Trachyandra Kunth – rodzaj roślin należący do rodziny złotogłowowatych (Asphodelaceae), obejmujący 60 gatunków, występujących w Afryce, na obszarze od Etiopii i Somalii do Afryki Południowej i na Madagaskarze, a także w Jemenie. Gatunek Trachyandra divaricata został introdukowany do Australii. Najwięcej gatunków występuje endemicznie w Kraju Przylądkowym w Afryce Południowej.
Morfologia thumb|left|Trachyandra ciliata Pokrój Wieloletnie, zróżnicowane, bezłodygowe rośliny gruboszowate, zielne lub krzewiaste o wysokości do 2 metrów.
Pędy Bulwiasty lub kłączasty kaudeks.
Liście Skupione w rozetę, dymorficzne lub jednolite, na przekroju płaskie lub trójkątne do okrągłych, równowąsko-taśmowate, proste lub faliste, nagie lub gruczołowate.
Kwiaty Zebrane w groniasty, rzadziej wiechowaty kwiatostan, wzniesione do zwisających. Okwiat biały do fiołkoworóżowego. Sześć listków okwiatu położonych w dwóch okółkach, zewnętrzne węższe od wewnętrznych. Pręciki zrośnięte z nasadą listków okwiatu, o szorstkich nitkach, łączących się z łącznikiem od tyłu główki pręcika. Pylniki skierowane do wewnątrz. Zalążnia górna, kulista, trójkomorowa. Szyjka słupka stożkowata, zakończona główkowatym znamieniem.
Owoce Kuliste torebki. Nasiona ciemnoszare do czarnych.
Biologia Rozwój Niektóre gatunki są biegaczami.
Cechy fitochemiczne Spożywanie przez zwierzęta roślin z gatunku Trachyandra laxa powoduje u nich niedowład. W badaniach stwierdzono nadmierne spichrzanie lipofuscyny w neuronach zwierząt. Podobnie lipofuscynozę neuronalną skutkującą niedowładem stwierdzono w Australii u owiec i koni pożywiających się roślinami z gatunku Trachyandra divaricata.
Systematyka thumb|right|Trachyandra saltii thumb|right|Trachyandra filiformis Rodzaj z podrodziny Asphodeloideae z rodziny złotogłowowatych (Asphodelaceae).
Podział na sekcje wg Obermeyera sekcja Liriothamnus (Schlechter) Obermeyer: gatunki o nagich liściach, zewnętrznych nie zredukowanych do łusek, i prostych kwiatostanach sekcja Trachyandra: gatunki o nagich liściach, zewnętrznych zredukowanych do łusek, i rozgałęzionych kwiatostanach sekcja Glandulifera Obermeyer: rośliny o gruczołowato-omszonych liściach
Wykaz gatunków
Nazewnictwo thumb|right|Liście Trachyandra tortilis Etymologia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów τραχύς (trachis – szorstki) i άνδρος (andros – mężczyzna) i odnosi się do szorstkich nitek pręcików tych roślin.
Synonimy taksonomiczne Lepicaulon Raf., Fl. Tellur. 2: 27 (1837). Licinia Raf., Fl. Tellur. 3: 57 (1837). Obsitila Raf., Fl. Tellur. 2: 27 (1837), nom. rej. Trachinema Raf., Fl. Tellur. 2: 27 (1837). Dilanthes Salisb., Gen. Pl.: 70 (1866). Liriothamnus Schltr., Notizbl. Bot. Gart. Berlin-Dahlem 9: 145 (1924).
Zagrożenie i ochrona Dwa gatunki: T. peculiaris i T. erythrorhiza są ujęte w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN ze statusem narażony na wyginięcie. Zagraża im przekształcanie i fragmentacja siedlisk w wyniku urbanizacji i rolnictwa oraz wypieranie przez gatunki inwazyjne.
Zastosowanie Rośliny ozdobne Trachyandra tortilis, charakteryzująca się długimi, taśmowatymi i poskręcanymi liśćmi, jest gatunkiem od niedawna spotykanym w uprawie jako roślina doniczkowa.
Rośliny lecznicze Korzenie roślin z gatunku T. laxa oraz ziele roślin z gatunku T. divaricata są stosowane do leczenia krztuścu i infekcji górnych dróg oddechowych.
Przypisy
Kategoria:Złotogłowowate