846–1848, Notę z dziewięciu paragrafów i Dziewięć zaspokojonych pytań.

Największa aktywność wydawnicza przypadła na okres dwudziestolecia międzywojennego. W 1920 Bolesław Erzepki opublikował w Zdrojuː Notę w sprawie kary cielesnej, Głos w sprawie postu narodowego, Doniesienia z Paryża. 1863 i Notę o konieczności presji moralnej. W 1926, staraniem Stanisława Pigonia ukazała się w Głosie Naroduː Walka-polska. W 1929 Tadeusz Makowiecki wydał w Pamiętniku Literackimː Wszystko co w tamtej nocie było, Opinię względem polityki europejskiej, O zadaniach prasy polskiej w r. 1863, Ostatnie przemówienie w sprawie Rzymu i Polski i dwie Noty z dziewięciu punktów.

W latach 30. staraniem Przesmyckiego i Pigonia ukazało się osiemnaście tekstów. W 1933 Przesmycki wydał w ramach Ineditów. Rozprawek epistolarnychː Odpowiedź krytykom «Listów o emigracji», Asocjację, ilość i jakość i O tszinie i czynie. W latach 1935–1937 Pigoń opublikował w Myśli Narodowej i w Głosie Naroduː O broszurze «Polska i panslawizm» (1935), Kwestię bieżącą zmartwychwstańców i Odpowiedź o stanie rzeczy narodowej (1936) oraz Nihilizm i nihilistów i Upublicznienie wdzięczności (1937). W 1937 we Wszystkich pismach po dziś w całości lub fragmentach odszukanych Przesmyckiego ukazały się po raz pierwszyː Odezwa do rosyjskich mężów stanu, Skandal w Montmorency, W sprawie zamachu Berezowskiego, O polskiej władzy prawowitej, Odezwa w sprawie udziału Polaków w wojnie francusko-pruskiej, Filozofia historii polskiej. Wstęp, Protest przeciw artykułowi Agatona Gillera, W sprawie uczczenia prześladowanych unitów, Dopiski na broszurze «Pożegnanie płk. A. Kozłowskiego» i W 50. rocznicę Powstania Listopadowego.

Po drugiej wojnie światowej ukazały się już tylko trzy teksty. W 1956 Pigoń wydał Récit d'un peintre d'histoire. W 1961 Wiktor Gomulicki opublikował w Nowej Kulturzeː Bez przesady – z źródeł wszelakich, a w 1971 w 7. tomie Pism wszystkichː Philocteta.

Przypisy . . . . .

Bibliografia

!