Jan Nepomucen Karol PotkańskiUżywał drugiego z imion (Karol). h. Brochwicz (ur. 16 kwietnia 1861 w Prędocinku, zm. 16 sierpnia 1907 w Krakowie) – historyk i etnograf, radomianin, taternik i alpinista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. 240px|right|thumb|Karol Potkański w pracowni Witkiewicza, ok. 1890
Życiorys Po śmierci rodziców wychowaniem Karola zajęła się Karolina z Bukowieckich Malczewska, właścicielka Prędocinka i wuj Julian Malczewski, urzędnik Radomskiego Towarzystwa Kredytowego, ojciec Jacka Malczewskiego. Otrzymał staranne wychowanie, a także i przygotowanie do późniejszych studiów historycznych. Z powodu słabego zdrowia do 15 roku życia przebywał w Prędocinku, potem w Krakowie, gdzie wstąpił na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Karol Potkański studiował nauki humanistyczne, lecz nie ukończył Uniwersytetu Jagiellońskiego.
W 1883 przebywając w podradomskim Prędocinku, rozpoczął poszukiwania naukowe w archiwum radomskim, a następnie kaliskim i warszawskim, których efektem było m.in. opracowanie rozprawy naukowej Zapiski herbowe z dawnych ksiąg radomskich i piotrkowskich, ogłoszonej w III tomie Archiwum Komisji Historycznej i zebranie materiałów, które posłużyły do przedstawienia biogramu rodu Potkańskich Potkańscy herbu Brochwicz zamieszczonego w Złotej księdze szlachty polskiej Teodora Żychlińskiego.
Od 1902 profesor historii krajów austriackich Uniwersytetu Jagiellońskiego, od 1904 członek Akademii Umiejętności. Zajmował się głównie badaniem stosunków społeczno-gospodarczych średniowiecza zarówno w Polsce, jak i na całej Słowiańszczyźnie, a także zagadnieniami pierwotnego osadnictwa, m.in. na Podhalu. Jako jeden z pierwszych naukowców polskich posiłkował się w badaniach historycznych innymi naukami, między innymi etnografią. Był ponadto prezesem Polskiej Sztuki Stosowanej oraz redaktorem kwartalnika LudListy o stylu zakopiańskim 1892-1912, wstęp, komentarz, opracowanie Michał Jagiełło, Wydawnictwo Literackie, Kraków1979, , s. 42;.
Do Zakopanego przyjeżdżał od 1877, utrzymując rozległe kontakty z całą zakopiańska elitą intelektualną. Był gorącym entuzjastą gór i góralszczyzny. Żywo zainteresowany propagowaniem „stylu zakopiańskiego” jako jeden z pierwszych zamówił sobie „góralskie” meble. W 1890 dokonał, wraz z Klimkiem Bachledą, pierwszego zimowego wejścia na Kasprowy Wierch.
Należał do wybitnych taterników końca XIX wieku. Wraz z przewodnikami zdobył jako pierwszy Cubrynę (1884), Mały Ganek (1892), a także jako drugi wszedł na Mnicha (1887). W zimie dokonał pierwszych wejść na Krzyżne (1894), Kasprowy Wierch (z Klimkiem Bachledą, 1890) i Czerwone WierchyProfil pisarza na stronie Tatry z-ne.pl.. Podróżował również po Alpach. W 1884 lub 1885 r. wraz z Ludwikiem Chałubińskim zdobyli tam, jako pierwsi Polacy, m.in. Aletschhorn (4192 m n.p.m.).
W ostatnich latach życia chorował. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w pasie 48. Przyczyną jego przedwczesnej śmierci była anemia złośliwa (ponadto mediewistę trapiły stale stany psychotyczne). Ponieważ nie miał rodziny, koszty budowy grobowca sfinansował Henryk Sienkiewicz. mały|Grób prof. Karola Potkańskiego na cmentarzu Rakowickim Stanisław Witkiewicz utrwalił jego wizerunek w swojej książce Na przełęczy (również w rysunku), zaś Jacek Malczewski - w znanym portrecie.
Prace
1895a: 1895b: 1897: 1898: 1900: 1902: 1905: 1922–1924: Wyd. 2: 2004: 1965: 1997:
Uwagi
Przypisy Jan Staszel: Chronologiczny wykaz ważniejszych polskich osiągnięć w górach Europy. III. Alpy, w: „Na szczytach gór Europy” („W skałach i lodach świata” t. I), red. Kazimierz Saysse-Tobiczyk, Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1959, s. 373-377 Bibliografia
Kategoria:Polscy mediewiści Kategoria:Polscy historycy kultury Kategoria:Polscy etnografowie Kategoria:Polscy taternicy Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Potkańscy herbu Brochwicz Kategoria:Ludzie związani z Radomiem Kategoria:Ludzie związani z Zakopanem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1861 Kategoria:Zmarli w 1907