Park w Pokoju – park zlokalizowany w Pokoju, jeden z największych w województwie opolskim. Jego historia sięga II połowy XVIII w. Składa się z trzech części: parku francuskiego, parku krajobrazowego z XIX w i parku angielskiego w Winnej Górze. Z nieistniejącego pałacu na dzisiejszym rondzie przechodziło się do ogrodu francuskiego, a dalej do parku angielskiego. Park francuski ma ok. 40 ha, jednak całe założenie ogrodowe ma ponad 193 ha.
Historia Ogród francuski to teren o charakterze barokowym charakteryzujący się symetrią, formami geometrycznymi, bogactwem szpalerów, żywopłotów, gazonów kwiatowych, rzeźb i urządzeń wodnych. W Pokoju ogród francuski obejmował teren od pałacu do salonu wodnego tzw. ruiny. Był on podzielony na 4 części. W części pierwszej znajdowały się alejki i rabaty kwiatowe z rzeźbami, pomnikami lub popiersiami. U wejścia do parku umieszczono kilka głazów narzutowych z pamiątkowymi tablicami. W części drugiej były dwa baseny z wodą połączone z główną aleją mostami. W trzeciej części dominowały alejki wysadzane żywopłotami, huśtawka, mała strzelnica, karuzela i amfiteatr. W czwartej części ogrodu na początku był staw z tzw. salonem herbacianym (lub wodnym). Budowla ta przez wadliwe wykonanie wkrótce po wybudowaniu się zawaliła. Po tym wydarzeniu usunięto most łączący wyspę z aleją i pozostała ona do dziś jako tzw. „ruina”.
Tuż za ogrodem francuskim powstał w latach 1780-90 park angielski. W Pokoju miał charakter nastrojowo-sentymentalny z licznymi obiektami małej architektury parkowej jak: ruiny, obeliski, zamki, świątynie, popiersia, pawilony, altanki. Obejmował on teren od salonu wodnego tzw. ruiny do jeziora Wilhelminy (obecnie teren stawów hodowlanych Państwowego Gospodarstwa Rybackiego w Krogulnej). Park angielski w Pokoju podzielono na park mały i duży. Tuż za salonem wodnym rozciągał się tzw. park mały. Dróżki i alejki były rozmieszczone asymetrycznie. Powstały tu większe grupy zadrzewień i polanki, na których wybudowano różne formy małej architektury parkowej. Kilkadziesiąt lat później w 1863 roku umieszczono tuż za „ruiną” żeliwny odlew śpiącego lwa autorstwa Theodora Kalidego na cokole z tzw. śląskiego marmuru. Pomnik lwa został postawiony w parku na cześć księcia Eugeniusza, właściciela Pokoju, w dowód uznania jego zasług dla tej miejscowości. Nieco dalej w 1874 roku wzniesiono kolumnę zwycięstwa na cześć triumfu w wojnie francusko-pruskiej. Nieopodal usytuowano pomnik księcia Eugeniusza Erdmanna w 1886 roku, a u wejścia do parku od strony ul. Opolskiej popiersie księcia Wilhelma. Na stoku jednego z pagórków wybudowano winnicę, dom winoogrodnika z tłocznią win. W tej części parku istniało szereg budowli np. zamek szwedzki, zamek na Winnej Górze, rotunda, Dom Strzelca, latarnia, przystań, strzelnica, ptaszarnia, świątynie i pomniki. Park angielski zamykał powstały w 1776 roku zamek szwedzki, który spalił się w czasie burzy od uderzenia pioruna w 1912 r. W 1780 r. powstał na Winnej Górze kolejny zamek, który w latach 20. XX wieku przekształcono na cukiernię. Innym ciekawym miejscem była rotunda otoczona wysokim murem zbudowanym z kawałków rudy i prowadzący do niej tunel. Obiekty te wybudowano dla Heleny – drugiej żony księcia Eugeniusza Erdmanna. Na środku rotundy stała rzeźba autorstwa M. Steina przedstawiająca króla Fryderyka II w kapeluszu i z laską. W murze znajdowało się 5 nisz z figurami 5 generałów. Rzeźba jest obecnie uszkodzona, ale przetrwała do dziś będąc obok pomnika dłuta Johanna Gottfrida Schadowa ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie, jedyną w Polsce przedstawiającą tego władcę. Niedaleko, na wyspie usytuowanej na stawie Matyldy wybudowano w 1826 roku kopulastą świątynię autorstwa Leysera, która do dzisiaj nosi nazwę Świątynia Matyldy na cześć pierwszej żony księcia Eugeniusza Erdmanna, która zmarła w wieku 25 lat, tuż po porodzie. W pobliżu pomnika Fryderyka Wielkiego w 1840 r. książę Eugeniusz kazał wybudować strzelnicę dla działającego bractwa kurkowego oraz krytą halę strzelecką z wieloma stanowiskami strzeleckimi.
Ścieżka edukacyjna mały|440x440px|Plan ścieżki edukacyjnej O ile po pałacu w Pokoju nie ma już śladu, o tyle park istnieje. Wytyczono po nim ścieżkę edukacyjną.
1. Wejście do parku od ul. Wolności.
2. Oczka wodne.
Po prawej stronie można zobaczyć dwie symetrycznie rozmieszczone sadzawki, wypełnione wodą, z maleńkimi wysepkami pośrodku. Są to pozostałości po ogrodzie francuskim, który obecnie jest zarośnięty i zniszczony. Jego alejki straciły swój kształt.
3. Głaz księżnej Matyldy. alt=Pomnik księżnej Aleksandry Matyldy von Württemberg|mały|Pomnik księżnej Aleksandry Matyldy Wirtemberskiej Na lewo wśród zarośli znajduje się 50-tonowy granitowy głaz narzutowy (niem. Findlingsblock), pochodzący ze stawu młyńskiego w Krogulnej. Został on postawiony w obecnym miejscu w 1915 r. w 100. rocznicę urodzin księżnej Aleksandry Matyldy Wirtemberskiej. W 1927 lub 1929 roku została na nim umieszczona stalowa płaskorzeźba przedstawiająca popiersie księżnej Aleksandry Matyldy, żony księcia Eugeniusza Erdmanna Wirtemberskiego oraz napis „Die Dankbaren Carlsruher” (pol. wdzięczni pokojanie). Wdzięczność pokojan wzięła się stąd, iż ok. 1850 r. panowała w okolicy duża bieda i bezrobocie. Książę Eugeniusz Erdmann wraz z małżonką dał tutejszej ludności pracę przy tworzeniu stawów i sztucznych wzgórz.
4. Dąb szypułkowy.
Dalej po prawej stronie możemy zobaczyć pokaźny dąb szypułkowy. Jego obwód wynosi ok. 435 cm. Dąb ten ma szeroką, rozłożystą koronę.
5. Opróżniony cokół po popiersiu księcia Wilhelma.
Za dębem w zaroślach widoczny jest cokół dawnego pomnika księcia Wilhelma. Był on właścicielem Pokoju w latach 1877–1896.
6. Dąb błotny.
Na początku alei grabowej po prawej stronie rośnie dąb błotny o obwodzie 190 cm.
7. Aleja grabowa.
Wzdłuż alei można zaobserwować szpalery złożone z grabu pospolitego. Wiosną w tym rejonie ściółka leśna jest pokryta kobiercami zawilców gajowych.
8. Salon wodny – ruina.mały|Salon wodny po renowacjiJest otoczony fosą wypełnioną wodą. Jest to salon wodny, zwany też herbaciarnią, który został wadliwie skonstruowany i wkrótce po wybudowaniu zawalił się. Zaraz po tym zdarzeniu usunięto dwa mosty i salon pozostał ruiną otoczoną wodą. Była to masywna konstrukcja budowlana, której podbudowa podzielona była na cztery pomieszczenia. Trzy służyły tamtejszemu pracownikowi, a w jednym znajdowała się pompa i zbiornik na wodę. Okrągła nadbudowa zakończona była przełamanym dachem stożkowym. Salon posiadał fontanny w formie płaskich, żeliwnych muszli. Woda tryskała z pysków delfinów oraz kolorowych kaczek.
9. Bogini pokoju.
Po minięciu alejkę łączącą ul. Opolską po ok. 30 m odnaleźć można posąg kobiety bez głowy i rąk. Są to pozostałości po pomniku wykonanym w 1790 r. przez rzeźbiarza z Berlina o nazwisku Meltzer. Na postumencie stało popiersie króla Fryderyka Wilhelma II wykonane z białego marmuru. Obok bogini pokoju wznosiła nad jego głową wieniec laurowy. Gipsowy model tego pomnika był wystawiony w 1795 r. w Berlinie pod tytułem „Pokój wieńczy głowę Fryderyka Wilhelma II”. Na postumencie z boku można odczytać napis „Verfertiget von Meltzer zu Berlin 1791”.
10. Śpiący lew.
Został on wykonany przez Theodora Erdmenna Kalidego. Śpiący lew to symbol pokoju, który zapanował w Europie po zwycięstwie nad Napoleonem oraz symbol pamięci po poległych. W Pokoju został postawiony na cześć księcia Eugeniusza Wirtemberskiego, zwycięzcy w bitwie pod Kulm. Książę był uzdolniony muzycznie. Za jego panowania nastąpił okres rozkwitu teatru i opery w Pokoju. Był autorem symfonii, uwertur, pieśni i dwóch oper. Był animatorem i mecenasem życia muzycznego. W 1847 r. utworzył tu uzdrowisko. W armii rosyjskiej dosłużył się stopnia generała. Wychował się u swego wuja cara Rosji Pawła I w Petersburgu.mały|Śpiący lew11. Minerwa (Atena).
Dalej w kierunku południowo-zachodnim znajduje się posąg rzymskiej Minerwy. Bogini wspiera się na tarczy, na której jest umieszczona głowa Meduzy. Pomnik pochodzi z 1780 r.
12. Zrośnięte drzewa.
Od pomnika na południowym zachodzie „za śpiącym lwem” rosną „zrośnięte drzewa”. Są to: buk zwyczajny, lipa szerokolistna oraz grab pospolity.
13. Pomnik wdzięczności.
Na rozdrożu alejek stoi pomnik wdzięczności. Jest to budowla w formie strzelistej, neogotyckiej wieżyczki poświęcona księciu Eugeniuszowi Erdmannowi panującemu w latach 1857–1875. Jest dobrze zachowany (brak strzelistej iglicy na szczycie).
14. Diana (Artemida).
Prawą alejką można dojść do posągu rzymskiej bogini Diany. Była boginią łowów, światła księżycowego oraz opiekunką zwierząt i przyrody. Diana przedstawiona na pomniku trzyma prawą nogę wspartą na głowie psa, na plecach ma kołczan. Pomnik pochodzi z 1790 r.
15. Świątynia Wilhelma Eugeniusza.
Idąc dalej, po prawej stronie można zauważyć resztki pomnika poświęconego księciu Wilhelmowi Eugeniuszowi. Była to świątynia wsparta na sześciu kolumnach przykryta okrągłym dachem.
16. Apollo.
Kierując się wzdłuż alejki na północny wschód, po przejściu 140 m skręcając w prawo w gęste zarośla i krzewy rododendronów dochodzi się do pomnika Apolla. Przedstawiony jest jako piękny młodzieniec wsparty na lirze, która jest jego atrybutem.
17. Buk czerwony.
Wracając na ścieżkę skręcając w lewo natrafia się na rosnący duży okaz buka zwyczajnego o czerwonych liściach. Ma on w obwodzie 340 cm. mały|Kolumna zwycięstwa (2024 r.) 18. Kolumna zwycięstwa.
W 1874 r. na terenie małego ogrodu angielskiego wzniesiono pomnik upamiętniający zwycięstwo Prus w wojnie z Francją (1870–1871), jego fundatorem był książę Eugeniusz Erdmann Wirtemberski. Wysokość kolumny wynosi ok. 10 m, do 1908 r. jej szczyt wieńczył posąg Germanii, wówczas ściągnięto go z trzonu i umieszczono na półtorametrowym postumencie zlokalizowanym w ogrodzie francuskim. Na kolumnie umieszczono zaś rzeźbę przedstawiającą pruskiego orła. Po II wojnie światowej oba posągi zaginęły, a kolumnę obalono. W 2024 r. powróciła ona na oryginalny postument, który cały czas znajdował się w parku, porośnięty wiekowymi różowymi rododendronami. Pomnik obecnie jest jednak pozbawiona wszelkich dawnych symboli oraz inskrypcji.
19. Sosna wejmutka.
Kolejny przystanek to sosna wejmutka rosnąca w parku w Pokoju od ok. 200 lat. Sosna ta ma gęstą koronę z odstającymi gałęziami. Okaz liczy ok. 500 cm w obwodzie i ma ok. 20 m wysokości. Należy dodać, iż okaz tej wejmutki jest najstarszy i najgrubszy w Polsce. Jest ona pomnikiem przyrody od roku 2001. Niestety, jest nieogrodzona i nieoznakowana.
20. Wenus (Afrodyta).
Po przejściu ok. 200 m alejką spacerową z prawej strony stoi posąg rzymskiej bogini Wenus. U stóp rzeźby znajduje się para całujących się gołąbków. Statua pochodzi z 1780 r.
Szata roślinna Na uwagę zasługują ciekawe rośliny zielne, krzewy i drzewa parkowe. Wczesną wiosną dno parku pokrywa się białymi kobiercami zawilca gajowego. W parku obejrzeć można stare i zachowane w dobrym stanie zdrowotnym rododendrony, nie ustępujące wielkością i pięknem słynnym rododendronom w Mosznej. Występują liczne okazy drzew porośnięte bluszczem, który w Pokoju znalazł sobie szczególnie dobre warunki rozwoju. Twórcy parku francuskiego zasadzili tu szereg drzew rzadko spotykanych, które przetrwały do dzisiaj. Możemy tu spotkać i podziwiać m.in.: tulipanowca, platana klonolistnego, kasztan jadalny i klon pensylwański.
Rewitalizacja W ramach rewitalizacji parku uporządkowane zostaną drzewa, a 11 z nich objętych zostanie ochroną pomnikową. Zbudowane zostaną ścieżki przyrodnicze i utworzony będzie na terenie parku nowy staw. Posłuży on do rozwoju wrotków i niewielkich skorupiaków. Obok parku, gdzie w ramach remontu zbudowana zostanie również mała architektura, zbudowany zostanie parking z 36 miejscami postojowymi, w tym z 4 stanowiskami dla niepełnosprawnych. Większość środków pochodzi z funduszy europejskich na ochronę bioróżnorodności. Prace mają się zakończyć w 2023
Galeria
Przypisy
Zobacz więcej
Pałac w Pokoju Lew śpiący (Pokój)