Hohenzollernowie, dawn. także Zollernowie – niemiecka dynastia wywodząca się ze Szwabii. Jej przedstawiciele panowali w krajach niemieckich (m.in. Brandenburgii, Ansbach, Bayreuth, Prusach), od 1871 jako cesarze niemieccy oraz w Rumunii (w latach 1869–1947, linia Hohenzollern-Sigmaringen).

Początki dynastii Dynastia wywodzi się z leżącego na terenie dzisiejszej Badenii-Wirtembergii hrabstwa Zollern. Za praojca uważa się wzmiankowanego przez Bertolda z Reichenau i żyjącego w XI w. Burkharda I de Zolorin. Jego syn Fryderyk I, zwany Maute, otrzymał w 1111 tytuł hrabiego od cesarza Henryka V. Jego wnuk, Fryderyk III (zm. 1201) wraz z ręką Zofii von Raabs przejął w 1191 prawa do dziedzicznego urzędu i władztwa burgrabiego Norymbergi, we Frankonii, gdzie panował jako Fryderyk I. Od dwóch synów tej pary, Konrada I z Norymbergii i Fryderyka IV z Zollern, którzy podzielili między siebie rodowe dobra, wywodzą się główne linie dynastii: frankońska i szwabska.

Początkowo panujący jako hrabiowie (zu) Zollern, z czasem szwabscy a za nimi frankońscy Hohenzollernowie zaczęli używać zmienionej wersji swojego tytułu-nazwiska - (von) Hohenzollern (od rodowego gniazda - zamku Hohenzollern, nazwanego tak ze względu na swoje strategiczne położenie na szczycie 855-metrowej góry w Jurze Szwabskiej). Zamek Hohenzollern do dzisiaj pozostaje własnością rodu i jest wspólnie kontrolowany przez dwie obecnie istniejące linie rodu, frankońską z Brandenburgii-Prus (cesarską) i szwabską z Sigmaringen (książęcą).

Istniała także boczna linia Zollernów tytułująca się hrabiami Hohenberg, wywodząca się od Burkharda II, młodszego syna hrabiego Fryderyka I Mautego. Linia ta, podzielona później na linie Hohenberg-Rotenburg i Nagold-Wildberg, wygasła ostatecznie w 1486. Z rodu Hohenbergów wywodziła się Gertruda (córka Burkharda V), królowa Niemiec jako żona Rudolfa I Habsburga (Habsburgowie ostatecznie przejęli dobra i dziedzictwo jej rodu).thumb|Zamek Hohenzollern Linia frankońska Linia odziedziczyła dobra we Frankonii z burgrabstwem Norymbergi.

W 1363 burgrabia Fryderyk V został wyniesiony do godności księcia Cesarstwa (). Jego syn Fryderyk VI w 1415 w zamian za poparcie w wyborach cesarskich uzyskał od Luksemburgów Marchię Brandenburską wraz z tytułem elektora (od 1417). Od elektora Albrechta III Achillesa wywodzi się także starsza linia Hohenzollern-Ansbach. Pochodził z niej Albrecht Hohenzollern, ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego w Prusach i pierwszy książę pruski – syn Fryderyka, margrabiego Ansbachu i Zofii Jagiellonki.

W 1618 po śmierci Albrechta Fryderyka opróżnione księstwo Prus Książęcych objęła za zgodą króla polskiego linia elektorska. Od młodszych synów elektora Jana Jerzego wywodzi się młodsza linia Hohenzollern-Ansbach (wygasła w 1806) i linia Hohenzollern-Bayreuth (wygasła w 1763).

W 1657 w wyniku układów welawsko-bydgoskich Hohenzollernowie uzyskali suwerenność w Prusach. Elektor brandenburski Fryderyk III ogłosił się 18 stycznia 1701 w Królewcu królem w Prusach (). Fryderyk II Wielki zmienił ten tytuł w 1772 na króla Prus (). Po I i II wojnie śląskiej w wyniku podpisanego pokoju wrocławskiego w 1742 Fryderyk II Wielki zdobył większą część Śląska, pokonując Austrię Marii Teresy.

18 stycznia 1871 król Prus Wilhelm I Hohenzollern został ogłoszony w Wersalu cesarzem niemieckim w granicach tzw. małych Niemiec. Po przegranej I wojnie światowej w 1918 cesarz Wilhelm II abdykował w obliczu rewolucji i wyemigrował do Holandii.

Po przekształceniu tytułów arystokratycznych w część nazwisk, członkowie frankońskiej linii rodu Hohenzollernów noszą nazwisko Prinz von Preußen (Prinzessin von Preußen w przypadku kobiet). Głową rodu dawnego królewskiego domu pruskiego jest Jerzy Fryderyk Hohenzollern (ur. 1976).

Władcy z linii frankońskiej Elektorzy brandenburscy thumb|upright|Herb wielki królów Prus

Fryderyk I Hohenzollern Fryderyk II Żelazny Albrecht III Achilles Jan Cicero Joachim I Nestor Joachim II Hektor Jan Jerzy Hohenzollern Joachim Fryderyk Hohenzollern Jan Zygmunt Hohenzollern Jerzy Wilhelm Hohenzollern Fryderyk Wilhelm Hohenzollern Fryderyk III Hohenzollern (Fryderyk III jako elektor)

Królowie pruscy Fryderyk I Hohenzollern (Fryderyk I jako król) Fryderyk Wilhelm I Hohenzollern Fryderyk II Wielki August Wilhelm Hohenzollern (nie panował – następca tronu) Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern Fryderyk Wilhelm III Hohenzollern Fryderyk Wilhelm IV Hohenzollern thumb|upright|Herb Cesarstwa Niemieckiego

Królowie Prus i cesarze niemieccy Wilhelm I Hohenzollern Fryderyk III Hohenzollern Wilhelm II Hohenzollern

Linia Hohenzollern-Ansbach Jerzy von Ansbach, książę Karniowa, książę Opola i Raciborza, pan Bytomia, Tarnowskich Gór i Bogumina Jerzy Fryderyk von Ansbach, książę Karniowa, książę Opola i Raciborza (potem Żagania), pan Bytomia, Tarnowskich Gór i Bogumina

Margrabiowie na Starej Marchii i Priegnitz: 1447–1464 Fryderyk Młodszy (syn Fryderyka I margrabiego Brandenburgii)

Margrabiowie na Ansbach: 1486–1536 Fryderyk Starszy (syn Albrechta Achillesa elektora Brandenburgii) 1536–1543 Jerzy (syn) 1543–1603 Jerzy Fryderyk (syn) 1603–1625 Joachim Ernest (syn Jana Jerzego elektora Brandenburgii)

Margrabiowie na Bayreuth: 1486–1495 Zygmunt (syn Albrechta Achillesa elektora Brandenburgii)

Margrabiowie na Kulmbach: 1541–1557 Albrecht Alcybiades (wnuk Fryderyka Starszego)

Margrabiowie na Kostrzynie: 1535–1571 Jan I (syn Joachima I elektora brandenburgii)

Książęta na Karniowie: 1524–1543 Jerzy (syn Fryderyka Starszego margrabiego na Ansbach) 1543–1603 Jerzy Fryderyk (syn) 1606–1624 Jan Jerzy (syn Joachima Fryderyka elektora Brandenburgii)

Margrabiowie na Schwedt: 1688–1711 Filip (syn Fryderyka Wilhelma elektora Brandenburgii) 1711–1771 Fryderyk Wilhelm (syn) 1771–1788 Henryk Fryderyk (brat)

Książęta Prus 1525–1618 Albrecht Hohenzollern Albrecht Fryderyk Hohenzollern

Książęta Karniowa Jan Jerzy (książę Karniowa)

Linia szwabska W wyniku podziału przejęli dobra w Szwabii z gniazdowym hrabstwem Zollern. W 1576, po śmierci hr. Karola I, dobra szwabskich Hohenzollernów podzielili między siebie trzej jego najstarsi synowie, którzy założyli główne linie rodu: Hohenzollern-Hechingen, Hohenzollern-Sigmaringen (jedyna kontynuowana do dzisiaj) oraz Hohenzollern-Haigerloch (wygasła w 1634 na hrabim Karlu, następnie w 1681 reaktywowana jako młodsza linia Hohenzollernów z Sigmaringen; wygasła ponownie w 1767 na hrabim Franzu Christophie Antonie). Już w następnym pokoleniu, w 1623, dwie najstarsze linie wyniesiono do godności książąt Rzeszy. Jan Jerzy stał się księciem Hohenzollern-Hechingen a Jan księciem Hohenzollern-SigmaringenTytuły te zostały nadane w primogeniturze, to znaczy że były dziedziczone tylko przez najstarszego męskiego członka rodu. Pozostali agnaci pozostawali hrabiami i hrabiankami aż do 1806, kiedy szwabskie księstwa Hohenzollernów stały się formalnie suwerenne i wszyscy członkowie dynastii przyjęli tytuły książęce. Oprócz tego członkowie rodu używali w swojej oficjalnej tytulaturze szeregu innych tytułów dynastycznych, w tym burgrabiów Norymbergii.. Ich księstwa przetrwały rozwiązanie Świętego Cesarstwa Rzymskiego w 1806, jednak w 1850 oba te formalnie suwerenne wówczas państwa stowarzyszone w Związku Niemieckim zostały w wyniku sprzedaży inkorporowane przez Prusy i utworzyły Prowincję Hohenzollern. Starsza ze szwabskich linii rodu, Hohenzollern-Hechingen, wygasła w 1869 na księciu Konstantynie.

W 1866 książę Karol von Hohenzollern-Sigmaringen w efekcie układów dyplomatycznych objął tron Rumunii jako Karol I. W 1881 przyjął tytuł króla. Jego starszy brat Leopold miał wg planów Bismarcka także zasiąść na tronie Hiszpanii po obaleniu I Republiki. Starania te stały się jednym z pretekstów wybuchu wojny francusko-pruskiej w 1870. W 1947 pod naciskiem komunistów abdykował ostatni król Rumunii i ostatni władca z rodu Hohenzollernów, Michał I.

Mieszkający w Niemczech członkowie szwabskiej linii rodu Hohenzollernów noszą współcześnie nazwisko Prinz von Hohenzollern (Prinzessin von Hohenzollern w przypadku kobiet).

Zollernowie śląscy Krótkotrwała linia szwabskich Hohenzollernów, inna niż wymienione powyżej, zamieszkiwała w XVII w. dolnośląskie Zagórze i górujący nad nim zamek Kynsburg. Dobra te nabył w 1607 hrabia Johann Georg, wnuk Karola I, syn jego najmłodszego syna Joachima (1554–1587). Joachim, tytułujący się jako hrabia Zollern dla odróżnienia od braci, uciekł przed przeznaczonym mu stanem duchownym na dwór swoich protestanckich krewnych w Berlinie. Przeszedł tam na luteranizm, za co został wydziedziczony przez ojca i nie wziął udziału w podziale rodowych dóbr (jego trzej starsi bracia, jak wzmiankowano powyżej, zapoczątkowali linie na Hechingen, Sigmaringen i Haigerloch).

Johann Georg, tytularny hrabia Hohenzollern, Sigmaringen itd., jedyny syn Joachima i Anny von Hohnstein, urodził się 12 maja 1580 w Berlinie i wychował w otoczeniu dworu elektorów brandenburskich; pozbawiony własności ziemskiej czy istotnej roli państwowej. Służył jako oficer w armii cesarskiej i brał udział w wojnach z Turkami, w uznaniu czego cesarz Rudolf II nadał mu w 1607 dobra Kynau (daw. także Königsberg, obecnie Zagórze Śląskie) z górującym nad nimi zamkiem Kynsburg (ob. Grodno), niegdyś ważną twierdzą obronną na granicy księstwa jaworskiego z Czechami. Johann Georg był dwukrotnie żonaty, najpierw (1606) z Eleonorą z Promnitzów (1576–1611), wdową po Krzysztofie Schaffgotschu, a następnie (1613) z Kathariną Berka z Dubá i Lipy (zm. 1633). Z Eleonorą doczekał się pięciorga dzieci, z czego tylko najstarsza córka, Anna Ursula (1607–1667), dożyła dorosłości i została żoną Jana Bernarda II von Maltzan, pana Milicza (1597–1667). Z drugą żoną, Kathariną Berka, Hohenzollern doczekał się sześcioro dzieci, z których dorosłość osiągnęły tylko dwie córki, Helena (ur. 1615), późniejsza żona Johanna Karla, barona Pécences (zm. 1643/1645), oraz Anna Katharina (1618–1670). Anna Katharina została w końcu dziedziczką ojca i panią Königsbergu wraz z pierwszym mężem, Moritzem Augustem von Rochow (1609–1653). Po śmierci Rochowa, z którym doczekała się pięciorga dzieci, wyszła ponownie za mąż za hr. Heinricha Christopha von Hochberg z Roztoki (1630–1675). Johann Georg zmarł w 1622. Rodzina von Rochow władała Königsbergiem do 1679. Linia śląska Hohenzollernów szwabskich wygasła zatem na Annie Katharinie w 1670.

Przedstawiciele rodziny, w tym hrabia Johann Georg i jego dziedziczka, Anna Katharina, są pochowani w kościele św. Jana w Dziećmorowicach, należących do dóbr zamkowych.

Władcy z linii szwabskiej Hohenzollern-Hechingen Eitel Fryderyk (IV) I (1545–1605), hrabia na Hechingen 1576–1605, najstarszy syn hr. Karola I Jan Jerzy (1577–1623), 1605–1623 hr., od 1623 książę Hohenzollern-Hechingen Eitel Fryderyk II (1601–1661), ks. 1623–1661 Filip (1616–1671), ks. 1661–1671 Fryderyk Wilhelm (1663–1735), ks. 1671–1735 Fryderyk Ludwik (1688–1750), ks. 1735–1750 Hermann Friedrich von Hohenzollern-Hechingen (1665–1733) Józef Fryderyk Wilhelm (1717–1798), ks. 1750–1798 Franz Xaver von Hohenzollern-Hechingen (1720–1765) Hermann (1751–1810), ks. 1798–1810 (od 1806 suwerenny) Fryderyk (1776–1838), ks. 1810–1838 Konstantyn (1801–1869), ks. 1838–1849 (sprzedaż i cesja księstwa Prusom, 1850 inkorporacja jako cz. Prowincji Hohenzollern), 1842-1844 także ks. żagański; synowie bez praw dynastycznych, hrabiowie Rothenburg

Hohenzollern-Sigmaringen Karol II (1547–1606), hrabia na Sigmaringen 1576–1606, drugi syn hr. Karola I Jan (1578–1638), 1606–1623 hr., od 1623 książę Hohenzollern-Sigmaringen Meinrad I (1605–1681), ks. 1638–1681 Maksymilian (1636–1689), ks. 1681–1689 Meinrad II (1673–1715), ks. 1689–1715 Józef Fryderyk Ernest (1702–1769), ks. 1715–1769 Karol Fryderyk (1724–1785), ks. 1769–1785 Antoni Alojzy (1762–1831), ks. 1785–1831 Karol (1785-1853), ks. 1831-1848 (abdykował)