Bitwa w Zatoce Milne’a, w historiografii japońskiej znana jako operacja RE lub bitwa pod RabiRabi – nazwa wioski na północnym wybrzeżu zatoki. (ラビの戦い, Rabi no tatakai lub ミルン湾の戦い, Mirun-wan no tatakai) – bitwa II wojny światowej na Pacyfiku, stoczona w dniach 25 sierpnia – 7 września 1942 roku.
Oddziały japońskiej piechoty morskiej, znane jako Kaigun Tokubetsu Rikusentai (Piechota Morska Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej), z dwoma małymi czołgami zaatakowały alianckie lotniska w Zatoce Milne’a, na wschodnim krańcu Nowej Gwinei. Z powodu słabej pracy wywiadu Japończycy nie docenili liczebności garnizonu, głównie australijskiego, i wierząc, że lotniska są bronione tylko przez dwie lub trzy kompanie, wylądowali 25 sierpnia 1942 roku siłą mniej więcej wielkości jednego batalionu. Alianci, ostrzeżeni przez własny wywiad, dzięki systemowi Ultra dekodującemu łączność radiową, znacznie wzmocnili swój garnizon.
Pomimo niepowodzenia na samym początku operacji, kiedy część małych japońskich sił inwazyjnych podczas próby lądowania za australijskimi pozycjami została zniszczona przez samoloty Royal Australian Air Force, Japończycy szybko przebili się w głąb lądu i zaczęli posuwać się w kierunku lotniska. Rozgorzały ciężkie walki, gdy atakujący napotkali oddziały australijskiej milicji, które utworzyły pierwszą linię obrony. Oddziały te były systematycznie wypierane, lecz Australijczycy wysłali do przodu jednostki złożone z doświadczonych żołnierzy Second Australian Imperial Force, których Japończycy się nie spodziewali. Przewaga powietrzna aliantów pomogła przechylić szalę zwycięstwa na swoją korzyść, zapewniając bezpośrednie wsparcie walczącym żołnierzom i atakując japońską logistykę. Japończycy, stwierdziwszy, że nieprzyjaciel ma przewagę liczebną, a im brakuje zapasów i ponoszą ciężkie straty, wycofali swoje siły z Zatoki Milne’a, kończąc walkę 7 września 1942 roku.
Bitwa ta jest często opisywana jako pierwsza duża bitwa wojny na Pacyfiku, w której wojska alianckie zdecydowanie pokonały japońskie siły lądowe. Chociaż japońskie wojska lądowe od początku wojny kilkakrotnie doświadczyły już lokalnych niepowodzeń na innych wyspach Pacyfiku, to w przeciwieństwie do Zatoki Milne’a, te wcześniejsze działania nie zmusiły ich do całkowitego wycofania się i porzucenia strategicznego celu. Nie wywarły też tak głębokiego wpływu na myśli i poglądy aliantów na temat Japończyków, ani na ich perspektywy zwycięstwa. Starcie w zatoce pokazało granice japońskich możliwości ekspansji w obliczu coraz większej koncentracji wojsk alianckich i ich wsparciu powietrznemu. W wyniku bitwy morale aliantów wzrosło, a Zatoka Milne’a przekształciła się w główną bazę aliancką, która była wykorzystywana do prowadzenia kolejnych operacji w regionie.
Tło sytuacyjne Geografia Zatoka Milne’a to osłonięta zatoka o powierzchni 250 km² na wschodnim krańcu Terytorium Papui (obecnie część Papui-Nowej Gwinei). Ma 35 km długości i 16 km szerokości i jest wystarczająco głęboka, aby mogły do niej wpłynąć duże okręty. Obszar przybrzeżny jest płaski, z dobrymi podejściami do lądowania, a zatem nadaje się pod budowę lotnisk, chociaż przecina go wiele dopływów rzek i bagien namorzynowych. Ze względu na bagniste tereny i duże opady deszczu, około 5100 mm rocznie, obszar ten jest podatny na występowanie malarii i powodzie. Po powodziach równiny przybrzeżne stają się „praktycznie nieprzekraczalnymi grzęzawiskami kleistego mułu”, a grunt czasowo nie nadaje się pod zabudowę. Zatoka jest ograniczona od północy i południa przez pasmo górskie Stirling, którego niektóre szczyty wznoszą się na wysokość 910–1520 metrów i są pokryte trawą kunai oraz gęstymi zaroślami. Główny obszar twardego gruntu, nadającego się pod budowę i zagospodarowanie, znajduje się bezpośrednio w głębi zatoki. W 1942 roku obszar ten był zajęty przez plantacje olejowca, kokosów i kakaowców, a także szereg pirsów i wiosek, połączonych tym, co mjr Sydney Elliott-Smith z Australian New Guinea Administrative Unit (ANGAU) opisał jako „skromny system «dróg»”, który w rzeczywistości był jedynie drogą gruntową o szerokości 10–12 metrów. Obszar był słabo zaludniony, chociaż wzdłuż powyższej trasy leżało kilka niewielkich wiosek. Najdalej na wschód znajdowała się Ahioma i razem z Gili Gili na zachodzie graniczyła z wioskami Lilihoa, Waga Waga, Goroni, KB Mission, Rabi i Kilarbo.
Sytuacja militarna Japońska ofensywa w rejonie Pacyfiku rozpoczęła się na początku grudnia 1941 roku od ataków na siły brytyjskie i Wspólnoty Narodów w bitwie o Hongkong i kampanii malajskiej, a także na amerykańską Flotę Pacyfiku, której część okrętów została zatopiona w Pearl Harbor. Japończycy szybko posunęli się na południe, pokonując opór na Malajach, zdobywając Singapur w lutym 1942 roku oraz zajmując Timor, Rabaul i Holenderskie Indie Wschodnie. Podczas gdy japońska operacja morska mająca na celu zdobycie Port Moresby została powstrzymana w maju 1942 roku w bitwie na Morzu Koralowym, to do tego czasu siły amerykańskie na Filipinach skapitulowały, a wojska japońskie posunęły się w kierunku Indii, zajmując Birmę.
Dlatego chociaż Japończycy zostali pokonani na Morzu Koralowym, spodziewano się kolejnej próby zdobycia Port Moresby. Naczelny Dowódca Aliantów na Obszarze Południowo-Zachodniego Pacyfiku, gen. Douglas MacArthur, zdecydował o utworzeniu baz lotniczych w celu ochrony Port Moresby. Na zachodzie zezwolił na budowę bazy lotniczej w Merauke na Nowej Gwinei. Druga, o kryptonimie „Boston”, miała powstać na wschodzie, w słabo zbadanym rejonie Abau–Mullins Harbour. Wszelkie siły japońskie zbliżające się do Port Moresby drogą morską musiałyby przepłynąć obok tych baz, co umożliwiłoby ich wcześniejsze wykrycie i zaatakowanie; ale baza na wschodzie miała też inne zalety. Bombowce lecące na misje do Rabaulu i innych baz japońskich na północ od tego miejsca nie musiałyby wtedy przelatywać nad pasmem Gór Owena Stanleya, narażając się na kaprysy pogody oraz zawirowania powietrza nad górami. Z tego powodu pożądane było lądowisko odpowiednie dla ciężkich bombowców, na które mogły się przenieść maszyny z Port Moresby i baz w północnej Australii.
Naczelny Dowódca Alianckich Sił Lądowych, gen. Thomas Blamey, 24 maja wybrał jednostki, które miały wejść w skład garnizonu „Boston”. Żołnierze zostali poinformowani, że ich misją jest jedynie obrona przed japońską inwazją, a w przypadku ataku przeważających sił zniszczą wszystko, co ma jakąkolwiek wartość, i wycofają się. Projekt „Boston” nie powiódł się, ponieważ rekonesans wybranego obszaru zakończył się niekorzystnym raportem, a Elliott-Smith zasugerował Zatokę Milne’a jako bardziej odpowiednie miejsce na lotnisko. Grupa dwunastu Amerykanów i Australijczyków wyruszyła 8 czerwca na eksplorację tej zatoki w łodzi latającej Catalina. Byli pod wrażeniem płaskich terenów, dróg i pirsów, które ułatwiłyby budowę bazy lotniczej. Po otrzymaniu pozytywnego raportu od zespołu zwiadowczego, Kwatera Główna MacArthura odwołała projekt „Boston” 11 czerwca i zastąpiła go Zatoką Milne’a. Miejsce to otrzymało kryptonim „Fall River”. Użycie realnej nazwy geograficznej jako kodowej nie okazało się jednak rozsądne, ponieważ niektóre zapasy zostały omyłkowo wysłane do prawdziwego Fall River w stanie Massachusetts.
Preludium thumb|Położenie Zatoki Milne’a na terytorium Papui, 1942 Alianci Pierwsze oddziały przybyły do Zatoki Milne’a z Port Moresby na holenderskich statkach KPM „Karsik” i „Bontekoe”, eskortowane przez slup HMAS „Warrego” i korwetę 25 czerwca. „Karsik” przycumował do prowizorycznego nabrzeża pontonowego, pospiesznie zbudowanego z beczek po benzynie przez papuańskich robotników zwerbowanych przez ANGAU, którzy następnie pomagali w rozładunku statków. W skład przybyłych sił wchodziło dwie i pół kompanii oraz pluton karabinów maszynowych z 55. batalionu 14 Brygady Piechoty, 9. lekka bateria przeciwlotnicza z ośmioma działami Bofors 40 mm, pluton amerykańskiego 101. batalionu artylerii nadbrzeżnej z ośmioma karabinami maszynowymi kalibru .50 i dwa działa przeciwlotnicze 3,7 cala z 23. ciężkiej baterii przeciwlotniczej. Kompania E z 46. batalionu inżynieryjnego Korpusu Inżynierów Armii Stanów Zjednoczonych przybyła na Bontekoe ze sprzętem do budowy bazy lotniczej. Około 29 statków holenderskiej sieci cywilnej Koninklijke Paketvaart-Maatschappij (KPM) uciekło do Australii po upadku Holenderskich Indii Wschodnich. Były one obsadzone przez holenderskie i jawajskie załogi oraz zapewniały „linię życia” dla garnizonu w Zatoce Milne’a, wykonując mniej więcej dwie trzecie rejsów zaopatrzeniowych podczas bitwy; pozostałą część stanowiły jednostki australijskie, brytyjskie i amerykańskie. Pięć statków KPM zostało zatopionych podczas walk w Papui.
Prace na pierwszym lotnisku, które stało się znane jako pas startowy nr 1, rozpoczęły się 8 czerwca, a obszar w pobliżu wioski Gili Gili został oczyszczony przez papuaskich robotników pod nadzorem ANGAU i personelu amerykańskiego 96. samodzielnego batalionu inżynieryjnego. Kompania E z 46. batalionu inżynieryjnego przyłączyła się do prac 30 czerwca. Oprócz pasa startowego żołnierze musieli zbudować zakamuflowane, rozproszone miejsca postojowe dla 32 myśliwców, drogi kołowania i kwatery dla 500 ludzi. Aby zapewnić zaopatrzenie dla bazy i garnizonu, jeden pluton skierowano do pracy nad dokami i drogami. Chociaż kanały w Zatoce Milne’a umożliwiały statkom o dużym zanurzeniu zbliżanie się na odległość 12 metrów od brzegu, musiały one być rozładowywane poprzez pontony, a zapasy ręcznie przenoszone na pojazdy, co było pracochłonnym procesem.
Pierwsze trzy Kittyhawki z 76 Dywizjonu RAAF wylądowały na lotnisku 22 lipca, a dodatkowe samoloty z 76 i 75 Dywizjonu RAAF przybyły 25 lipca. Baza była pierwotnie planowana tylko dla jednego dywizjonu myśliwskiego, lądowanie było możliwe tylko na wyłożonej matą utwardzającą części pasa startowego o powierzchni 5000 na 80 stóp (1524 na 24 metry), na której i tak często gromadziła się woda. Lądujące samoloty rozchlapywały wodę, wpadały w poślizg, czasami tak silny, że zjeżdżały z pasa startowego i grzęzły w błocie; do odkopywania i holowania ich na stosunkowo suchy grunt angażowano, oprócz personelu naziemnego, każdego, kto był w stanie pomóc.
thumb|left|Kittyhawk ląduje na pierwszym pasie startowym, strzeżony przez 40-milimetrowe działo przeciwlotnicze Bofors z 2/9. lekkiej baterii przeciwlotniczej Gdy już działało lotnisko nr 1, rozpoczęto prace przy dwóch kolejnych lotniskach. Z terenu lądowiska nr 2 usunięto około 5 tysięcy palm kokosowych, a następnie teren został wyrównany, lecz jego wykorzystanie wymagało najpierw budowy co najmniej dwóch mostów o długości 18 m, więc prace przeniesiono na lądowisko nr 3 w pobliżu Kilarbo. Jego budowy podjął się 2. batalion inżynieryjny (bez kompanii E), który przybył 4 sierpnia. Tego dnia japońskie samoloty zaczęły bombardować i ostrzeliwać Zatokę Milne’a, skupiając się na atakowaniu lotnisk i inżynierów podczas ich pracy. Cztery Zera i bombowiec nurkujący zaatakowały lądowisko nr 1. Jeden Kittyhawk został zniszczony na ziemi, lecz drugi Kittyhawk z 76 Dywizjonu zestrzelił bombowiec nurkujący. Następnie Australijczycy stworzyli system radarowy zapewniający wczesne ostrzeganie. 11 sierpnia 22 Kittyhawki przechwyciły 12 Zero. Pomimo przewagi liczebnej Australijczycy stracili trzy maszyny, twierdząc, że zestrzelili cztery japońskie Zera.