Góra () – miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim, siedziba władz powiatu górowskiego i gminy miejsko-wiejskiej Góra. Historycznie leżące na Dolnym Śląsku.

Góra uzyskała lokację miejską przed 1298 rokiem. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego z 1 stycznia 2023 r. miasto miało 10 877 mieszkańców (362. miejsce w kraju). Jego powierzchnia wynosiła 13,65 km² (443. miejsce w kraju), natomiast gęstość zaludnienia 796,8 osób/km².

Nazwa thumb|left|Góra jako „Gurow” wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie.

Nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy wypukłej formy ukształtowania terenu – Góry. Miejscowość została wymieniona w formie Gora w 1327 roku w łacińskim dokumencie wydanym w Górze. W 1475 r. w łacińskich statutach Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanych formach Gora oraz Gore. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińskie nazwy: Gura, Gora.

W dziele Matthäusa Meriana pt. „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae” z 1650 r. miejscowość wymieniona jest pod trzema zgermanizowanymi nazwami Guhr, Guhra oraz Guhrau, którą autor tłumaczy na język niemiecki jako górę: „Stadt Name heisset auff Teutsch ein Berg”.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wymienia dwie nazwy miejscowości – Góra oraz zgermanizowaną Guhrau W 1750 roku nazwa Gurow wymieniona jest w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska.

Nazwę Gurów w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.

Historia

Pierwsza wzmianka o wsi Góra pojawiła się już w 1155 r. w bulli papieża Hadriana IV, która opisuje posiadłości biskupstwa wrocławskiego (prawdopodobnie zapis dotyczy pobliskiej wsi Stara Góra). Nazwa miejscowości ma związek z położeniem na wzniesieniu terenu.

Oprócz wcześniejszych wzmianek. w 1791 roku. Friedrich Albert Zimmermann opublikował swój dziesiąty tom wielotomowego dzieła „Beyträge zur Beschreibung von Schlesien”, poświęconego opisowi Śląska. W tomie tym opisał również Górę. Napisał o niej na podstawie dokumentu pochodzącego od pastora Ehrharda, z którego wynikało, że tutejszy kościół parafialny miał istnieć już w 1058 roku. Wspomniał również o dokumencie z 1067 roku, będącym odpisem aktu fundacyjnego dotyczącym różnych dochodów tego kościoła parafialnego, w którym wymieniono między innymi burmistrza oraz prawa miejskie.  Zimmermann napisał także, że miasto nie powstało za sprawą księcia Henryka, który w niedalekiej przeszłości miał panować nad miastem. Stwierdził, że nie można z całą pewnością określić ani czasu założenia miasta, ani jego założyciela: „Guhrau ma ten sam los co większość miast Śląska, nie można powiedzieć nic pewnego ani o czasie jej zbudowania, ani o jej założycielu”

W drugiej połowie XIII wieku w niewielkiej odległości od wsi zaczęła się tworzyć osada typu miejskiego. Lokacji Góry na prawie niemieckim dokonał książę Henryk III głogowski. Dokument lokacyjny zaginął; przypuszcza się, że nastąpiło to w 1288 r. lub 1289 r. Wówczas wieś Górę poczęto nazywać Starą Górą.

Rozwój miasta postępował bardzo szybko, gdyż w ciągu niewielu lat wykupiono od księcia szereg przywilejów: prawo targowe, handel solą i mennicę (poświadczona już w 1300 r.). W 1304 r. istniała już rada miejska z burmistrzem i rajcami. W 1319 r. Góra przeszła we władanie linii ścinawskiej Piastów śląskich, pod koniec XIV w. – Piastów cieszyńskich, a w 1506 r. – w ręce czeskie. W drugiej połowie XV stulecia nawiedziły Górę dwa wielkie pożary. Pierwszy całkowicie spopielił miasto. Drugi ponownie zniszczył świeżo odbudowane budynki. Prawdopodobnie po drugim pożarze mieszczanie przystąpili do budowy gotyckiego ratusza. Jego wieża zachowała się jako dzwonnica wzniesionego później zboru ewangelickiego. Ten ślad ratusza zniknął bezpowrotnie w 1966 r., kiedy to zbór rozebrano do fundamentów, a na jego miejscu powstał skwer, na którym obecnie znajduje się Pomnik Wolności.

O zamożności Góry stanowiło sukiennictwo. Nabrało także dużego znaczenia młynarstwo wiatrakowe. Podstawowym czynnikiem warunkującym pomyślny rozwój gospodarczy było dogodne położenie geograficzne – tuż przy granicy z Polską – co pozwoliło utrzymywać bardzo korzystne stosunki handlowe. W drugiej połowie XVI i w początkach XVII w. miasto przeżywało największy w swych dziejach rozkwit, była ośrodkiem sukiennictwa i młynarstwa. Przed wojną trzydziestoletnią Góra liczyła 5 tys. mieszkańców i posiadała 699 domów. Stawiało to ją w rzędzie śląskich miast średniej wielkości.

Wojna trzydziestoletnia przerwała ten rozwój. Obrządek luterański znalazł tu wielu wyznawców, toteż przymusowa rekatolicyzacja spowodowała, że z Góry i jej okolic wywędrowało 4 tys. protestantów, którzy osiedlili się w granicach państwa polskiego. thumb|left|Widok Góry przed 1819 r. W styczniu 1741 r. Góra wraz z innymi miastami śląskimi przeszła pod panowanie pruskie. W czasie wojny siedmioletniej miasto spotkała największa w jego historii klęska żywiołowa. W 1759 r. zostało podpalone przez wojska rosyjskie i doszczętnie strawione przez ogień. Dopiero po 25 latach odbudowa dobiegła końca. Zabudowano nawet puste place, które pozostały po wojnie trzydziestoletniej. Na przełomie XVIII i XIX stulecia położenie gospodarcze Góry zaczęło się zmieniać. Zmalała rola sukienników. Wpłynął na to z jednej strony rozwój przemysłu tekstylnego, z drugiej – protekcjonizm władz rosyjskich. Główną rolę zaczęło odgrywać młynarstwo i handel artykułami żywnościowymi. thumb|Nieczynny dworzec kolejowy 14 grudnia 1885 r. Góra została połączona jednotorową linią kolejową z Bojanowem o długości 15,2 km. W październiku 1906 r. otwarto 35-kilometrową, jednotorową linię kolejową do Odrzycka, dzięki czemu Góra uzyskała połączenie z siecią kolejową Dolnego Śląska (w latach 1920–1939 z powodu wytyczenia granicy polsko-niemieckiej zamknięto 5,4 km odcinek Bojanowo-Zaborowice). W styczniu 1992 zawieszono przewozy pasażerskie na całej 50-km linii kolejowej nr 372 Bojanowo–Góra Śląska–Odrzycko.

W pobliżu stacji kolejowej wzniesiono największy zakład przemysłowy Góry – cukrownię (1889). W tym czasie powstały także mleczarnia (1882), młyn parowy z piekarnią (1892) i rzeźnia (1892) – oparte na rolniczym zapleczu.

Po I wojnie światowej powstanie granicy niemiecko-polskiej podkopało egzystencję ekonomiczną Góry. W okresie międzywojennym stała się miastem prowincjonalnym. W wyniku przegranej przez Niemcy II wojny światowej Góra wraz z całym Dolnym Śląskiem weszła w skład państwa polskiego. Została zasiedlona przede wszystkim przez Polaków z ziem przyłączonych do Związku Radzieckiego. Niedługo po wojnie wyburzono ratusz.

Ludzie związani z Górą

Kalendarium thumb|Zamek w Górze thumb|Młyn w Górze thumb|Kościół pw. św. Katarzyny w Górze thumb|Budynek poczty w Górze 1155 – pierwsza źródłowa informacja o wsi Góra (w bulli papieża Hadriana IV). Na gruntach tej wsi powstało później miasto. 1288/1289 – lokacja miasta Góra dokonana przez księcia Henryka III głogowskiego. Wieś Góra dla odróżnienia zaczęto zwać Starą Górą. 1300 – mieszczanie górowscy odkupili od księcia Henryka mennicę, prawo targowe i prawo targu solą – przywileje bardzo znaczące dla rozwoju ekonomicznego miasta. W mennicy bito kwartniki i halerze. 1310 – Góra stała się ośrodkiem administracji książęcej, któremu podlegało ponad 30 okolicznych wsi (m.in. w zakresie sądownictwa). W tymże samym roku Góra przystąpiła do konfederacji miast księstwa głogowskiego utworzonej przeciw bandytom, złodziejom i innym przestępcom. 1329 – ówczesny właściciel Góry książę Jan ścinawski przekazał swoje księstwo w lenno królowi Czech Janowi Luksemburczykowi. Od tego czasu Góra jeszcze wielokrotnie będzie zmieniała właściciela. 1343 – z tego roku pochodzi pierwsza wiadomość o istnieniu w Górze szkoły parafialnej. 1375 – miasto zostało podzielone na dwie części. Jedna z nich należała do króla Czech Wacława, a druga do książąt głogowskich i żagańskich. 1389 – w Górze funkcjonowały 4 cechy rzemieślnicze: sukienników, rzeźników, szewców i piekarzy. 1404 – miasto stało się lennem, a następnie własnością książąt cieszyńskich. 1457 – pierwszy z wielkich pożarów miasta, w wyniku którego Góra została praktycznie całkowicie zniszczona. 1458 – książę Włodko nadał zakonowi franciszkanów grunty we wsi Kajęcin – z przeznaczeniem na klasztor. 1478 – kolejny pożar, w odbudowywanym mieście ocalało tylko 40 domów, kościół i młyn. 1480 – walki o miasto i księstwo głogowskie pomiędzy Janem Żagańskim a Małgorzatą Cylejską, wdową po Władysławie głogowskim, do którego Góra od 1442 należała. 1491 – właścicielem Góry jest Jan Olbracht, późniejszy król Polski. 1499 – namiestnikiem na Śląsku i w księstwie głogowskim jest Zygmunt, późniejszy król Zygmunt I Stary. 1508 – inkorporacja księstwa głogowskiego (w tym Góry) do korony czeskiej, dokonana przez króla Czech i Węgier Władysława Jagiellończyka. 1526 – miasto wraz z okręgiem znalazło się pod panowaniem Habsburgów austriackich. 1528 – wprowadzenie reformacji w powiecie górowskim 1567 – cesarz Maksymilian II w Pradze potwierdził wszystkie wcześniej uzyskane przez Górę prawa i przywileje. 1577 – podobnego potwierdzenia praw Góry dokonał kolejny władca, cesarz Rudolf II w Wiedniu. 1581 – z tego roku pochodzi najstarszy zachowany akt prawny dotyczący Górowskiego Bractwa Strzeleckiego. 1590 – w Górze powstała pierwsza apteka. 1597 – w Górze istniało kilkanaście cechów: sukienników, rzeźników, szewców, piekarzy, krawców, kuśnierzy, ślusarzy i kowali, płatnerzy, rękawiczników, stolarzy, kołodziejów i stelmachów, garncarzy, tkaczy i 1 cech wspólny dla pozostałych rzemieślników. Najznaczniejszym był cech sukienników. 1601 – miasto wykupiło od cesarza lenno zamkowe, tzn. przywileje, daniny, opłaty i prawa, z których dochody znacznie wzbogaciły kasę miejską. 1618 – w Europie rozpoczęła się wojna trzydziestoletnia, która nie ominęła Góry i była przyczyną jej ekonomicznego upadku. 1618/1621 – w Górze działała oficyna drukarska. Z tego okresu zachowały się trzy druki muzyczne. 1626 – w mieście stacjonowały wojska Mansfelda, Wallensteina, Lichtensteina. Mieszkańcy zobowiązani byli do świadczeń na ich utrzymanie. 1629 – znaczne wyludnienie miasta (rekatolicyzacja – ewangelicy wyemigrowali do pobliskiego Leszna, Wschowy, Bojanowa, Rawicza, Jutrosina, Zaborowa, Szlichtyngowy). 1632-1635 – w Górze stacjonowały wojska saksońskie, brandenburskie i szwedzkie. Miasto dotkliwie odczuło ich pobyt. 1653/1654 – postępująca rekatolicyzacja. W powiecie Góra w ręce katolików powróciło 20 kościołów. ok. 1660 – słynny proces o czary, jeden z ostatnich w księstwie głogowskim. Górowski grabarz Hennig posądzony o konszachty z diabłem zostaje spalony na stosie. 1707–1741 – ewangelicy górowscy, którzy ponownie pojawili się w mieście, z braku świątyń dla nich przeznaczonych zbierali się na modły na łąkach, pod lasami. 1741 – Góra wraz ze Śląskiem przeszła we władanie pruskie. W mieście utworzony został garnizon huzarów (1 szwadron). 1759 w mieście i na przedmieściach zamieszkiwało 3361 mieszkańców. trzeci wielki pożar Góry. Miasto zostało podpalone przez wojska rosyjskie. Odbudowa trwała do 1784. 1765 – na wieży ratuszowej zainstalowano zegar miejski. 1770 – średniowieczne mury miejskie okalające miasto zostały częściowo rozebrane, a fosa zasypana. Na tym miejscu powstały ogrody. 1791 – miasto odwiedził (podróżujący po Śląsku) król Fryderyk Wilhelm II. 1798 – wybudowanie nowego budynku szkolnego w miejsce czterech mniejszych, spalonych w trakcie pożaru. 1802 – Góra liczy 2790 mieszkańców.