thumb 22 pułk artylerii lekkiej (22 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.
Pułk sformowany został w 1919 w składzie 2 Dywizji Strzelców Błękitnej Armii gen. Władysława Hallera. Po przybyciu do Polski wziął udział w zajmowaniu Pomorza. Uczestniczył również w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej 22 Dywizji Piechoty Górskiej w pasie obrony Armii „Kraków”.
Formowanie pułku
Wiosną 1919 w okolicach francuskiego miasta Martigny-les-Bains został sformowany 2 pułk artylerii polowej. Pułk formował się w oparciu o francuski 38 pułk artylerii polowej należący do 2 Dywizji Marokańskiej (fr. 2e division marocaine). Zalążek pułku stanowili: ppor. Witold Krzyżanowski, ppor. Edward Błaszczyk, ppor. Karol Grunwald oraz około 90 szeregowych, jeńców z byłych armii zaborczych. Pułk należał organizacyjnie do 2 Dywizji Strzelców, która wchodziła w skład I Korpusu Armii Polskiej we Francji.
W maju 1919 pułk przybył do Polski. 1 września został przeformowany w 11 pułk kresowy artylerii polowej, a 2 Dywizja Strzelców przemianowana na 11 Dywizję Piechoty. W skład puku został włączony I dywizjon 3 pułku artylerii polowej i przemianowany na IV dywizjon.
1 kwietnia 1919 pułk posiadał już organizację 3–dywizjonową. Każdy z dywizjonów posiadał trzy baterie oraz trzy kolumny zaopatrzenia. Baterie były wyposażone we francuskie 75 mm działa wz. 1897 oraz po 6 jaszczy amunicyjnych. Na czele pułku stał oficer francuski polskiego pochodzenia ppłk Kołyszko, dowódcami dywizjonów byli oficerowie francuscy, a bateriami dowodzili oficerowie polscy. 26 kwietnia pułk przemaszerował do Sutiaville w pobliżu Vittel, skąd następnego dnia dziewięcioma transportami kolejowymi odjechał do Polski, aby 1 maja przyjechać do Leszna. Stąd poszczególne dywizjony rozsyłane były do miejsc przeznaczenia. I dywizjon trafił do Zamościa, II dywizjon do Hrubieszowa, a III dywizjon do Werbkowic.
Obsada personalna pułku w latach 1919–1920StanowiskoStopień imię i nazwiskoczasokresdowódca pułku ppłk Kołyszko płk Majewski płk Jan Suzin dowódca I dywizjonu mjr Władysław Wielowieyski był V 1920dowódca 1 baterii kpt. Władysław Wielowieyski był V 1919 por. Leon Przybytko był I 1920 por. Marcin Przybycień był V 1920 dowódca 2 baterii kpt. Filipkowski był V 1919 por Jerzy Kubecki był VIII 1920dowódca 3 baterii por. Leon Przybytko był V 1920 por. Karol Grunwald ? był VII 1920 por. Leon Przybytko był VIII 1920dowódca II dywizjonu ppłk Szczuka był V 1920 mjr Adam Zaręba był VIII 1920dowódca 4 baterii por. Edward Błaszczyk był V 1919 kpt. Władysław Bilczyński był V 1920dowódca 5 baterii kpt. Jerzy Łunkiwicz był V 1919 kpt. Władysław Padowicz był VII 1920dowódca 6 baterii kpt. Teodor Chmielowski był V 1919 kpt. Borys Kondracki był I 1920 dowódca III dywizjonu mjr Teodor Chmielowski †21 VIII 1920 dowódca 7 baterii por. Józef Rymut był VIII 1920 dowódca 8 baterii por. Wawrzyniec Wańtuch był I 1920 dowódca 9 baterii por. Franciszek Więckowski był V i VIII 1920
Pułk w walce o granice Na froncie wojny polsko-ukraińskiej Po przybyciu do Polski oddziały Błękitnej Armii skierowane zostały do walki z Ukraińcami. Poszczególne dywizjony 2 pułku artylerii polowej, a nawet jego samodzielne baterie, wysyłane były na różne odcinki frontu przeciwukraińskiego. 12 maja 1/2 pap kpt. Władysława Wielowieyskiego, przydzielona została do III/ 6 pułku strzelców i wspierała go w walkach o Woronów i Techłów. 15 maja bateria weszła w skład zgrupowania brygadiera Henryka Minkiewicza i walczyła w szeregach 21 pułku piechoty. Wspierała II/21 pp w walkach pod Nowosiółkami. Ogniem zaporowym zatrzymała natarcie Ukraińców, umożliwiając piechocie wykonanie skutecznego kontrataku. 2/2 pap kpt. Filipkowskiego 14 maja walczyła o Dobrosin, a 21 maja o stację kolejową Milatyn. W tych dniach 3/2 pap wspierała ogniem I/6 pułku strzelców w okolicach Budzymina i Chodorowa. Następnie wspierała piechotę przy forsowaniu Ługu pod Dobrowianami. II/2 pap wspierały ogniem 5 pułk strzelców. 4 bateria por. Edwarda Błaszczyka i 5. kpt. Jerzego Łunkiewicza w szeregach II/5 ps walczyły w okolicach Opolska, a następnie brały udział w pościgu. 6 bateria kpt. Teodora Chmielowskiego wspierała natarcie I/5 ps pod Uhrynowem i rozbiła pod Sokalem baterię ukraińską. III dywizjon walczył pod Bełżcem, ostrzeliwując wsie Ceblów, Żużel i Ostrów.
Front przeciwniemiecki i zajęcie Pomorza W związku z napiętą sytuacją na pograniczu polsko-niemieckim, w dniach od 24 do 28 maja 2 pap ze Lwowa przetransportowany został do Zagłębia Dąbrowskiego i rozmieszczony w Będzinie, Dąbrowie Górniczej, kopalni „Flora” i Trzebini. Po podpisaniu przez Niemcy traktatu wersalskiego, pododdziały pułku przystąpiły do intensywnego szkolenia. W pierwszych dniach sierpnia pułk opuścili wszyscy oficerowie francuscy pełniący funkcje doradców technicznych i instruktorów. Pozostał tylko dowódca pułku ppłk Kołyszko. 1 września 1919, dekret Naczelnika Państwa wszystkie formacje zorganizowane poza krajem przekazał pod rozkazy Naczelnego Wodza, a 2 pułk artylerii polowej przemianowany został na 11 Kresowy pułk artylerii polowej. Jego ośrodkiem zapasowym stał się OZ w Stanisławowie.
Organizacyjnie pułk składał się z czterech dywizjonów i trzech kolumn zaopatrzenia. Po zwolnieniu ochotników z Ameryki jego stan uległ znacznemu uszczupleniu, a 9 listopada rozwiązane zostały kolumny zaopatrzenia oraz baterie: 2., 5. i 7. Zbędny sprzęt przekazano do ośrodka zapasowego. 17 stycznia 1920 pułk opuścił Zagłębie Dąbrowskie i transportami kolejowymi przez Łowicz, Aleksandrów, Toruń dotarł do Jabłonowa, Mełna i Grudziądza. W wyniku kolejnej reorganizacji w każdym dywizjonie wystawiono po jednej baterii zdolnej do natychmiastowych działań, a pozostałe baterie pozostawiono w niepełnym stanie organizacyjnym. Bateriami marszowymi stały się: 1 bateria por. Leona Przybytko, 6 bateria kpt. Borysa Kondrackiego i 8 bateria por. Wawrzyńca Wańtucha. Baterie marszowe wzięły udział w zajmowaniu Pomorza, towarzysząc oddziałom 47. i 48 pułku piechoty. 10 lutego 1920 w Pucku delegacja pułku ze sztandarem wzięła udział w uroczystości zaślubin Polski z morzem. 20 marca 1920 stacjonujący w forcie Courbiere w Grudziądzu 11 pap wzmocniony został jednym dywizjonem 3 pułku artylerii polowej. Jego baterie zostały przemianowane na 2., 5. i 7 baterię 11 pap. W kwietniu pułk odbywał w Toruniu ostre strzelania oraz prowadził ćwiczenia zgrywające. Aby uzupełnić braki w ludziach, koniach i materiale wojennym, ponownie rozwiązano baterie: 2., 5. i 7., a nadwyżki sprzętu odesłano do ośrodka zapasowego w Stanisławowie.
Walki z bolszewikami
Działania III dywizjonu
18 kwietnia 1920 na front wojny polsko-bolszewickiej wyjechał III dywizjon mjr. Teodora Chmielowskiego w składzie: 6 bateria por. Edwarda Błaszczyka i 8 bateria ppor. Józefa Witowskiego. W Jelsku został włączony do grupy płk. Józefa Rybaka i przydzielony do 41 Suwalskiego pułku piechoty. 25 kwietnia, w ramach ogólnej ofensywy wojsk polskich na Ukrainie, ruszył do natarcia. Bateria 6 została przydzielona do zgrupowania mjr. Mieczysława Mackiewicza, a bateria 8 pozostała w odwodzie grupy płk. Rybaka. Zgrupowanie mjr. Mackiewicza, w składzie: 41 suwalski pp, 6 bateria 11 Kresowego pap i 2 bateria 1 pułku artylerii górskiej, po krótkiej walce, zdobyło Owrucz i rozpoczęło pościg za odchodzącym nieprzyjacielem. 28 kwietnia zajęto Malin, następnie brzeg Irszy, by 8 maja osiągnąć Dniepr. 11 maja zgrupowanie mjr. Mackiewicza zajęło stanowiska pod Browarami i tu przez szereg dni toczyło uporczywe walki z nieprzyjacielem.W związku z przedarciem się na tyły wojsk polskich 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego, nakazany został odwrót polskiej 3 Armii spod Kijowa. 9 czerwca III/11 pap opuścił Darnicę i maszerował do Kureniówki, by następnego dnia zluzować baterie 1 pap Legionów pod Dziemidowiczami. W kolejnych dniach kontynuowano odwrót, w trakcie którego 6 bateria wspierała 2 pułk strzelców podhalańskich w walkach pod Nową Budą. Pod Michałkami kolumna artylerii została zaatakowana przez kawalerię sowiecką. Kontratak II/41 pp powstrzymał nieprzyjacielskie uderzenie. 22 czerwca 6 bateria walczyła skutecznie pod Skorodnem. Od 30 czerwca do 20 lipca cofano się przez Bujnowicze, Turów, Dawidgródek do Pińska, a następnie przez Antopol i Kobryń do Brześcia. W czasie odwrotu dywizjon wspierał ogniem ariergardy 63 i 64 pułku piechoty. Z początkiem sierpnia walczono o przeprawy na Bugu. 4 sierpnia Sowieci ponownie sforsowali Bug, a kompania marszowa 15 pułku piechoty opuściła stanowiska, pozostawiając artylerię bez osłony. Ogień na wprost dywizjonowych dział oraz osłona własnych obsług karabinów maszynowych pozwoliły jednak wyprowadzić cały sprzęt artyleryjski, ze stratami własnymi 2 rannych.
6 sierpnia rozpoczęły się przygotowania do operacji warszawskiej. III dywizjon przerzucony został nad Wieprz i 11 sierpnia zajął stanowiska ogniowe na wschód od Firleja, w ugrupowaniu bojowym Dywizji Górskiej. 16 sierpnia ruszyła kontrofensywa znad Wieprza. DG, wspierana ogniem III dywizjonu, zajęła Kock, a następnie nacierała na północ, opanowując w nocy z 17 na 18 sierpnia Siedlce. Przy forsowaniu Bugu pod Grannem śmiertelnie ranny został dowódca dywizjonu mjr Teodor Chmielowski. Dywizjon walczył dalej wspierając piechotę pod Kuźnicą, Sokółką, Odelskiem i podczas forsowania Niemna pod Komarowem. Rozkazem z 25 października 1920 dywizjon powrócił do macierzystego pułku.
Walki I dywizjonu
3 maja z Grudziądza na front poleski wyjechał I dywizjon mjr. Władysława Wielowieyskiego w składzie: 1 bateria por. Marcina Przybycienia i 4 bateria kpt. Władysława Bilczyńskiego. W Kalenkowiczach 1 bateria została skierowana w kierunku na Rzeczycę i wzięła udział w zajmowaniu przedmościa, wspierając ogniem 34 pułk piechoty. Po likwidacji przedmościa obydwie baterie ostrzeliwały nieprzyjacielskie statki pojawiające się na Dnieprze. 17 czerwca ogień dywizjonowy powstrzymał forsujące Dniepr pod Hłybowem oddziały sowieckie. W rozkazie operacyjnym z 19 maja, dowódca 9 Dywizji Piechoty płk Władysław Sikorski z dużym uznaniem wyrażał się o sprawnym działaniu I dywizjonu, zaś w komunikacie wywiadowczym nr 121 podkreślono brawurową działalność 1 baterii por. Konstantego Zaleskiego w walce przeciwko nieprzyjacielskim pociągom pancernym.