Dar Pomorza (pot. Biała Fregata) – trzymasztowy żaglowiec szkolny (fregata) zakupiony przez społeczeństwo Pomorza w 1929 dla Szkoły Morskiej w Gdyni. Od 1982 zacumowany w Gdyni jako statek-muzeum, oddział Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku.

Historia mały|„Dar Pomorza” w 1938 mały|Filmik prezentujący fregatę Fregatę zbudowano w stoczni „Blohm und Voss” w Hamburgu (1909–1910) na zamówienie Deutscher Schulschiff Verein. W następnych latach odbywał – pod nazwą „Prinzess Eitel Friedrich” – szkolne podróże, letnią (kandydacką, po wodach europejskich) i zimową (na Morze Karaibskie). Po I wojnie światowej, został – postanowieniami traktatu wersalskiego – przekazany do Francji w ramach reparacji wojennych. Od roku 1922 należał do Société Anonyme de Navigation – Les Armateurs Français (Paryż); nie był eksploatowany. W roku 1926 fregata została przejęta przez Les Navires Écoles Français Saint-Nazaire – zamierzano ją eksploatować pod nazwą „Colbert”, jednak tych planów nie zrealizowano. Na początku 1927 roku fregatę przejął baron Maurice de Forest, który planował jej przebudowę na jacht z napędem mechanicznym, jednak wkrótce zrezygnował i wystawił fregatę na sprzedaż.

Została zakupiona w lipcu 1929 roku przez polski Komitet Floty Narodowej i inne organizacje, poszukujące jednostki, która mogłaby zastąpić szkolny żaglowiec Lwów; zakupu dokonano za kwotę 7 tys. £, co stanowiło ok. 8% ówczesnej wartości.

Polską fregatę, początkowo nazwaną „Pomorze”Wstępnie rozpatrywana była nazwa Bydgoszcz – Kujawy – zob. Krzysztof Drozdowski Bydgoszcz kontra Toruń. Zamiast „Daru Pomorza” miał pływać „Bydgoszcz-Kujawy”, bydgoszcz.wyborcza.pl, 2.06.2018., z trudnościami (omal nie zatonęła w Zatoce Biskajskiej) przeholowano do duńskiej stoczni w Nakskov, gdzie została odnowiona i przebudowana; m.in. wstawiono silnik spalinowy, wymieniono olinowanie i instalację elektryczną. Pod nazwą „Dar Pomorza”, nadaną dla upamiętnienia znacznego wkładu finansowego społeczeństwa Pomorza, przybyła do Gdyni 19 czerwca 1930 roku.

Pod polską banderą „Dar Pomorza”: odbył 102 rejsy szkolne, przepłynął pół miliona mil morskich – jest to odległość równa około 25 rejsom dookoła świata, zasłynął jako pierwszy statek w dziejach polskiej bandery handlowej, który opłynął dookoła świat, wyszkolił 13 384 studentów, W polskiej historii statku dowodziło nim sześciu komendantów: jako pierwszy – kpt.ż.w. Konstanty Maciejewicz-Matyjewicz, jako ostatni – kpt.ż.w. Tadeusz Olechnowicz.

W 1977 roku widoczna stała się potrzeba kosztownego remontu i modernizacji żaglowca, połączonych z dostosowaniem konstrukcji do nowych wymogów bezpieczeństwa. Koszt modernizacji miał być tylko kilka razy niższy od budowy nowego statku, wobec czego zdecydowano zbudować dla Wyższej Szkoły Morskiej w Gdyni nowy żaglowiec szkolny – późniejszy „Dar Młodzieży”. Kupnem „Daru Pomorza” zainteresowane były macierzysta stocznia Blohm + Voss, jak również armator ze Szwecji, zamiar jego przejęcia i przebudowy wyrażała też Wyższa Szkoła Morska w Szczecinie. Dzięki zaangażowaniu wielu osób, które na przełomie 1980/81 roku powołały Komitet Założycielski Muzeum Daru Pomorza, pod przewodnictwem Bolesława Mazurkiewicza doprowadzono jednak do zachowania żaglowca jako statku-muzeum. Uzyskano zgodę władz państwowych i 16 listopada 1982 roku Wyższa Szkoła Morska przekazała żaglowiec Centralnemu Muzeum Morskiemu. Po adaptacji dla celów muzealnych, dokonanej w Stoczni Remontowej Nauta, został on udostępniony do zwiedzania 27 maja 1983 roku. Zjazd polskich muzealników w 1984 roku uznał otwarcie „Daru Pomorza” za najciekawsze wydarzenie muzealne poprzedniego sezonu.

Kalendarium 1909–1929 9 marca 1908 – położenie stępki pod kadłub przyszłego żaglowca; nr stoczniowy 202, 3 kwietnia 1909 – ukończenie budowy i przekazanie armatorowi, 12 października 1909 – przyjęcie do służby jako statek szkolny niemieckiej marynarki handlowej „Prinzess Eitel Friedrich”, 6 kwietnia 1910 – statek wyszedł z Hamburga w dziewiczy rejs do Kristiansand i Antwerpii pod dowództwem komendanta Richarda Dresslera, 1919 – przejęcie przez Francuzów i przeprowadzenie do portu Saint-Nazaire, 1926 – zmiana nazwy na „Colbert”, 1927 – zakup przez barona M. de Forest, z zamiarem przekształcenia w jacht oceaniczny.

Kalendarium po 1929 1929 – zakup z datków społecznych przez Pomorski Komitet Floty Narodowej, 26 grudnia 1929–10 stycznia 1930 – jako „Pomorze” pod dowództwem Konstantego Maciejewicza przepłynął na holu w dwóch etapach – prowadzony przez holenderskie holowniki „Poolzee” i „Witte Zee” – z Saint Nazaire do duńskiej stoczni w Nakskov na remont, podczas remontu 1929/1930 – zmiana nazwy na „Dar Pomorza” (doświadczenia, zebrane przez stocznię Nakskov Skibsvaerft przy przebudowie żaglowca zaowocowały budową sławnego, pływającego do dziś pełnorejowca „Danmark”), 1930: 19 czerwca – przybycie na redę Gdyni, 13 lipca – w czasie uroczystości chrztu ks. biskup Stanisław Okoniewski poświęcił statek i jego banderę; rodzicami chrzestnymi zostali: Minister Przemysłu i Handlu Eugeniusz Kwiatkowski oraz żona Ministra Rolnictwa i Dóbr Państwowych, Maria Janta-Połczyńska (córka Romana Komierowskiego), 20 lipca–30 września – pierwszy rejs szkolny, 22 listopada 1931 – pierwsze przekroczenie równika, 16 września 1934 – 3 września 1935 – podróż dookoła świata pod dowództwem kpt.ż.w. Konstantego Maciejewicza-Matyjewicza; w dniu powrotu do Gdyni na stermaszcie statku zawisł wimpel o długości 39 metrów – symbol przebytych w czasie podróży 39 tys. Mm, 2–3 marca 1936 – opłynięcie przylądka Horn, 29 grudnia 1937 – dopłynięcie do Martyniki 1 września 1939 – 21 października 1945 – internowanie przez Szwedów w Sztokholmie, 24 października 1945 – powrót do Gdyni, 1972 – pod dowództwem kpt.ż.w. Kazimierza Jurkiewicza wygrał etap Operacji Żagiel (Cutty Sark Tall Ships’ Races) na trasie Solent – Skaw, pokonując szkolny bark ówczesnej Bundesmarine „Gorch Fock”, dowodzony przez kmdr. Ernsta von Witzendorffa, 1974 – udział w Operacji Żagiel w Gdyni. W klasie A statek zajął w regatach czwarte miejsce, 1976 – udział w regatach Operation Sail w USA, zorganizowanych dla uczczenia 200-lecia podpisania amerykańskiej Deklaracji Niepodległości. Wspaniałe przyjęcie statku przez amerykańską Polonię, 1980 – pod dowództwem kpt. ż.w. Tadeusza Olechnowicza wygrał 2-etapowe regaty Operacja Żagiel 80 oraz zdobył Cutty Sark Trophy, 15 września 1981 – ostatni rejs, wrzesień 1981 – po powrocie z ostatniego rejsu do Kotki (Finlandia) „Dar Pomorza” został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski 4 lipca 1982 – formalne wycofanie ze służby i przeniesienie bandery na Dar Młodzieży, 16 listopada 1982 – przekazanie Centralnemu Muzeum Morskiemu, 27 maja 1983 – otwarcie muzeum, czerwiec 1986 – z pokładu pracowała radiostacja amatorska SP0DM wystawiona przez SP2ZCD – HKŁ Audion przy KH ZHP Gdynia, 18 lipca–20 lipca 2003 – w czasie zlotu żaglowców z pokładu pracowała radiostacja amatorska SN0OSG wystawiona przez SP2ZIE – Morski Klub Łączności SZKUNER, 10 października 2009 – uroczystość odnowienia chrztu „Daru Pomorza” (Gdynia), październik 2009 – kilkudniowa okolicznościowa aktywność radiowa pod znakiem SN100DP z pokładu statku, zorganizowana z okazji setnych urodzin Daru Pomorza, przez pomorskich krótkofalowców, we współpracy z Centralnym Muzeum Morskim w Gdańsku.

Komendanci (kapitanowie) Tradycja tytułowania kapitana żaglowca komendantem pochodziła z jego poprzednika – żaglowca STS „Lwów” i przeszła na następcę – „Dar Młodzieży”. Funkcję komendanta pełnili: Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz (1929–1938) Konstanty Kowalski (1938–1939) Alojzy Kwiatkowski (1939–1945, radiooficer, p.o. komendanta w czasie internowania w Sztokholmie) Stefan Gorazdowski (1946–1952)„Dziennik Bałtycki” nr 46 (263), R. II, 16 lutego 1946 Kpt ż.w. Stefan Gorazdowski. Nowy komendant „Daru Pomorza”, s. 4. Kazimierz Jurkiewicz (1953–1977) Tadeusz Olechnowicz (1977–1982)

Dane techniczne typ ożaglowania: fregata obecny armator: Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku port macierzysty: Gdynia rok budowy: 1909 materiał konstrukcyjny: stal budowniczy: Blohm + Voss, Hamburg nr budowy 202 wymiary: długość po pokładzie: 80,3 m długość z bukszprytem: 93 m wysokość max.: 41,4 m szerokość: 12,6 m zanurzenie: 5,7 m pojemność rejestrowa: brutto: 1561 BRT (4418 m³) netto: 525 NRT (1486 m³) wyporność: 2500 ton powierzchnia żagli: 2100 m² silnik pomocniczy: 430 KM (316 kW), MAN, Diesel, załoga: ok. 189 osób (28 osób załogi stałej i 150–200 uczniów-praktykantów), prędkość pod żaglami: średnia 5 węzłów, największa osiągnięta 17 węzłów, Plany i modele fregaty opublikowano w czasopiśmie Mały Modelarz.

Muzeum „Dar Pomorza” Od 1982 „Dar Pomorza” jest Oddziałem Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. Zwiedzanie umożliwia poznanie historii statku, jego wyposażenia, pomieszczeń mieszkalnych praktykantów, załogi stałej oraz komendanta. W jednej z kabin oficerskich urządzono wystawę pamiątek z domu Karola Olgierda Borchardta, który był starszym oficerem Daru Pomorza w latach 1938–1939.

W 2016 „Dar Pomorza” zwiedziło prawie 138 tysięcy osób, w 2017 135 609 osóbNarodowe Muzeum Morskie: 469 836 zwiedzających., a w 2019 125.605 zwiedzających„Dar Pomorza” wyciągnięty z wody. Trwa remont słynnego żaglowca..

W 2019 na nabrzeżu Pomorskim, niedaleko miejsca cumowania Daru Pomorza, usytuowano makietę fregaty ze stali nierdzewnej w skali 1:40, wykonaną we Wrocławiu przez Stanisława Wysockiego i jego syna Michała. Artystom udało się odwzorować strukturę przestrzenną żaglowca ze wszystkimi detalami nadbudówek, linami i fakturą drewnianego pokładu, a sam statek został ukazany z wypełnionymi wiatrem żaglami. Model ma 2 m długości i 1,1 m wysokości, a koszt jego wykonania wyniósł 120 tys. zł. Osadzony jest na kamiennym postumencie, na którym znajduje się informacja dla niewidomych w alfabecie Braille’aDotykowa makieta Daru Pomorza w Gdyni. Pomaga zobaczyć świat rękoma.. Również w 2019 w pływającym doku Gdańskiej Stoczni Remontowej przeprowadzono renowację poszycia kadłuba.

Filatelistyka Poczta Polska wyemitowała 21 lipca 1980 r. znaczek pocztowy przedstawiający „Dar Pomorza” o nominale 8,4 złotego. Autorem projektu znaczka był Stefan Małecki. Obok żaglowca na znaczku widniał portret kpt. Konstantego Maciejewicza. Znaczek pozostawał w obiegu do 31 grudnia 1994 r.

Galeria

Inne jednostki w sztafecie „Lwów” „Dar Młodzieży”

Zobacz też Rejs Roku – Srebrny Sekstant

Przypisy

Linki zewnętrzne (SM100DP) 100-lecie Daru Pomorza na falach eteru „Dar Pomorza” na falach.... krótkich Odnowienie chrztu „Daru Pomorza”

Kategoria:Fregaty żaglowe Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Muzea w Gdyni Kategoria:Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku Kategoria:Polskie jachty i żaglowce Kategoria:Polskie statki szkolne Kategoria:Statki-muzea w Polsce Kategoria:Statki zbudowane w Blohm + Voss Kategoria:Śródmieście (Gdynia) Kategoria:Statki z XX wieku Kategoria:Zabytki w Gdyni Kategoria:Zbiorowości odznaczone Orderem Odrodzenia Polski