Struktury militarne NATO – organizacja dowództw i wojsk NATO na przestrzeni lat.
Charakterystyka Budowę struktur militarnych NATO rozpoczęto od podpisania protokołu dotyczącego statusu międzynarodowych wojskowych kwater głównych. Wśród międzynarodowych kwater wojskowych wyróżniono: naczelne kwatery główne, kwaterę naczelnego dowódcy Połączonych Sił Zbrojnych na Atlantyku i sojusznicze kwatery główne. W okresie „zimnej wojny” struktura wojskowa NATO opierała się na geograficznym podziale zadań. Dowództwa były odpowiedzialne za obronę swoich rejonów, wyposażenie i rozwinięcie sił na kierunkach, plany obrony oraz szkolenie podległych wojsk. Dowódcy podlegał kontyngent wojsk lądowych, sił powietrznych i sił morskich. W 1989 NATO posiadało trzy główne strategiczne dowództwa: ACLANT, ACE i ACCHAN, natomiast odpowiedzialność za rejon Ameryki Północnej ponosiła Regionalna Grupa Planowania USA – Kanada (CUSRPG). Główne dowództwa otrzymywały wytyczne od Komitetu Wojskowego. Każdemu naczelnemu dowództwu (MNCs) podlegały pośrednie wyższe podporządkowane dowództwa (Major Subordinate Commands MSCs), natomiast każdemu pośredniemu wyższemu podporządkowanemu dowództwu podlegały główne podporządkowane dowództwa (Principal Subordinate Commands PSCs i sub – PSCs). W tym czasie zakładano, że główna bitwa rozegra się wzdłuż wewnętrznej granicy niemiecko-niemieckiej na Centralnym Teatrze Działań Wojennych. Po zakończeniu „zimnej wojny”, istniejące struktury okazały się zbyt duże i nieprzystające do nowych uwarunkowań polityczno-militarnych oraz nowych zagrożeń bezpieczeństwa. Ich reformę rozpoczęto tuż po londyńskim szczycie NATO. W lipcu 1990 utworzono grupę roboczą do oceny dotychczasowych struktur i zaproponowania zmian. Głównymi determinantami, mającymi bezpośredni wpływ na transformację było nowe podejście Sojuszu do zagadnienia bezpieczeństwa regionalnego, międzynarodowego i globalnego oraz nowe zagrożenia. Struktura dowodzenia nadal dzieliła obszar traktatowy Sojuszu na strefy podległe dwóm dowództwom strategicznym: Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO w Europie (ACE) oraz Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO na Atlantyku (ACLANT). W 1999 zmniejszyła się jednak do 37 liczba ośrodków dowodzenia w porównaniu z 78 ośrodkami dowodzenia w 1989. Kolejna zmiana struktur dowodzenia przeprowadzona w 2003 w swej idei odeszła od kryterium opartego na podziale geograficznym, a oparła się na kryteriach funkcjonalności. Była nadal tworzona wokół dwóch dowództw strategicznych, ale całość funkcji operacyjnych NATO powierzona została tylko Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO ds. Operacji (ACO), natomiast Dowództwu Sił Sojuszniczych NATO ds. Transformacji (ACT) powierzono zadania zmierzające do transformacji Sojuszu pod względem wojskowym, w tym wyposażenie sił zbrojnych NATO w takim stopniu, który pozwoliłby im skutecznie zwalczać pojawiające się zagrożenia.
Struktury militarne NATO w latach 50. XX w. Komitet Wojskowy Naczelne Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych NATO w Europie ACE Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Europy Północnej AFNORTH Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Norwegii COMLANDNORWAY – Oslo Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Danii – Kopenhaga Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Europy Północnej – Sandvika Dowództwo Połączonych Sił Morskich Europy Północnej – Oslo Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Europy Centralnej AFCENT – Fontainebleau Dowództwo Połączonych Sił Morskich Europy Centralnej NAVCENT – Fontainebleau Dowództwo NAVNORCENT Dowództwo NORSEACENT Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Europy Centralnej – Fontainebleau Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Europy Południowej AFSOUTH – Neapol Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Europy Południowej LANDSOUTH – Werona Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Europy Południowo-Wschodniej LANDSOUTHEAST – Izmir Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Europy Południowej AIRSOUTH – Neapol Dowództwo Morskich Sił Uderzeniowych i Wsparcia Europy Południowej – Neapol Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Morza Śródziemnego AFMED – (Malta) Dowództwo Rejonu Gibraltar – (Gibraltar) Dowództwo Zachodniego Obszaru Morza Śródziemnego – Algier (Algieria) Dowództwo Centralnego Obszaru Morza Śródziemnego – Neapol (Włochy) Dowództwo Wschodniego Obszaru Morza Śródziemnego – Ateny (Grecja) Dowództwo Południowo-Wschodniego Obszaru Morza Śródziemnego – Malta Dowództwo Północno-Wschodniego Obszaru Morza Śródziemnego – Ankara (Turcja) Naczelne Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych NATO Atlantyku ACLANT (1954). Dowództwo Atlantyku Zachodniego WESTLANT – Norfolk Dowództwo Podobszaru Oceanu – Norfolk Dowództwo Podobszaru Atlantyku Amerykańskiego – Nowy Jork w USA Dowództwo Podobszaru Atlantyku Kanadyjskiego – Halifax w Kanadzie Wydzielone Morskie Siły Uderzeniowe i Siły Ekspedycyjne Dowództwo Sił Powietrznych Atlantyku Wschodniego – Northwood Dowództwo Atlantyku Wschodniego EASTLANT– Northwood (WB) Dowództwo Podobszaru Północnego – Rosyth Dowództwo Morskich Sił Powietrznych Podobszaru Północnego – Rosyth Dowództwo Podobszaru Centralnego – Plymouth (WB) Dowództwo Morskich Sił Powietrznych Podobszaru Centralnego – Plymouth Dowództwo Okrętów Podwodnych Wschodniego Obszaru Atlantyku – Gosport Dowództwo Podobszaru Zatoki Biskajskiej – Brest (Francja) Wydzielone Morskie Siły Uderzeniowe i Siły Ekspedycyjne Dowództwo Floty Uderzeniowej Atlantyku STRIKEFLTLANT – Norfolk (USA) Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Kanału La Manche ACCHAN – Northwood (1961) Dowództwo Połączonych Morskich Sił Powietrznych Kanału La Manche – Northwood (WB) Dowództwo Podobszaru Brest Kanału La Manche – Brest (Francja) Dowództwo Podobszaru Cherbourg Kanału La Manche – Cherbourg (Francja) Dowództwo Podobszaru Nore La Manche – Chatham (WB) Dowództwo Połączonych Morskich Sił Powietrznych Podobszaru Nore – Chatham Dowództwo Podobszaru Plymuth Kanału La Manche – Plymuth (WB) Dowództwo Połączonych Morskich Sił Powietrznych Podobszaru Plymuth – Plymuth Dowództwo Podobszaru Benelux Kanału La Manche – Den Helder (Holandia) Regionalna Grupa Planowania Kanady i Stanów Zjednoczonych CUSRPG
Struktury militarne NATO w 1989 Komitet Wojskowy Naczelne Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych NATO w Europie ACE Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Europy Północnej AFNORTH – Kolsas (Norwegia) Dowództwo Połączonych Sił Zbrojnych Norwegii Północnej – Bodø Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Norwegii Północnej – Bodø Dowództwo Połączonych Sił Morskich Norwegii Północnej – Bodø Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Norwegii Północnej – Bodø Dowództwo Połączonych Sił Zbrojnych Norwegii Południowej COMSONOR – Stavanger Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Norwegii Południowej – Stavanger Dowództwo Połączonych Sił Morskich Norwegii Południowej – Stavanger Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Norwegii Południowej – Stavanger Dowództwo Połączonych Sił Zbrojnych Cieśnin Bałtyckich i Bałtyku Zachodniego BALTAP – Karup (Dania) Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Szlezwik-Holsztynu, Jutlandii i Wyspy Fionii COMLANDJUTLAND – Rensburg (Dania) Jutlandzki Korpus Armijny JKA siły wzmocnienia USA i WB dywizja piechoty morskiej USA dywizja piechoty morskiej WB Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Zelandii COMLANDZELAND – Ringstedt (Dania) Dowództwo Obrony Bornholmu COMBORNHOLM Dowództwo Wschodniego Okręgu Wojskowego 1 Brygada Zmechanizowana 2 Brygada Zmechanizowana Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Cieśnin Bałtyckich i Bałtyku Zachodniego COMAIRBALTAP – Karup (Dania) Siły Powietrzne Danii 721 eskadra lotnictwa myśliwsko-bombowego – Aalborg 723 eskadra lotnictwa myśliwsko-bombowego – Aalborg 725 eskadra lotnictwa myśliwsko-bombowego – Karup 726 eskadra lotnictwa myśliwsko-bombowego – Aalborg 727 eskadra lotnictwa myśliwsko-bombowego – Skrydstrup 729 eskadra lotnictwa myśliwsko-bombowego – Karup 730 eskadra lotnictwa myśliwsko-bombowego – Skrydstrup Grupa Obrony Powietrznej (8 baterii „Hawk”) – Skrydstrup Siły Powietrzne Niemiec 41 skrzydło lotnictwa myśliwsko-bombowego – Husum 52 skrzydło lotnictwa rozpoznawczego – Leck 3 pułk rakiet przeciwlotniczych „Hawk” – Helide niemiecka Dywizja Lotnictwa Myśliwskiego 1 skrzydło lotnictwa myśliwsko-bombowego – Jagel 2 skrzydło lotnictwa myśliwsko-bombowego – Eggebek 3 skrzydło lotnictwa ZOP – Nordholtz 5 skrzydło lotnictwa Pom – Kiel Dowództwo Połączonych Sił Morskich Cieśnin Bałtyckich i Bałtyku Zachodniego COMNAVBALTAP – Karup ZO 500 – Bałtyk Zachodni ZO 420 – Bałtyk Zachodni ZO 457 – Bałtyk Środkowy ZO 445 – Morze Północne ZO 501 – Morze Północne Niemiecki Dowódca Morza Północnego COMGERNORSEA – Sengwarden (Niemcy) Flagowy Oficer Niemiec – Glucksburg (Niemcy) Flagowy Oficer Danii – Århus (Dania) Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Europy Centralnej AFCENT – Brunssum (Holandia) Dowództwo Północnej Grupy Armii NORTHAG – Mönchengladbach 1 Korpus Armijny Holandii – Apeldoorn (Holandia) 1 Korpus Armijny RFN – Münster (RFN) 1 Korpus Armijny Wielkiej Brytanii – Bielefeld (RFN) 1 Korpus Armijny Belgii – Kolonia (RFN) 3 Korpus Armijny USA – Ford Hood (USA) wzmocnienie Dowództwo Centralnej Grupy Armii CENTAG – Heidelberg 2 Korpus Armijny RFN – Ulm 5 Korpus Armijny USA – Frankfurt (RFN) 7 Korpus Armijny USA – Stuttgart (RFN) 3 Korpus Armijny RFN – Koblencja Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Europy Centralnej AAFC – Ramstein (RFN) 2 Połączone Taktyczne Siły Powietrzne – Mönchengladbach (RFN) 4 Połączone Taktyczne Siły Powietrzne – Ramstein (RFN) 3 Armia Lotnictwa Taktycznego USA – Mildehall (WB) (wzmocnienie) Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Europy Południowej AFSOUTH – Neapol (Włochy) Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Europy Południowej LANDSOUTH – Werona Dowództwo Połączonych Sił Lądowych Europy Południowo-Wschodniej LANDSOUTHEAST – Izmir (Turcja) Dowództwo Połączonych Sił Powietrznych Europy Południowej AIRSOUTH – Neapol 5 Połączone Taktyczne Siły Powietrzne – Wicenza 6 Połączone Taktyczne Siły Powietrzne – Izmir 16 Armia Lotnictwa Taktycznego – Aviano (Włochy) Dowództwo Połączonych Sił Morskich Europy Południowej NAVSOUTH – Neapol Dowództwo Rejonu Gibraltar COMGIBMED – Gibraltar Dowództwo Obszaru Centralnego Morza Śródziemnego COMEDCENT – Neapol Dowództwo Obszaru Wschodniego Morza Śródziemnego COMEDEAST – Ateny Dowództwo Obszaru Północno-Wschodniego Morza Śródziemnego COMEDNOREAST – Ankara Dowództwo Sił Podwodnych Morza Śródziemnego COMSUBMED – Neapol Dowództwo Lotnictwa Morskiego Morza Śródziemnego COMMARAIRMED – Neapol Dowództwo Sił Morskich na Wezwanie Morza Śródziemnego NAVOCFORMED Dowództwo Morskich Sił Uderzeniowych i Wsparcia Europy Południowej STRIKFORSOUTH – Neapol Dowództwo Połączonych Sił Mobilnych Europy AMF – Heideberg (Niemcy) Dowództwo Sił Powietrznych Wielkiej Brytanii UKAIR – High Wycombe (WB) Szkoła NATO w Oberammergau
Naczelne Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych NATO Atlantyku ACLANT Dowództwo Połączonych Sił Zbrojnych Atlantyku Zachodniego WESTLANT – Norfolk Dowództwo Połączonych Sił Morskich Podobszaru Oceanu – Norfolk Dowództwo Połączonych Sił Morskich Podobszaru Atlantyku Kanadyjskiego – Halifax (Kanada) Dowództwo Okrętów Podwodnych Obszaru Zachodniego Atlantyku – Norfolk Dowództwo Wyspy Grenlandii – Gronnedal (Dania) Dowództwo Wysp Bermudy – Hamilton Dowództwo Połączonych Sił Zbrojnych Atlantyku Wschodniego EASTLANT – Northwood (WB) Dowództwo Morskich Sił Powietrznych Obszaru Atlantyku Wschodniego – Northwood Dowództwo Podobszaru Północnego – Rosyth Dowództwo Morskich Sił Powietrznych Podobszaru Północnego – Northwood Dowództwo Podobszaru Centralnego – Plymouth (WB) Dowództwo Morskich Sił Powietrznych Podobszaru Centralnego – Plymouth Dowództwo Okrętów Podwodnych Obszaru Wschodniego Atlantyku – Northwood Dowództwo Wyspy Islandii – Keflavík Dowództwo Wysp Owczych – Thorshavn Dowództwo Połączonych Sił Zbrojnych Iberyjskiego Rejonu Atlantyku IBERLANT – Lizbona (Portugalia)