Rajd na Morzu Południowochińskim (operacja Gratitude) – amerykańska operacja wojskowa przeprowadzona w dniach 10–20 stycznia 1945 roku przez 3. Flotę Stanów Zjednoczonych. Nalot miał na celu wsparcie wojsk amerykańskich na wyspie Luzon oraz zniszczenie japońskich statków handlowych i konwojów.
Po zaatakowaniu lotnisk na Tajwanie flota amerykańska w nocy z 9 na 10 stycznia wkroczyła na Morze Południowochińskie. 12 stycznia samoloty startujące z lotniskowców zaatakowały japońską flotę u wybrzeży Indochin Francuskich. Następnie flota popłynęła na północ i 15 stycznia ponownie zaatakowała Formozę. 16 stycznia lotnictwo przeprowadziło naloty na Hongkong, Kanton i Hajnan, a 20 stycznia 3. Flota opuściła Morze Południowochińskie.
Tło alt=Zdjęcie przedstawia mapę Południowego Pacyfiku (okolice Indonezji). Na czerwono zaznaczono tereny kontrolowane przez aliantów (stan na 15 stycznia 1945 rok), a na biało tereny kontrolowane przez Japonię.|lewo|mały|Mapa Południowego Pacyfiku. Na czerwono zaznaczono tereny kontrolowane przez aliantów (stan na 15 stycznia 1945 rok) W czerwcu rząd Vichy, na mocy paktu podpisanego w Hanoi odstąpił Japończykom trzy lotniska i zezwolił na wkroczenie 60 000 żołnierzy Cesarstwa do Indochin FrancuskichUnited States Information Service: Druga wojna światowa. 1990, s. 116–127.. W lipcu 1941 roku Japończycy zajęli południowe Indochiny, wybudowali lotniska oraz bazę morską w Zatoce Cam Ranh. Władze francuskie pozostały jako rząd marionetkowy. Po wyzwoleniu Francji w 1944 roku rząd Vichy w Indochinach starał się nawiązać kontakt z rządem Wolnej Francji w Paryżu i rozpoczął przygotowania do zorganizowania powstania przeciwko Japończykom. Służby wywiadowcze Cesarstwa szybko dowiedziały się o zamiarach władz francuskich, w związku z czym Japończycy opracowali plan rozbrojenia sił francuskich i formalnego przejęcia IndochinDommen, Arthur J. (2001). The Indochinese Experience of the French and the Americans: Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam. Bloomington, Indiana: Indiana University Press. ISBN 0253338549..
W 1942 roku Japończycy zajęli Filipiny jednocześnie zyskując kontrolę nad Morzem Południowochińskim. Opanowanie tego akwenu umożliwiło inwazję na Azję Południowo-Wschodnią (w tym bogate w złoża ropy naftowej Holenderskie Indie Wschodnie). Po przejęciu tych terenów, Japończycy wykorzystywali Morze Południowochińskie do transportu ropy naftowej oraz kauczuku z rejonów Indonezji.
Gdy wojna obróciła się przeciwko Japonii, statki przepływające przez Morze Południowochińskie były często atakowane przez alianckie okręty podwodne oraz (od 1944 roku) lotnictwo. W miarę wzrostu strat wśród tankowców i frachtowców, rząd japoński nakazał statkom odbywać podróże przez Morze Południowochińskie w nocy, z dala od szlaków handlowych.
Pod koniec 1944 roku William Halsey, dowódca 3. Floty Stanów Zjednoczonych, starał się przeprowadzić nalot na Morze Południowochińskie. 21 listopada poprosił admirała Chestera Nimitza o pozwolenie na dokonanie ataku, lecz Nimitz nie wyraził zgody.
Przygotowanie operacji alt=Zdjęcie przedstawia 3. Flotę Stanów Zjednoczonych w drodze na Morze Południowochińskie. Z prawej strony ilustracji znajdują się amerykańskie lotniskowce, natomiast po lewej stronie widać amerykańskie niszczyciele. Fotografia została wykonana 8 grudnia 1944 roku w okolicy atolu Ulithi.|lewo|mały|3. Flota Stanów Zjednoczonych w rejonie Ulithi w grudniu 1944 roku 26 grudnia 1944 roku japońska marynarka ostrzelała z Zatoki Cam Ranh wojska alianckie w Mindoro, lecz nie wyrządziła żadnych znaczących szkód.
W obawie przed kolejnymi atakami Japończyków, Amerykanie postanowili zniszczyć japońskie wojska aeromobilne, które znajdowały się w Zatoce Cam Ranh oraz na Morzu Wewnętrznym. Ponieważ Morze Wewnętrzne znajdowało się poza zasięgiem bombowców, Amerykanie postanowili zaatakować wojska japońskie na Morzu Południowochińskim. 28 grudnia admirał Chester Nimitz udzielił zezwolenia Williamowi Halsey'owi na rozpoczęcie atakuPotter, E.B. (1985). Bull Halsey. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0870211463, str. 323–327.. alt=Zdjęcie przedstawia 3. Flotę Stanów Zjednoczonych w drodze na Filipiny. Po prawej stronie zdjęcia znajduje się amerykański niszczyciel, natomiast z lewej strony widać 2 lotniskowce. Zdjęcie zostało wykonane z pokładu lotniskowca USS "New Jersey" w styczniu 1945 roku.|mały|Okręty 3. Floty Stanów Zjednoczonych w drodze na Filipiny (styczeń 1945 rok) Plany nalotu przewidywały, że 3. Flota wypłynie na Morze Południowochińskie przez Cieśninę Luzon, zanim uda się na południowy zachód. Lotniskowce miały zaatakować japońskie pozycje na Tajwanie i zapewnić wsparcie podczas lądowania w Zatoce LingayenRoyal Navy (1995). War with Japan: Volume VI The Advance to Japan. London: HMSO. ISBN 0117728217, str. 133–134.. Wywiad aliantów oszacował, że na Formozie stacjonowało zwykle około 300 samolotów, około 500 znajdowało się w południowych Chinach i północnych Indochinach, kolejnych 170 w południowych Indochinach, Birmie i Tajlandii oraz 280 w Holenderskich Indiach Wschodnich. Przeszkodą dla aliantów okazała się również pogoda, gdyż w styczniu Morze Południowochińskie jest często nawiedzane przez tajfuny.
Przebieg operacji alt=Zdjęcie przedstawia mapę Morza Południowochińskiego z zaznaczoną na niej trasą 3. Floty Stanów Zjednoczonych w dniach 9-21 stycznia 1945 roku.|mały|Przybliżona trasa 3. Floty Stanów Zjednoczonych
Wpłynięcie na Morze Południowochińskie 3. Flota wypłynęła z Ulithi 30 grudnia 1944 roku. W dniach 3 i 4 stycznia lotniskowce zaatakowały japońskie lotniska na Tajwanie, Okinawie i pobliskich wyspach, próbując uniemożliwić użycie ich, do ataku na siły alianckie w Zatoce LingayenRoyal Navy (1995). War with Japan: Volume VI The Advance to Japan. London: HMSO. ISBN 0117728217, str. 131–132.. Działając na prośbę generała Douglasa MacArthura, w dniach 6 i 7 stycznia flota zaatakowała lotniska na wyspie Luzon. Dzień później admirał Thomas Kinkaid, dowódca 7. Floty Stanów Zjednoczonych, która była odpowiedzialna za lądowanie w Zatoce Lingayen, poprosił Halseya o zapewnienie osłony powietrznej w początkowym okresie inwazji na Luzon. Rankiem 9 stycznia Nimitz zwolnił 3. Flotę z bezpośredniego osłaniania obszaru Zatoki Lingayen i zezwolił jej na wejście na Morze Południowochińskie. Gdy wszystkie samoloty wylądowały na lotniskowcach, Halsey wydał rozkaz wykonania planowanego ataku na Morze Południowochińskie. W dniach 3–9 stycznia 3. Flota zestrzeliła ponad 150 japońskich samolotów, tracąc przy tym 86 własnych.
W nocy z 9 na 10 stycznia główne siły 3. Floty przepłynęły przez kanał Bashi. Żadna jednostka nie została wykryta przez Japończyków, chociaż amerykańskie nocne myśliwce operujące z lekkiego lotniskowca USS „Independence” zestrzeliły trzy japońskie samoloty transportowe, które lecące na Formozę. Flota otrzymała również meldunek, że wzdłuż południowego wybrzeża Chin w kierunku Tajwanu płynął duży japoński konwój, lecz Halsey zdecydował się go nie atakować, żeby uniknąć wykrycia przez wroga.
Ataki na południowe Indochiny Francuskie alt=Zdjęcie przedstawia 2 płonące japońskie statki handlowe płynące w stronę brzegu. Zostały one zaatakowane przez amerykańskie lotnictwo startujące z pokładu lotniskowca USS "Lexington", 12 stycznia 1945 roku w okolicach Juinhon (Indochiny Francuskie).|lewo|mały|Dwa japońskie statki zaatakowane przez lotnictwo, u wybrzeży Indochin Francuskich (12 stycznia 1945 rok) 11 stycznia o godzinie 14:00 3. Flota rozpoczęła przygotowania do ataku na Zatokę Cam Ranch. Flota podzieliła się na trzy grupy bojowe, jedna rozpoczęła podejście do ataku, natomiast pozostałe dwie wystrzeliły myśliwce w celu zapewnienia bojowego patrolu powietrznego nad pierwszą grupą. Przed świtem 12 stycznia jedna z grup wystrzeliła samoloty w celu poszukiwania japońskich statków w rejonie Zatoki Cam Ranh. Załogi tych samolotów przekazały przez radio lokalizację japońskich okrętów i przeprowadziły poszukiwania wrogich pancerników, których jednak nie udało się znaleźć. O 07:31, około pół godziny przed wschodem słońca, amerykanie rozpoczęli atak na nieprzygotowanych do obrony Japończyków.
Amerykańscy lotnicy odnieśli znaczny sukces w walce z japońskimi konwojami. Dwie grupy samolotów zaatakowały i zatopiły konwój 10 statków eskortowanych przez 7 okrętów wojennych w rejonie Qui Nhơn. Kolejny konwój został zlokalizowany i zatopiony w pobliżu Cape Padaran. Składał się na niego 1 tankowiec, 2 niszczyciele eskortowe i 1 okręt patrolowy. Konwój składający się z 8 okrętów został również zaatakowany w pobliżu Vũng Tàu, prowadząc do utraty 3 frachtowców, 3 tankowców oraz 3 niszczyciele eskortowe. Amerykańskie samoloty uderzyły również w japońską żeglugę w rejonie Sajgonu. W rejonie Sajgonu zostało zatopionych 7 frachtowców, 4 tankowce, 1 łódź patrolowa i 4 niszczyciele eskortowe. Przez pomyłkę zatopiony został również francuski krążownik La Motte-Picquet. Uszkodzona została także stacja kolejowa w Nha Trang i most między Sajgonem a Biên Hoà.
W sumie 12 stycznia zatopiono 46 japońskich statków, z czego 28 to były statki handlowe o łącznym tonażu 142 285 ton. Jednocześnie Amerykanie w Zatoce Cam Ranh zestrzelili 15 samolotów oraz kolejne 77 samolotów na okolicznych lotniskach. W sumie 3. Flota Stanów Zjednoczonych straciła 23 samoloty. Francuski rząd w Indochinach odmówił wydania Japończykom zestrzelonych pilotów amerykańskich i zapewnił im eskortę do chińskiej granicy. Amerykanom pomagali również cywile. alt=Zdjęcie przedstawia japoński statek zaatakowany przez lotnictwo na południowym Tajwanie, 15 stycznia 1945 roku.|mały|Japoński statek po ataku amerykańskiego lotnictwa (15 stycznia 1945 rok)
Atak na Formozę 12 stycznia o godzinie 19:31, 3. Flota zmieniła kurs i popłynęła na północny wschód, w kierunku Formozy. Kurs ten utrzymywano następnego dnia, aby ewentualnego japońskiego pościgu. 13 stycznia admirał floty Ernest King, szef operacji morskich, rozkazał 3. Flocie pozostać „w strategicznej pozycji do przechwytywania sił wroga zbliżających się do obszaru Zatoki Lingayen z północy lub południa”.
14 stycznia 3. Flota popłynęła na północ, by zaatakować Tajwan. Warunki pogodowe były złe i 15 stycznia o godzinie 3:00, John McCain zalecił Halsey'owi odwołanie nalotów. Mimo to dowódca 3. Floty postanowił kontynuować atak na północ i o 4:00 nakazał wystrzelenie samolotów rozpoznawczych w rejon Hongkongu.
15 stycznia 3. Flota znajdowała się około 273 km na południowy zachód od Formozy oraz 410 km na południowy wschód od Hongkongu. O godzinie 7:30 Halsey wydał rozkaz do ataku. Dziesięć myśliwców zostało wysłanych na Formozę, a kolejnych sześć na lotniska na wybrzeżu południu Chin. Ponadto dokonano osiem nalotów na statki w regionach Kaohsiung oraz Zuoying. Chociaż zlokalizowano dużą liczbę statków, atak został w dużej mierze udaremniony przez złą pogodę i ciężki ogień przeciwlotniczy. W rejonie Kaohsiung Amerykanie zatopili niszczyciel oraz 1 tankowiec. W okolicach Peskador amerykańskie samoloty zatopiły niszczyciel Tsuga. W sumie 3. Flota zniszczyła 34 japońskie samolotów oraz straciła 12 własnych. O godzinie 16:44 lotniskowce zmieniły kurs, aby zaatakować południowe Chiny.
Atak na Południowe Chiny alt=Zdjęcie przedstawia port w Hongkongu w trakcie ataku amerykańskiego lotnictwa 16 stycznia 1945 roku. Na pierwszym planie widać japońskie statki zbombardowane przez Amerykanów.|lewo|mały|Japońskie okręty w Hongkongu zaatakowane przez amerykańskie lotnictwo (16 stycznia 1945 rok)