mały|Elar w trakcie koncertu (koniec lat 60. XX wieku). Od lewej Grzegorz Zydel (perkusja), Kazimierz Tomys (gitara basowa), Waldemar Domagała (śpiew, gitara). Elar (wcześniej Elar 5) – polski zespół rockowy założony w 1964 roku we Wrocławiu i zakończył działalność w 1970 roku.
Grupa była ściśle z wrocławskim środowiskiem studenckim, dzięki czemu miała przed sobą wyraźną perspektywę rozwoju, dającą możliwość kształtowania artystycznego wyrazu w swoich muzycznych propozycjach i scenicznych produkcjach, skierowanych do określonego odbiorcy. W drugiej połowie lat 60. Elar był bardzo popularną i wpływową grupą we Wrocławiu. Obecnie nazywany przez muzycznych kronikarzy pierwszym wrocławskim zespołem rockowym z prawdziwego zdarzenia. W zespole, prawie od początku występował Waldemar Domagała (późniejsza podpora jednego z pierwszych składów Nurtu, a przede wszystkim grupy Homo Homini), a także założyciele grupy Romuald & Roman, czyli Roman Runowicz, Romuald Piasecki i Stanisław Lose. Poczynania Elaru były bezpośrednim źródłem inspiracji dla członków pierwszego składu tej formacji.
Historia Początki działalności Od 1964 (na początku roku akademickiego) w świetlicy akademika T-4 Politechniki Wrocławskiej, działał zespół instrumentalny, który początkowo przybrał nazwę „ELAR”, a okazjonalnie także „Studencki Kwartet Gitarowy ELAR 4”. EL-AR stanowi skrót powstały od pierwszych liter nazw wydziałów Elektroniki i Architektury na których studiowali jego członkowie-założyciele. Od początku działalności związany był z tzw. kulturę studencką i dlatego reprezentował Zrzeszenie Studentów Polskich oraz występował pod egidą Rady Uczelnianej Zrzeszenia Studentów Polskich Politechniki Wrocławskiej. Pierwszy skład grupy tworzyli: Roman Runowicz (śpiew, gitara), Jan Urbanowicz (gitara), Zbigniew Marchewka (gitara basowa) i Janusz Rodziewicz (perkusja). Początkowo w jego repertuarze znajdowały się utwory The Shadows i innych podobnych, wówczas popularnych zespołów gitarowych (utworów wokalno-instrumentalnych było w tym momencie, niewiele), zaś motorem napędowym grupy był Runowicz.Sytuacja ta uległa zmianie w 1965 roku po obozie ZMS w Wilkasach, gdzie muzycy Elaru wypoczywali i grali na potańcówkach dla młodzieży. Wówczas dołączył Waldemara Domagałę (śpiew, gitara, harmonijka ustna, flet). Wraz z jego pojawieniem się, podniósł się znacznie poziom muzyczny i kultura wykonawcza zespołu, a jego studencka przyjaźń z Runowiczem, który zaprosił go do zespołu – gruntownie odmieniła muzyczne oblicze formacji, dzięki czemu, już okresie półrocznych przygotowań, sięgnąła ona po utwory z repertuaru The Beatles (An I Love Her) i The Rolling Stones (Off the Hook), a także rozpoczęła pracę nad pierwszymi własnymi kompozycjami. Pieczę nad zespołem od samego początku sprawował Stanisław Lose (ówczesny student wydziału Architektury), twórca scenografii i oprawy widowiskowej występów. Zajmował się on także całym zapleczem organizacyjnym, tzn. dostarczał stroje estradowe, plakaty, afisze, produkował szafy głośnikowe na wzór aparatury marki Vox, który dbał o właściwą ekspozycję muzyki Elaru podczas wszelkiego rodzaju imprez miejscowych i wyjazdowych o większej randze. Pomysły te rozwinął później wraz z powstaniem grupy Romuald & Roman (m.in. projekcje filmowe, czy tzw. olejowe projekcje psychedelic).
Pierwsze sukcesy 20 lutego 1965 roku grupa wzięła udział w Przeglądzie Kwalifikacyjnym Studenckich Zespołów Muzycznych Klubu „Pałacyk” i w kategorii zespołów big beatowych, zajmując 2. miejsce. 11 czerwca tegoż roku Elar wystąpił podczas beat-session obok: Monsunów, Widm, Niebieskich Cieni i Błękitnych Cieni, zaś 24 października 1965 roku zespół odniósł pierwszy znaczący sukces, zdobywając 1. nagrodę podczas I turnieju bigbitowego „O Złota Gitarę Pałacyku”. Na scenie ogólnopolskiej zaistniał dzięki udziałowi w II Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Muzyki Rozrywkowej w Gliwicach (9–11 maja 1966), gdzie Waldemar Domagała zajął III miejsce w kategorii „Wokalista”. Tamże pracownicy P. R. Katowice nagrali wykonane na żywo (bez udziału publiczności) kilka utworów grupy, m.in.: Tylko raz (muz. i sł. J. Urbanowicz), Każdy ma swój dzień (muz. i sł. R. Runowicz) czy Batiarka. Za sprawą zaprojektowanych przez Losego i wykonanych przez uczennice z Technikum gospodarczego, marynarek z chińskiego atłasu (inne źródła podają, że z tureckich tkanin), formacja nienagannie prezentowała się na scenie przez co w roku 1966 otrzymała dowcipny, acz złośliwy przydomek „Kobietony” (Bogusław Klimsa twierdzi, że w 1968 r. uniformy te przejął wrocławski Romuald & Roman). W tym samym roku z zespołem wystąpił kilka razy, jako gość, także afrykański student Victor Ocamey (śpiew), który uratował członków grupy przed kłopotami w Dzierżoniowie z powodu dużego spóźnienia, którego powodem była awaria samochodu. W latach 1966 i 1967 Elar 5 gościł w ówczesnych mediach, tj. z kilkoma piosenkami w TVP Wrocław, gdzie autorem stylowej scenografii, użytej w tym programie i złożonej z lamp gazowych był Stanisław Lose oraz w Programie III Polskiego Radia, występując w audycji radiowej poświęconej działalności zespołu. Ponadto grupa zaczął regularnie występować we wrocławskim klubie studenckim Pałacyk (było to miejsce spotkań, które w owym czasie miało wyrobioną renomę w całym kraju i było mocno zorientowane na jazz, przez co niewielu grupom rockowym udało się tam wystąpić), a także w wielu innych klubach wrocławskich (Piwnica Świdnicka, Społem i in.). W tym okresie zespół był już dwukrotnym zwycięzcą turnieju o „Złotą Gitarę Pałacyku” (była to I edycja w 1965 i III edycja w 1967), trzykrotnym zdobywcą proporca ZSP, laureatem wrocławskich eliminacji do półfinału Wiosennego Festiwalu Muzyki Nastolatków, które odbyły się w dn. 25–26 marca 1966 roku (zajęcie 2. miejsca za Nastolatkami, a przed Błękitnymi Cieniami) i 29 maja tegoż roku wraz z Nastolatkami, udział w półfinale tej imprezy, a także zajęcie (ex aequo z Passatami) 3. miejsca na III Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Muzyki Rozrywkowej w Gliwicach (21–23 kwietnia 1967). W października 1967 roku Elar wystąpił we wrocławskim klubie „Społem” przy ul. Sienkiewicza (1.10) i w Hali Ludowej, biorąc udział w koncercie Gaudeamus na otwarcie roku akademickiego (17.10). W styczniu 1968 roku Zbigniewa Marchewkę na gitarze basowej zastąpił były gitarzysta solowy Grupy I, Romuald Piasecki. A wraz z nim dołączył wybitny wrocławski elektronik, twórca wzmacniaczy, nagłośnienia i efektów gitarowych Wojciech Hornowicz. W wyniku czego doszło do kolejnej reorganizacji skład zespołu, który od tego czasu tworzyli: Waldemar Domagała (śpiew), Jerzy Czeladyn (eks-Widma, a następnie Wisusy; gitara solowa; ówczesny student WSE), Roman Runowicz (gitara, harmonijka ustna), Romuald Piasecki (gitara basowa) i Grzegorz Zydel (perkusja – nie studiował). W skład ekipy technicznej wchodzili wówczas: Stanisław Lose (reżyseria, scenografia), Zygmunt Kardysz (reżyser dźwięku) i Tadeusz Greniuk (techniczny). W marcu 1968 roku zespół miał wystąpić na IV Ogólnopolskim Przeglądzie Zespołów Muzyki Rozrywkowej w Gliwicach (15–17 marca 1968), lecz z powodu wydarzeń Marca 1968, imprezę przeniesioną na miesiąc listopad tegoż roku, lecz wówczas nie wystąpił Elar tylko Romuald & Roman.
Reorganizacja składu i zmiana stylu Wiosną 1968 roku wewnątrz grupy doszło do poważnej awantury w wyniku której Waldemar Domagała nie zgodził się na proponowane przez Losego i Piaseckiego usunięcie z zespołu gitarzysty Jerzego Czeladyna, uznając to za zdradę i na znak protestu odchodząc. W efekcie dotychczasowy skład uległ rozsypce, zaś Piasecki (i Hornowicz) powrócił do Grupy I, a w maju razem z Runowiczem założył zespół Romuald & Roman. We wrześniu 1968 r. odmieniony Elar (już bez „5” w nazwie) powrócił w składzie, który tworzyli: Waldemar Domagała (śpiew, gitara, harmonijka ustna, flet), Jerzy Czeladyn (gitara solowa), Grzegorz Zydel (perkusja) wraz z nowym gitarzystą basowym, którym został Kazimierz Tomys (nie studiował), a którego od marca 1969 roku sporadycznie zastępował Jerzy Gruszczyński. W tym okresie formacja rozpoczęła współpracę z profesjonalnymi autorami tekstów – Andrzejem Kuryło (kierownik literacki) i Ryszardem Wojtyłło (późniejsi współpracownicy grupy Romuald & Roman). Dzięki fascynacji jej członków balladami Boba Dylana powstały pierwsze protest songi, takie jak Moloch, czy Nasz wspólny świat oraz program estradowy pt. Spod znaku anemii złośliwej (zawierał m.in. utwory: Nie wiem jeszcze, Oda do dojrzalszych, Moloch, Wrocławski czas) wykonywany przez zespół spowity dymem i oświetlony jaskrawą feerią świateł. Występując w nowym składzie ELAR zdecydował się na zmianę swojego profilu i stylu muzycznego. W nowo opracowanych utworach dominowały długie partie instrumentalne – aranżowane, bądź oparte na improwizacji, zaś Domagała w wywiadzie udzielonym miesięcznikowi Jazz z listopada 1969 roku marzył o tzw. wokalizmie, który polegał na instrumentalnym traktowaniu głosu. 12 grudnia 1968 roku grupa zajęła 2. miejsce (za Dogmatami) podczas IV turnieju „O Złotą Gitarę Pałacyku”. Podczas festiwalu Kultury Studentów w 25-lecie Polski Ludowej w maju 1969 roku Tygodnik Powszechny w następujący sposób ocenił występ wrocławskiej grupy: „[…] Chyba jedynym ciekawym novum okazał się „Moloch” Waldemara Domagały z Wrocławia, który tym razem wystąpił w otoczeniu pałacykowatych gitar i fortepianów. Huk potężny, melodia ładna, choć treść też epigońska, gdyż katastroficzne wizje cywilizacji technicznej w wydaniu molochowatym straszyły dziadków Domagały, w najlepszym razie ojców, ale jego pokolenie winno już chyba lepiej znosić życie w mieście, w dodatku tak ładnym i zielonym jak Wrocław. „Dziwny jest ten świat”, jak powiada prototyp Domagały, Niemen […]”.
Dalsze losy zespołu i jego wokalisty 16 lutego 1969 roku zespół uświetnił swoim występem, imprezę „Klubu Czerwonego Goździka” w Piwnicy Świdnickiej we Wrocławiu. W dn. 20-21 lutego 1969 r. podczas eliminacji do II Festiwalu Muzycznego w Krakowie, które miały miejsce w auli Politechniki Wrocławskiej, grupa zajęła tam 3. miejsce, zaś Domagała zwyciężył w kategorii „Wokalista”. 31 marca 1969 roku zdobywa 1. nagrodę za wykonanie utworu Moloch, biorąc udział w Giełdzie Piosenki, odbywającej się w Klubie Poligrafa przy ul. Wierzbowej. W maju 1969 roku grupa zdobyła 3. nagrodę w konkursie "Estrada Studencka '69" w ramach IV Festiwalu Kultury Studentów PRL w Krakowie (8-11.05) za wykonanie rockowego protest-songu pt. Moloch. W czerwcu 1969 roku Elar występuje w półfinale II Festiwalu Muzycznego w Krakowie obok Romualda & Romana i Paktu, zaś Waldemar Domagała, działający wówczas równolegle, jako solista, bierze udział w koncercie zatytułowanym „Każdy kiedyś zaczynał” w ramach VII Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, gdzie jako solista wykonuje utwór pt. Gdyby wszystkie kwiaty (muz. Aleksander Nowacki – sł. Andrzej Kuryło) i otrzymuje wyróżnienie. Red. Marek Garztecki w wyżej wymienionym numerze Jazzu, twierdzi, że zespół nagrywał w PR Wrocław, zaś 6 listopada 1969 roku powstały studyjne nagrania zespołu (dokonane w składzie: W. Domagała, J. Czeladyn, K. Tomys, G. Zydel): Moloch (muz. Waldemar Domagała – sł. Andrzej Kuryło) i Wrocławski czas (muz. W. Domagała – sł. R. Wojtyłło), zarejestrowane dla Redakcji Muzycznej Polskiego Radia w Warszawie. Oprócz nietuzinkowej barwy głosu Waldemara Domagały można w nich usłyszeć dobre solówki gitarowe Czeladyna z rozbudowanymi partiami improwizacyjnymi zespołu, które wówczas stanowiły novum, podobnie jak czas trwania każdego z utworów (około 5-6 minut), wychodzący poza schemat 3-minutowej piosenki. W listopadzie 1969 roku Moloch znalazł się na 18. miejscu Listy Przebojów Rozgłośni Harcerskiej, a w styczniu 1970 roku na 15. miejscu Radiowej Listy Przebojów.