thumb|240px|Rafał Czerwiakowski. Popiersie. Kraków ul. Kopernika 40 Rafał Józef Czerwiakowski (ur. 24 października 1743, zm. 5 sierpnia 1816) – polski anatom, chirurg, położnik, twórca pierwszej w Polsce katedry chirurgii.
Życiorys Syn administratora majątku ziemskiego. Pierwsze nauki pobierał w domu, następnie w szkole pijarskiej w Pińsku. W 1762 roku wstąpił do zakonu pijarów, w 1765 złożył śluby zakonne. W 1771 roku został wysłany do Rzymu na studia medyczne, które ukończył w 1776 roku z tytułem doktora medycyny i filozofii. Uzupełniał wiedzę chirurgiczną w Paryżu, a położniczą w Berlinie. Przez trzy lata praktykował w Szpitalu św. Ducha w Rzymie. Wrócił do Polski w 1779 roku. Osiadł w Krakowie, gdzie rozpoczął nauczanie chirurgii, położnictwa i anatomii na poziomie uniwersyteckim, w pierwszym szpitalu klinicznym w Krakowie (Szpital Akademicki Św. Barbary) powstałym w 1780 roku z inicjatywy Andrzeja Badurskiego w pojezuickim Kolegium św. Barbary przy Małym Rynku. Był pierwszym w Polsce organizatorem kształcenia chirurgów. Został profesorem Anatomii, Chirurgii i Położnictwa w reformowanej przez Hugona Kołłątaja Akademii Krakowskiej. Rozpoczął pracę jako chirurg w szpitalu św. Łazarza, tworząc pierwszą w Polsce uniwersytecką Katedrę Chirurgii i Położnictwa w Krakowie (do 1785 także anatomii). W tym czasie za wstawiennictwem prymasa Michała Poniatowskiego został przez papieża zwolniony ze ślubów zakonnych. W 1785 roku król Stanisław August Poniatowski nadał mu tytuł „nadwornego konsyliarza”. W czasie insurekcji kościuszkowskiej pełnił funkcję naczelnego chirurga wojsk polskich (został naczelnym lekarzem w Głównym Lazarecie w Krakowie). W 1803 roku opuścił katedrę z powodu choroby i zaczął pisać pracę „Narząd opatrzenia chirurgicznego”, która stała się pierwszym podręcznikiem chirurgii teoretycznej i praktycznej w języku polskim. Był wynalazcą kilku narzędzi chirurgicznych np. gnipsu (noża zakończonego główką używanego do rozcinania ran) i wyciągu do leczenia złamań kości. Był prekursorem ortopedii w Polsce. Dzięki zasługom dla chirurgii polskiej został nazwany „ojcem chirurgii polskiej”. Zajmował się też działalnością dobroczynną. Był lekarzem studentów mieszkających w bursach, ubogich leczył bezpłatnie. Posiadał dużą kolekcję książek i instrumentów chirurgicznych, które w testamencie zapisał Akademii Krakowskiej. Obecnie (2022) takie narzędzia jak: żelazne żegadła (kautery) i kulociągi ze zbiorów Rafała Czerwiakowskiego znajdują się wśród eksponatów w Muzeum Historii Medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, które od 1992 roku ma swoją siedzibę w Domu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego przy ulicy Radziwiłłowskiej 4.
Był mężem Marii z Maszyńskich, mieli syna Ignacego Rafała Napoleona (1808-1882).
Pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, (pas 25, wsch., gr. rodz.). Był jedną z pierwszych znanych i zasłużonych postaci, które zostały pochowane na nowym cmentarzu. Pierwszy nekrolog informujący o pochówku na cmentarzu Rakowickim w „Gazecie Krakowskiej”, który ukazał się w 1816 roku dotyczył właśnie pogrzebu profesora Rafała Czerwiakowskiego.
Dzieła Autor szeregu prac, między innymi: Wywód o narzędziach cyrulickich (1779) Dyssertacyja o szlachtności, potrzebie i użytku chirurgii (1791) Narząd opatrzenia chirurgicznego (w sześciu częściach, ukazała się po śmierci profesora, 1816-17) Chirurgia praktyczna (pozostała w rękopisie, wydana drukiem w 1969).
Upamiętnienie W Krakowie przy ul. Floriańskiej znajduje się kamienica Pod Wiewiórką, w której mieszkał Czerwiakowski. W 1989 r. na fasadzie budynku umieszczono tablicę z napisem: „Tu żył i zmarł Rafał Józef Czerwiakowski 1743–1816, ojciec chirurgii polskiej”. W 1989 r. Poczta Polska wyemitowała w nakładzie 6 mln sztuk upamiętniający go znaczek pocztowy o nominale 40 złotych. Od 1989 r. przy ul. Kopernika 40 na terenie dawnego budynku Szpitala Uniwersyteckiego znajduje się jego pomnik – popiersie autorstwa Józefa Sękowskiego. Jest patronem ulicy w Dzielnicy XII Bieżanów-Prokocim (Rżąka). W 1992 r. jego imieniem nazwano szpital położniczy przy ul. Siemiradzkiego w Krakowie. W kolegiacie św. Anny w Krakowie znajduje się epitafium upamiętniające chirurga.
Przypisy Teresa Stanisławska, Jan Adamczewski: Kraków ulica imienia. Kraków: Oficyna Wydawnicza „BIK”, 2000,
Nowa encyklopedia PWN. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, . Mała encyklopedia medycyny. T. 1. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, .
Bibliografia
Linki zewnętrzne Prace Rafała Józefa Czerwiakowskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Lekarze w powstaniu kościuszkowskim Kategoria:Polscy chirurdzy Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Urodzeni w 1743 Kategoria:Zmarli w 1816 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim