Krystyna Tustanowska, z domu Findeisen (ur. 10 stycznia 1909 w Białej pod Rzeszowem, zm. 10 grudnia 1994 w KaliszuPodawana jest też data 12 grudnia 1994.) – pedagog i filolog, wieloletnia nauczycielka kaliskich szkół średnich, podająca się za uczestniczkę akcji podziemnej Armii Krajowej: zamachu na Franza Kutscherę oraz odbicia "Rudego", przeprowadzonych w czasie okupacji niemieckiej.
Pochodzenie i rodzina Urodziła się w majątku Biała pod Rzeszowem. Jej dziadkiem był pochodzący z Saksonii Gustaw Adolf Findeisen (1834-1885), polski działacz patriotyczny, organizator kolejnictwa na ziemiach Królestwa Polskiego, związany z Leopoldem Kronenbergiem i jego Koleją Warszawsko-Wiedeńską. Jej rodzicami byli Władysław (1872-1923) i Maria zd. Bobrowska (1876-1946), pianistka, w domu której podczas II wojny przechowywano serce Chopina; ojciec Marii, Roman Bobrowski (1839-1905) był oficerem powstańczych wojsk w 1863 roku.
Trójka jej stryjecznych braci zginęła w czasie powstania warszawskiego (1944): Stanisław oraz rodzeństwo Andrzej i Krystyn. Czwarty, Władysław Findeisen (brat Stanisława) również brał udział w powstaniu, po wojnie został profesorem i rektorem Politechniki Warszawskiej oraz senatorem RP.
Jej ciotką była Jadwiga z Findeisenów Pawińska, działaczka społeczna i charytatywna, członkini Rady Naczelnej Narodowej Organizacji Kobiet.
Jej mężem był Jan Tustanowski (1902-1955), który podczas kampanii wrześniowej służył w 11 Dywizjonie Artylerii Przeciwlotniczej, po wojnie został w Wielkiej Brytanii i tam zmarł; zajmował się lotnictwem. Z małżeństwa pochodziła córka Małgorzata (ur. 1936).
Życiorys Krystyna Findeisen ukończyła warszawską Szkołę Główną Handlową, potem wyjechała do Londynu, gdzie kontynuowała naukę języka angielskiegoW wielu źródłach można przeczytać, że K. Tustanowska studiowała jęz. angielski na Uniwersytecie Londyńskim, jednak w swoim życiorysie pisze ona o wyjeździe "do Londynu na dalsze studia j. angielskiego".. Po studiach, do wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 pracowała w Polskim Radio jako ekspert języków obcych. W czasie okupacji prawdopodobnie uczestniczyła w tajnym nauczaniu.
Po zakończeniu wojny (1945) zamieszkała w Kaliszu (jej matka była uczennicą związanego z tym miastem Henryka Melcera), gdzie rozpoczęła pracę jako nauczyciel języka angielskiego, wpierw w technikach mechanicznym i ekonomicznym, później w Liceum sióstr nazaretanek, w II Liceum im. T. Kościuszki, a w latach 1950-1968 w I Liceum im. A. Asnyka, gdzie od 1960 była również zastępcą dyrektora.
Zmarła 10 grudnia 1994 w Kaliszu. Została pochowana w rodzinnym grobowcu na Powązkach w Warszawie.
W 1979 została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, a także uhonorowana odznaką "Zasłużony dla Miasta Kalisza" (1992).
Rzekomy udział w akcjach AK W 1974 roku Krystyna Tustanowska otrzymała legitymację Krzyża Armii Krajowej wystawioną przez Koło byłych Żołnierzy Armii Krajowej w Londynie, gdzie wpisano pseudonim "Tina" oraz jako przydział "Służba Zdrowia Kedyw / Oddział Warszawa".
W niedatowanym, własnoręcznie spisanym życiorysie (przechowywany wraz z innymi dokumentami Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w zbiorach Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej, teczka osobowa nr 4892/WSK) Krystyna Tustanowska podała, że podczas niemieckiej okupacji brała udział w tajnym nauczeniu, nie pamięta kiedy została zaprzysiężona (w konspiracji), przez kogo, ani w jakiej organizacji, była łączniczką, donosiła broń na miejsce akcji likwidowania zdrajców lub Niemców, brała również udział w akcjach zamachu na Franza Kutscherę, odbicia "Rudego" i wysadzenia pociągu w Celestynowie; po powstaniu warszawskim przebywała w obozie w Pruszkowie, stamtąd dostała się do Milanówka, gdzie nawiązała kontakt z gen. Okulickim; była poszukiwana przez sowieckie NKWD, po czym osiadła w Kaliszu.
W swoim życiorysie podała, że wszystkie osoby, z którymi pracowała w czasie wojny zmarły, albo nie zna ich adresów i nie może przedstawić żadnych świadków.
W dniu 16 czerwca 1989 złożyła deklarację o przyjęcie w poczet członków Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Na podstawie tej deklaracji oraz karty weryfikacyjnej, powtarzających okoliczności wymienione wcześniej w jej pisemnym życiorysie, Komisja Weryfikacyjna ŚZŻAK Okręg Wielkopolski w Poznaniu orzekła 21 listopada 1990 o przyjęciu K. Tustanowskiej w poczet członków ŚZŻAK.
Opinia środowisk kombatanckich W piśmie z 9 czerwca 1993, adresowanym do Okręgu Wielkopolskiego ŚZŻAK, Przewodniczący i Sekretarz Okręgu Warszawa ŚZŻAK Środowisko Baonu "Zośka" napisali:
W piśmie z 18 lipca 1993 r. Okręg Wielkopolski ŚZŻAK informował K. Tustanowską:
W kolejnym piśmie Okręgu Wielkopolskiego ŚZŻAK z 30 maja 1994 r., adresowanym do Oddziału Kaliskiego ŚZŻAK, napisano :
Oddźwięk Po śmierci Krystyny Tustanowskiej, w wielkopolskim dodatku "Gazety Wyborczej" 13 grudnia 1994 ukazała się notka pt. Śmierć łączniczki, w której napisano:
Podobnej treści artykuł został opublikowany również 9 stycznia 1995 w "Gazecie Stołecznej", tj. w warszawskim lokalnym dodatku "Gazety Wyborczej".
W piśmie z datą 18 stycznia 1995, pisanym na adres "Gazety Wyborczej" i jej wielkopolskiego dodatku, przedstawiciele Okręgu Warszawa ŚZŻAK Środowisko Baonu "Zośka" ponownie zaprzeczyli udziałowi K. Tustanowskiej w wymienionych akcjach AK.
Informacje o udziale K. Tustanowskiej w zamachu na Kutscherę i w akcji odbicia "Rudego" zaczęły ukazywać się m.in. na stronach Stowarzyszenia Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Adama Asnyka, w lokalnych mediach, np. w gazecie "Życie Kalisza", w mediach ogólnopolskich, np. na portalu Polskiego Radia, w wydawnictwach instytucji samorządowych, a także na portalach o tematyce historycznej.
Żadna z tych publikacji nie podaje jakichkolwiek szczegółów działalności K. Tustanowskiej w akowskiej konspiracji.
Nazwiska K. Tustanowskiej nie wymieniają autorzy całościowych opracowań zbrojnych akcji polskiego podziemia w Warszawie: Tomasz Strzembosz (Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1944, wyd. PIW, 1978; Oddziały szturmowe konspiracyjnej Warszawy 1939-1944, wyd. PWN, 1983), Henryk Witkowski ("Kedyw" Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej w latach 1943-1944, wyd. Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1984), ani Andrzej Kunert (Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1944, tomy 1-3, wyd. PAX, 1987-1991).
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Szkoły Głównej Handlowej Kategoria:Członkowie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej (kombatanci) Kategoria:Ludzie związani z Kaliszem Kategoria:Mistyfikatorzy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 1994