mały|Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP mały|Dawny klasztor dominikanów mały|Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy Wielkie Oczy () – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, siedziba gminy Wielkie Oczy. Ma status sołectwa. Leży na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, w pobliżu granicy z Ukrainą.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.
Wielkie Oczy były miastem. Lokowane w 1671 roku, utraciły prawa miejskie w 1935 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 82-83..
Części wsi +Integralne części wsi Wielkie Oczy SIMC Nazwa Rodzaj0613270 Horysznie część wsi0613286 Mielniki część wsi
Historia Nazwa pochodzi prawdopodobnie od istniejących tu niegdyś dwóch stawów. Początki miejscowości sięgają XIV w. Już w XVI wieku istniał w Wielkich Oczach kościół będący filią parafii w Krakowcu. Przy nim Andrzej Modrzewski w 1667 roku osadził dominikanów. W następnych latach wybudowano murowany kościół i niewielki klasztor.
W 1671 roku Wielkie Oczy otrzymały od króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego prawa miejskie. W miasteczku rozwijał się handel i rzemiosło. Mikołaj Bazyli Potocki, starosta kaniowski, zapisał dobra Wielkie Oczy w województwie ruskim położone synowcowi swemu ks. Kajetanowi Potockiemu, kanonikowi katedralnemu krakowskiemuSadok Barącz: Pamiątki buczackie. Lwów: Drukarnia Gazety Narodowej 1882, s. 68–69..
Po I rozbiorze Polski Wielkie Oczy znalazły się w zaborze austriackim. Początkowo należały do cyrkułu samborskiego, a po jego zniesieniu, od 1782 r., do cyrkułu przemyskiego. Ewaryst Andrzej, hrabia Kuropatnicki w wydanej po raz pierwszy w 1786 r. „Geografii (...) Galicyi i Lodomeryi” tak pisał o Wielkich Oczach: Przedtym to miasto domu Łaszczów, potym Potockich, potym xiążąt Lubomirskich; jest tu i klasztor XX. Dominikanów i kościół, w którym cudowny jest obraz Matki Boskiej. W latach 1854-1867 miasteczko należało do powiatu Krakowiec, a po kolejnej reformie administracji – do powiatu jaworowskiego Królestwa Galicji i Lodomerii.
W XIX w. działały tu dwie garbarnie, dwie cegielnie i aż cztery gorzelnie. W mieście w 1842 roku urodził się Bernard Henner, właściciel zakładów fotograficznych i radny miasta Przemyśla Pod koniec XIX w. było tu ok. 2 tys. mieszkańców – Żydów, Polaków i Rusinów. Po wojennych zniszczeniach w 1915 roku Wielkie Oczy podupadły, a w 1935 roku utraciły prawa miejskie.
W II Rzeczypospolitej miejscowość w powiecie jaworowskim w woj. lwowskim. W 1943 Ukraińska Policja Pomocnicza zamordowała tutaj 45 Żydów. W 1944 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali na terenie wsi 31 Polaków.
W 1926 roku władze zakonu dominikanów zlikwidowały klasztor, a parafię przekazały diecezji przemyskiej. W 1986 roku na frontonie kościoła umieszczono tablicę ku czci Polaków pomordowanych w latach 1939 - 1946, zawierającą nazwiska wielu mieszkańców Wielkich Oczu i okolicznych wsi.
O dawnym miejskim charakterze świadczy układ urbanistyczny z kwadratowym rynkiem, otoczonym kamieniczkami i drewnianymi domami. O dawnym współistnieniu trzech religii świadczą obiekty sakralne tych wyznań.
Turystyka Szlak Architektury Drewnianej – Trasa nr VI (lubaczowska)
Galeria
Ludzie związani z Wielkimi Oczami
Zobacz też Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy w Wielkich Oczach Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Wielkich Oczach Synagoga w Wielkich Oczach Cmentarz żydowski w Wielkich Oczach
Przypisy Raport o stanie gminy Wielkie Oczy w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 7 Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Linki zewnętrzne
Mapa katastralna miasteczka Wielkie Oczy z 1854 Autorska strona monograficzna Krzysztofa Dawida Majusa
Kategoria:Dawne miasta w województwie podkarpackim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVII wieku Kategoria:Wsie w powiecie lubaczowskim